ଜାନକୀରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଵା ଶ୍ରମାଦ୍ ଵା ନୋପଲକ୍ଷ୍ଯତେ। ଅଥଵା କଃ ଶ୍ରମସ୍ତସ୍ଯ ସୈଵ ତେନାଭିରକ୍ଷିତା
ଜାନକୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ କିମ୍ବା କ୍ଲାନ୍ତିରୁ, କିପରି ହେଉ, ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କ୍ଲାନ୍ତି? ସେଠି ମାତ୍ର ସେ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି।
ଚାରୁପଲ୍ଲଵପତ୍ରାଢ୍ଯଂ ଯଂ ସୀତା ସ୍ଵଯମାସ୍ଥିତା। ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ ଶିଂଶପାଵୃକ୍ଷଃ ସ ଚ ତେନାଭିରକ୍ଷିତଃ
ସୀତା ନିଜେ ଯେଉଁ ଶିଂଶପା ଗଛରେ ରହିଥିଲେ, ଯାହା ସୁନ୍ଦର ପତ୍ରରେ ଭରିଥିଲା, ସେ ଗଛକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯୋଗ୍ରରୂପସ୍ଯୋଗ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ଦଣ୍ଡମାଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି। ସୀତା ସମ୍ଭାଷିତା ଯେନ ଵନଂ ତେନ ଵିନାଶିତମ୍
ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଥିବା ତାଙ୍କୁ ତୁମେ କଠୋର ଶାସ୍ତି ଦେବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ; ଯିଏ ସୀତା ସହ କଥା ହୋଇଛି ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି।
ମନଃପରିଗୃହୀତାଂ ତାଂ ତଵ ରକ୍ଷୋଗଣେଶ୍ଵର। କଃ ସୀତାମଭିଭାଷେତ ଯୋ ନ ସ୍ଯାତ୍ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତଃ
ହେ ରାକ୍ଷସମାନେର ନାୟକ, ତୁମ ମନେ ଯାହାକୁ ନିଜ କରିଛ, ସେ ସୀତାଙ୍କୁ କିଏ ସାହସ କରି କଥାହେବ, ଯଦି ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ନଦେଇଛି?
ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଚିତାଗ୍ନିରିଵ ଜଜ୍ଵାଲ କୋପସଂଵର୍ତିତେକ୍ଷଣଃ
ରାକ୍ଷସୀମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜା ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନିପରି ଦହିଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ରୋଷରେ ଲାଲ୍ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରାପତନ୍ନଶ୍ରୁବିନ୍ଦଵଃ। ଦୀପ୍ତାଭ୍ଯାମିଵ ଦୀପାଭ୍ଯାଂ ସାର୍ଚିଷଃ ସ୍ନେହବିନ୍ଦଵଃ
ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦୀପରୁ ତେଲ ଝରିପଡ଼େ।
ଆତ୍ମନଃ ସଦୃଶାନ୍ ଵୀରାନ୍ କିଂକରାନ୍ନାମ ରାକ୍ଷସାନ୍। ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ମହାତେଜା ନିଗ୍ରହାର୍ଥଂ ହନୂମତଃ
ସେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାବଣ, ନିଜ ପରି ଶୂର ଏବଂ ପ୍ରବଳ କିଂକର ନାମକ ରାକ୍ଷସମାନେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ବଶ କରିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ତେଷାମଶୀତିସାହସ୍ରଂ କିଂକରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍। ନିର୍ଯଯୁର୍ଭଵନାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ କୂଟମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ
ଏହି ତୀବ୍ର ଚଳିତ କିଂକରମାନେ ଅସୀ ହଜାର ଜଣ, ହାତରେ ଗଦା ଓ ମୁଦଗର ନେଇ ସେଇ ରାଜମହଳରୁ ବାହାରିଲେ।
ମହୋଦରା ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଘୋରରୂପା ମହାବଲାଃ। ଯୁଦ୍ଧାଭିମନସଃ ସର୍ଵେ ହନୂମଦ୍ଗ୍ରହଣୋନ୍ମୁଖାଃ
ସେମାନେ ବଡ଼ ପେଟ, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ତେ କପିଂ ତଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତୋରଣସ୍ଥମଵସ୍ଥିତମ୍। ଅଭିପେତୁର୍ମହାଵେଗାଃ ପତଂଗା ଇଵ ପାଵକମ୍
ସେମାନେ ତୋରଣ ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିବା ସେ ମାକଡ଼ା ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବଡ଼ ତ୍ୱରାରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ପୋକାମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଲାଗିଯାନ୍ତି।
