ଲତାଗୃହୈଶ୍ଚିତ୍ରଗୃହୈଶ୍ଚ ସାଦିତୈ- ର୍ଵ୍ଯାଲୈର୍ମୃଗୈରାର୍ତରଵୈଶ୍ଚ ପକ୍ଷିଭିଃ। ଶିଲାଗୃହୈରୁନ୍ମଥିତୈସ୍ତଥା ଗୃହୈଃ ପ୍ରଣଷ୍ଟରୂପଂ ତଦଭୂନ୍ମହଦ୍ ଵନମ୍
ଲତା ଘର, ଶୋଭା ଘର ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା; ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ମୃଗମାନେ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ପକ୍ଷୀ ଓ ପାହାଡ଼ ଘର ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା; ସେ ବଡ଼ ଉଦ୍ୟାନର ଆକୃତି ଚିହ୍ନିବା ଯାଉନଥିଲା।
ସା ଵିହ୍ଵଲାଶୋକଲତାପ୍ରତାନା ଵନସ୍ଥଲୀ ଶୋକଲତାପ୍ରତାନା। ଜାତା ଦଶାସ୍ଯପ୍ରମଦାଵନସ୍ଯ କପେର୍ବଲାଦ୍ଧି ପ୍ରମଦାଵନସ୍ଯ
ସେ ଉଦ୍ୟାନ, ଦୁଃଖରେ ଲତାମାନେ ଝୁଲିଥିବା, ଦଶମୁଖୀଙ୍କ ମହିଳା ଉଦ୍ୟାନ ପରି ହୋଇଗଲା, ସବୁ କିଛି ବାନରଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ।
ତତଃ ସ କୃତ୍ଵା ଜଗତୀପତେର୍ମହାନ୍ ମହଦ୍ ଵ୍ଯଲୀକଂ ମନସୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଯୁଯୁତ୍ସୁରେକୋ ବହୁଭିର୍ମହାବଲୈଃ ଶ୍ରିଯା ଜ୍ଵଲଂସ୍ତୋରଣମାଶ୍ରିତଃ କପିଃ
ତାପରେ ସେ ବାନର, ପୃଥିବୀର ମହାରାଜଙ୍କୁ ବଡ଼ ଅପରାଧ କରି, ମନରେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ଏକାଏକି ବହୁ ବଳଶାଳୀ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଲେ।
thumb|ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଚଉଵାଳିଶିଏ ଅଧ୍ୟାୟ।
ତତଃ ପକ୍ଷିନିନାଦେନ ଵୃକ୍ଷଭଙ୍ଗସ୍ଵନେନ ଚ। ବଭୂଵୁସ୍ତ୍ରାସସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ଲଙ୍କାନିଵାସିନଃ
ତାପରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଓ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିବାର ଶବ୍ଦରେ, ସମସ୍ତ ଲଙ୍କାବାସୀ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋ ଗତାଯାଂ ନିଦ୍ରାଯାଂ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଵିକୃତାନନାଃ। ତଦ୍ ଵନଂ ଦଦୃଶୁର୍ଭଗ୍ନଂ ତଂ ଚ ଵୀରଂ ମହାକପିମ୍
ପରେ, ଘୁମ ଖୋଲିଯିବା ପରେ, ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସେ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଭଙ୍ଗ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସେ ଶୂର ବଡ଼ ବାନରକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ମହାବଲଃ। ଚକାର ସୁମହଦ୍ରୂପଂ ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଭଯାଵହମ୍
ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିରାଟ୍ ବାହୁବଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଗିରିସଂକାଶମତିକାଯଂ ମହାବଲମ୍। ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଵାନରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
ତାପରେ, ପାହାଡ଼ ପରି ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତି ଥିବା ବନରାଜଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କୋଽଯଂ କସ୍ଯ କୁତୋ ଵାଯଂ କିଂନିମିତ୍ତମିହାଗତଃ। କଥଂ ତ୍ଵଯା ସହାନେନ ସଂଵାଦଃ କୃତ ଇତ୍ଯୁତ
ଏହିଏ କିଏ? କାହାର? କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛି? କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛି? ଏବଂ ତୁମେ କିପରି ଏହା ସହିତ କଥା ହେଲେ?
ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ନୋ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ମା ଭୂତ୍ତେ ସୁଭଗେ ଭଯମ୍। ସଂଵାଦମସିତାପାଙ୍ଗି ତ୍ଵଯା କିଂ କୃତଵାନଯମ୍
ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ଆମକୁ ସଠିକ୍ କହ, ଭୟ କରନି। କଳା ଆଖି ଥିବା ସୀତେ, ଏହା ସହିତ କଣ କଥା ହେଲା?
ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ ତଦା ସାଧ୍ଵୀ ସୀତା ସର୍ଵାଙ୍ଗଶୋଭନା। ରକ୍ଷସାଂ କାମରୂପାଣାଂ ଵିଜ୍ଞାନେ କା ଗତିର୍ମମ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଶୋଭାମୟ ଓ ସତୀ ସୀତା କହିଲେ: ଏମିତି ରୂପ ବଦଳାଇ ପାରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ କିଏ, ମୁଁ କିପରି ଚିହ୍ନିପାରିବି? ମୋର କଣ ଉପାୟ ଅଛି?
ଯୂଯମେଵାସ୍ଯ ଜାନୀତ ଯୋଽଯଂ ଯଦ୍ ଵା କରିଷ୍ଯତି। ଅହିରେଵ ହ୍ଯହେଃ ପାଦାନ୍ ଵିଜାନାତି ନ ସଂଶଯଃ
ତୁମେମାନେ ଏହିଏ କିଏ ଓ କଣ କରିବେ, ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ଜାଣ। ଯେପରି ସାପ ଅନ୍ୟ ସାପଙ୍କର ପାଦ ଚିହ୍ନିପାରେ, ସେପରି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେମାନେ ଜାଣ।
ଅହମପ୍ଯତିଭୀତାସ୍ମି ନୈଵ ଜାନାମି କୋ ହ୍ଯଯମ୍। ଵେଦ୍ମି ରାକ୍ଷସମେଵୈନଂ କାମରୂପିଣମାଗତମ୍
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଭୟଭୀତ, ଏହିଏ କିଏ ମୁଁ ଜାଣେନି। ମୁଁ ଭାବେ ଏହା ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏଠାରେ ଆସିଛି।
ଵୈଦେହ୍ଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଵିଦ୍ରୁତା ଦ୍ରୁତମ୍। ସ୍ଥିତାଃ କାଶ୍ଚିଦ୍ଗତାଃ କାଶ୍ଚିଦ୍ ରାଵଣାଯ ନିଵେଦିତୁମ୍
ବୈଦେହୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଚାଲିଗଲେ; କିଛି ରହିଗଲେ, କିଛି ରାବଣଙ୍କୁ ଖବର ଦେବାକୁ ଚଲିଗଲେ।
ରାଵଣସ୍ଯ ସମୀପେ ତୁ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଵିକୃତାନନାଃ। ଵିରୂପଂ ଵାନରଂ ଭୀମଂ ରାଵଣାଯ ନ୍ଯଵେଦିଷୁଃ
ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେହ ଥିବା ବନରାଜ ବିଷୟରେ ଖବର ଦେଲେ।
ଅଶୋକଵନିକାମଧ୍ଯେ ରାଜନ୍ ଭୀମଵପୁଃ କପିଃ। ସୀତଯା କୃତସଂଵାଦସ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯମିତଵିକ୍ରମଃ
ହେ ରାଜା, ଅଶୋକବନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଥିବା ବନରାଜ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ସୀତା ସହ କଥା ହୋଇଛନ୍ତି ଓ ଅପାର ପ୍ରଭାବ ଥିବା।
ନ ଚ ତଂ ଜାନକୀ ସୀତା ହରିଂ ହରିଣଲୋଚନା। ଅସ୍ମାଭିର୍ବହୁଧା ପୃଷ୍ଟା ନିଵେଦଯିତୁମିଚ୍ଛତି
କିନ୍ତୁ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ମୃଗନୟନୀ ସୀତା, ଆମେ ବହୁ ଭାବରେ ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବନରାଜ ବିଷୟରେ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି।
ଵାସଵସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ ଦୂତୋ ଦୂତୋ ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ଯ ଵା। ପ୍ରେଷିତୋ ଵାପି ରାମେଣ ସୀତାନ୍ଵେଷଣକାଙ୍କ୍ଷଯା
ସେ ବନରାଜ ବାହାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୂତ, କିମ୍ବା କୁବେରଙ୍କ ଦୂତ, କିମ୍ବା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ପଠାଯାଇଥିବା ଦୂତ ହେବେ।
ତେନୈଵାଦ୍ଭୁତରୂପେଣ ଯତ୍ତତ୍ତଵ ମନୋହରମ୍। ନାନାମୃଗଗଣାକୀର୍ଣଂ ପ୍ରମୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରମଦାଵନମ୍
ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମନମୋହକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୃଗରେ ଭରିଥିବା ମହଳବାଗ ଉଲଟିଦେଇଛନ୍ତି।
ନ ତତ୍ର କଶ୍ଚିଦୁଦ୍ଦେଶୋ ଯସ୍ତେନ ନ ଵିନାଶିତଃ। ଯତ୍ର ସା ଜାନକୀ ଦେଵୀ ସ ତେନ ନ ଵିନାଶିତଃ
ସେଠାରେ ଏମିତି କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ, ଯାହା ସେ ଧ୍ୱଂସ କରିନାହାନ୍ତି, କେବଳ ଯେଉଁଠି ଦେବୀ ଜାନକୀ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଛାଡ଼ି।
ଜାନକୀରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଵା ଶ୍ରମାଦ୍ ଵା ନୋପଲକ୍ଷ୍ଯତେ। ଅଥଵା କଃ ଶ୍ରମସ୍ତସ୍ଯ ସୈଵ ତେନାଭିରକ୍ଷିତା
ଜାନକୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ କିମ୍ବା କ୍ଲାନ୍ତିରୁ, କିପରି ହେଉ, ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କ୍ଲାନ୍ତି? ସେଠି ମାତ୍ର ସେ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି।
ଚାରୁପଲ୍ଲଵପତ୍ରାଢ୍ଯଂ ଯଂ ସୀତା ସ୍ଵଯମାସ୍ଥିତା। ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ ଶିଂଶପାଵୃକ୍ଷଃ ସ ଚ ତେନାଭିରକ୍ଷିତଃ
ସୀତା ନିଜେ ଯେଉଁ ଶିଂଶପା ଗଛରେ ରହିଥିଲେ, ଯାହା ସୁନ୍ଦର ପତ୍ରରେ ଭରିଥିଲା, ସେ ଗଛକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯୋଗ୍ରରୂପସ୍ଯୋଗ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ଦଣ୍ଡମାଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି। ସୀତା ସମ୍ଭାଷିତା ଯେନ ଵନଂ ତେନ ଵିନାଶିତମ୍
ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଥିବା ତାଙ୍କୁ ତୁମେ କଠୋର ଶାସ୍ତି ଦେବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ; ଯିଏ ସୀତା ସହ କଥା ହୋଇଛି ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି।
ମନଃପରିଗୃହୀତାଂ ତାଂ ତଵ ରକ୍ଷୋଗଣେଶ୍ଵର। କଃ ସୀତାମଭିଭାଷେତ ଯୋ ନ ସ୍ଯାତ୍ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତଃ
ହେ ରାକ୍ଷସମାନେର ନାୟକ, ତୁମ ମନେ ଯାହାକୁ ନିଜ କରିଛ, ସେ ସୀତାଙ୍କୁ କିଏ ସାହସ କରି କଥାହେବ, ଯଦି ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ନଦେଇଛି?
ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଚିତାଗ୍ନିରିଵ ଜଜ୍ଵାଲ କୋପସଂଵର୍ତିତେକ୍ଷଣଃ
ରାକ୍ଷସୀମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜା ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନିପରି ଦହିଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ରୋଷରେ ଲାଲ୍ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରାପତନ୍ନଶ୍ରୁବିନ୍ଦଵଃ। ଦୀପ୍ତାଭ୍ଯାମିଵ ଦୀପାଭ୍ଯାଂ ସାର୍ଚିଷଃ ସ୍ନେହବିନ୍ଦଵଃ
ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦୀପରୁ ତେଲ ଝରିପଡ଼େ।
ଆତ୍ମନଃ ସଦୃଶାନ୍ ଵୀରାନ୍ କିଂକରାନ୍ନାମ ରାକ୍ଷସାନ୍। ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ମହାତେଜା ନିଗ୍ରହାର୍ଥଂ ହନୂମତଃ
ସେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାବଣ, ନିଜ ପରି ଶୂର ଏବଂ ପ୍ରବଳ କିଂକର ନାମକ ରାକ୍ଷସମାନେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ବଶ କରିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ତେଷାମଶୀତିସାହସ୍ରଂ କିଂକରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍। ନିର୍ଯଯୁର୍ଭଵନାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ କୂଟମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ
ଏହି ତୀବ୍ର ଚଳିତ କିଂକରମାନେ ଅସୀ ହଜାର ଜଣ, ହାତରେ ଗଦା ଓ ମୁଦଗର ନେଇ ସେଇ ରାଜମହଳରୁ ବାହାରିଲେ।
ମହୋଦରା ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଘୋରରୂପା ମହାବଲାଃ। ଯୁଦ୍ଧାଭିମନସଃ ସର୍ଵେ ହନୂମଦ୍ଗ୍ରହଣୋନ୍ମୁଖାଃ
ସେମାନେ ବଡ଼ ପେଟ, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ତେ କପିଂ ତଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତୋରଣସ୍ଥମଵସ୍ଥିତମ୍। ଅଭିପେତୁର୍ମହାଵେଗାଃ ପତଂଗା ଇଵ ପାଵକମ୍
ସେମାନେ ତୋରଣ ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିବା ସେ ମାକଡ଼ା ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବଡ଼ ତ୍ୱରାରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ପୋକାମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଲାଗିଯାନ୍ତି।