ତେ ଗଦାଭିର୍ଵିଚିତ୍ରାଭିଃ ପରିଘୈଃ କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦୈଃ। ଆଜଗ୍ମୁର୍ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଶରୈରାଦିତ୍ଯସଂନିଭୈଃ
ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ଗଦା, ସୁନାର ଅଙ୍ଗଦ ଲାଗିଥିବା ଲୋହ ଦଣ୍ଡ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଚମକୁଥିବା ବାଣ ନେଇ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇଲେ।
ମୁଦ୍ଗରୈଃ ପଟ୍ଟିଶୈଃ ଶୂଲୈଃ ପ୍ରାସତୋମରପାଣଯଃ। ପରିଵାର୍ଯ ହନୂମନ୍ତଂ ସହସା ତସ୍ଥୁରଗ୍ରତଃ
ମୁଦଗର, ପଟ୍ଟିଶ, ଶୂଳ, ପ୍ରାସ ଓ ତୋମର ହାତରେ ନେଇ, ସେମାନେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଘେରି ଏକାଏକି ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଗଲେ।
ହନୂମାନପି ତେଜସ୍ଵୀ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପର୍ଵତସଂନିଭଃ। କ୍ଷିତାଵାଵିଦ୍ଧ୍ଯ ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ନନାଦ ଚ ମହାଧ୍ଵନିମ୍
ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହନୁମାନ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ଧାରଣ କରି, ମାଟିରେ ନିଜ ପୁଛ ଆଘାତ କରି ବଡ଼ ଧ୍ୱନିରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ସ ଭୂତ୍ଵା ତୁ ମହାକାଯୋ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ପୁଚ୍ଛମାସ୍ଫୋଟଯାମାସ ଲଙ୍କାଂ ଶବ୍ଦେନ ପୂରଯନ୍
ତାପରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ପୁଛ ଜୋରରେ ଆଘାତ କଲେ, ଯାହାର ଶବ୍ଦରେ ସମଗ୍ର ଲଙ୍କା ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ତସ୍ଯାସ୍ଫୋଟିତଶବ୍ଦେନ ମହତା ଚାନୁନାଦିନା। ପେତୁର୍ଵିହଙ୍ଗା ଗଗନାଦୁଚ୍ଚୈଶ୍ଚେଦମଘୋଷଯତ୍
ତାଙ୍କର ପୁଛ ଆଘାତର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଆକାଶରୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଝରିପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ଭୂମି ଉପରେ ଏହି ଧ୍ୱନି ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଲା।
ଜଯତ୍ଯତିବଲୋ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ରାଜା ଜଯତି ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାଘଵେଣାଭିପାଲିତଃ
ଅତିବଳୀ ରାମ ଜୟୀ, ମହାବଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜୟୀ, ରାଘବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ରହୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଜୟୀ।
ଦାସୋଽହଂ କୋସଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ। ହନୂମାନ୍ ଶତ୍ରୁସୈନ୍ଯାନାଂ ନିହନ୍ତା ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ମୁଁ କୋଶଳ ରାଜା ଅକ୍ଲିଷ୍ଟ କର୍ମା ରାମଙ୍କର ଦାସ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ଶତ୍ରୁ ସେନାଙ୍କ ନାଶକ।
ନ ରାଵଣସହସ୍ରଂ ମେ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରତିବଲଂ ଭଵେତ୍। ଶିଲାଭିଶ୍ଚ ପ୍ରହରତଃ ପାଦପୈଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ହଜାର ରାବଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ସମ୍ମୁଖିନ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ପାଥର ଓ ଗଛ ଦେଇ ଆଘାତ କରିପାରିବି।
ଅର୍ଦଯିତ୍ଵା ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାମଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ମୈଥିଲୀମ୍। ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥୋ ଗମିଷ୍ଯାମି ମିଷତାଂ ସର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍
ମୁଁ ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଶିରୋନମନ କରି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ନିଜ କାମ ସଫଳ କରି ଚାଲିଯିବି।
ତସ୍ଯ ସଂନାଦଶବ୍ଦେନ ତେଽଭଵନ୍ ଭଯଶଙ୍କିତାଃ। ଦଦୃଶୁଶ୍ଚ ହନୂମନ୍ତଂ ସଂଧ୍ଯାମେଘମିଵୋନ୍ନତମ୍
ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ ସେମାନେ ଭୟ ଓ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘ ପରି ଉଚ୍ଚ ଦେଖିଲେ।
ସ୍ଵାମିସଂଦେଶନିଃଶଙ୍କାସ୍ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ କପିମ୍। ଚିତ୍ରୈଃ ପ୍ରହରଣୈର୍ଭୀମୈରଭିପେତୁସ୍ତତସ୍ତତଃ
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଜଣା ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାନର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ତୈଃ ପରିଵୃତଃ ଶୂରୈଃ ସର୍ଵତଃ ସ ମହାବଲଃ। ଆସସାଦାଯସଂ ଭୀମଂ ପରିଘଂ ତୋରଣାଶ୍ରିତମ୍
ସେ ମହାବଳୀ ହନୁମାନ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶୂରବୀରମାନେ ଘେରି ରହିଥିବାବେଳେ, ତୋରଣ ଉପରେ ରହିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଲୋହ ଦଣ୍ଡ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ସ ତଂ ପରିଘମାଦାଯ ଜଘାନ ରଜନୀଚରାନ୍। ସପନ୍ନଗମିଵାଦାଯ ସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ଵିନତାସୁତଃ
ସେଇ ବନର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭାରି ଲାଠି ଧରି, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଯେପରି ଭିନତାଙ୍କର ପୁଅ ଗରୁଡ଼, ଏକ ଫୁଣ୍ଡି ମାଛୁଆ ପାଇଁ ଯେମିତି ତାକୁ ଚେପି ଧରେ।
ଵିଚଚାରାମ୍ବରେ ଵୀରଃ ପରିଗୃହ୍ଯ ଚ ମାରୁତିଃ। ସୂଦଯାମାସ ଵଜ୍ରେଣ ଦୈତ୍ଯାନିଵ ସହସ୍ରଦୃକ୍
ବାୟୁଦେବଙ୍କର ପୁଅ, ସେଇ ବୀର ମାରୁତି, ଲାଠି ଧରି ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଦାନବମାନେ କୁ ମାରିଦେଲେ।
ସ ହତ୍ଵା ରାକ୍ଷସାନ୍ ଵୀରଃ କିଂକରାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଯୁଦ୍ଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ମହାଵୀରସ୍ତୋରଣଂ ସମଵସ୍ଥିତଃ
ବନର ମଧ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସ କିଂକରମାନେ କୁ ମାରି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ, ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଭଯାନ୍ମୁକ୍ତାଃ କତିଚିତ୍ତତ୍ର ରାକ୍ଷସାଃ। ନିହତାନ୍ କିଂକରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ରାଵଣାଯ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ତାପରେ କିଛି ଭୟମୁକ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ସମସ୍ତ କିଂକର ମୃତ୍ୟୁ ଖବର ନେଇ ରାବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସେଇ ଖବର ଦେଲେ।
ସ ରାକ୍ଷସାନାଂ ନିହତଂ ମହାବଲଂ ନିଶମ୍ଯ ରାଜା ପରିଵୃତ୍ତଲୋଚନଃ। ସମାଦିଦେଶାପ୍ରତିମଂ ପରାକ୍ରମେ ପ୍ରହସ୍ତପୁତ୍ରଂ ସମରେ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍
ସେଇ ବଳଶାଳୀ କିଂକରମାନେ ମରିଗଲେ ବୋଲି ଶୁଣି, ରାଜା ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଘୁରାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରାକ୍ରମୀ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ପଠାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
thumb|ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଚଉଵାଳିସ ଶ୍ଲୋକ।
ତତଃ ସ କିଂକରାନ୍ ହତ୍ଵା ହନୂମାନ୍ ଧ୍ଯାନମାସ୍ଥିତଃ। ଵନଂ ଭଗ୍ନଂ ମଯା ଚୈତ୍ଯପ୍ରାସାଦୋ ନ ଵିନାଶିତଃ
ତାପରେ କିଂକରମାନେ କୁ ମାରି, ହନୁମାନ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଲେ—'ମୁଁ ଉଦ୍ୟାନ ଭାଙ୍ଗିଦେଲି, କିନ୍ତୁ ଚୈତ୍ୟମନ୍ଦିର ଅଖଣ୍ଡ ରହିଛି' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଚୈତ୍ଯପ୍ରାସାଦମୁତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ମେରୁଶୃଙ୍ଗମିଵୋନ୍ନତମ୍। ଆରୁରୋହ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ପରେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଉଁଚ ଚୈତ୍ୟମନ୍ଦିର ଉପରକୁ ଲାଫି ଚଢ଼ିଗଲେ ବନରାଜ ହନୁମାନ, ବାୟୁଙ୍କ ପୁଅ।