ସ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯା ପ୍ରତିଵେଦିତାର୍ଥଃ କପିଃ କୃତାର୍ଥଃ ପରିହୃଷ୍ଟଚେତାଃ। ତଦଲ୍ପଶେଷଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ କାର୍ଯଂ ଦିଶଂ ହ୍ଯୁଦୀଚୀଂ ମନସା ଜଗାମ
ରାଜକୁମାରୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କପି ନିଜ କାମ ସଫଳ ଓ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯେଉଁ କାମ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି ତାହା ଭାବି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମନ ଦେଲେ।
thumb|ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏକଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ଚ ଵାଗ୍ଭିଃ ପ୍ରଶସ୍ତାଭିର୍ଗମିଷ୍ଯନ୍ ପୂଜିତସ୍ତଯା। ତସ୍ମାଦ୍ ଦେଶାଦପାକ୍ରମ୍ଯ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାନରଃ
ସେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ଦୂରେ ହଟିଗଲେ ଏବଂ ବନରାଜ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଲ୍ପଶେଷମିଦଂ କାର୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟେଯମସିତେକ୍ଷଣା। ତ୍ରୀନୁପାଯାନତିକ୍ରମ୍ଯ ଚତୁର୍ଥ ଇହ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଏହି କାମ ପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଯାଇଛି, କାଳା ଆଖିଥିବା ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ; ତିନିଟି ଉପାୟ ଶେଷ ହୋଇ, ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥ ଉପାୟ ଦେଖାଯାଉଛି।
ନ ସାମ ରକ୍ଷଃସୁ ଗୁଣାଯ କଲ୍ପତେ ନ ଦାନମର୍ଥୋପଚିତେଷୁ ଯୁଜ୍ଯତେ। ନ ଭେଦସାଧ୍ଯା ବଲଦର୍ପିତା ଜନାଃ ପରାକ୍ରମସ୍ତ୍ଵେଷ ମମେହ ରୋଚତେ
ମିଳନ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ; ଧନୀମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଠିକ୍ ନୁହେଁ; ଶକ୍ତିରେ ମଦମସ୍ତ ଲୋକମାନେକୁ ଭାଗ କରି ଜିତିହେବା ଯାଏଁ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ କେବଳ ବଳ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁଛି।
ନ ଚାସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ ପରାକ୍ରମାଦୃତେ ଵିନିଶ୍ଚଯଃ କଶ୍ଚିଦିହୋପପଦ୍ଯତେ। ହତପ୍ରଵୀରାଶ୍ଚ ରଣେ ତୁ ରାକ୍ଷସାଃ କଥଂଚିଦୀଯୁର୍ଯଦିହାଦ୍ଯ ମାର୍ଦଵମ୍
ଏହି କାମ ପାଇଁ ବଳ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଏଠାରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମରିଯିବେ, ଶାୟଦ ଆଜି ସେମାନେ କିଛି ମୃଦୁତା ଦେଖାଇପାରିବେ।
କାର୍ଯେ କର୍ମଣି ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ଯୋ ବହୂନ୍ଯପି ସାଧଯେତ୍। ପୂର୍ଵକାର୍ଯାଵିରୋଧେନ ସ କାର୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହତି
ଯିଏ ଅନେକ କାମ ସଫଳ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବ ଦାୟିତ୍ୱକୁ ବାଧା ଦେଉନାହିଁ, ସେଠିଏ ଏହି କାମ କରିବାଯୋଗ୍ୟ।
ନ ହ୍ଯେକଃ ସାଧକୋ ହେତୁଃ ସ୍ଵଲ୍ପସ୍ଯାପୀହ କର୍ମଣଃ। ଯୋ ହ୍ଯର୍ଥଂ ବହୁଧା ଵେଦ ସ ସମର୍ଥୋଽର୍ଥସାଧନେ
ଏଠାରେ ଏକଟି କାରଣ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ କାମ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ; ଯିଏ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ କାମକୁ ବୁଝିପାରେ, ସେଠିଏ ଏହାକୁ ସଫଳ କରିପାରିବ।
ଇହୈଵ ତାଵତ୍କୃତନିଶ୍ଚଯୋ ହ୍ଯହଂ ଵ୍ରଜେଯମଦ୍ଯ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରାଲଯମ୍। ପରାତ୍ମସମ୍ମର୍ଦଵିଶେଷତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ ତତଃ କୃତଂ ସ୍ଯାନ୍ମମ ଭର୍ତୃଶାସନମ୍
ଏଠାରେ ଏବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି, ଆଜି ମୁଁ ବାନରରାଜଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବି; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ତାପରେ ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ ହେବ।
କଥଂ ନୁ ଖଲ୍ଵଦ୍ଯ ଭଵେତ୍ ସୁଖାଗତଂ ପ୍ରସହ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ମମ ରାକ୍ଷସୈଃ ସହ। ତଥୈଵ ଖଲ୍ଵାତ୍ମବଲଂ ଚ ସାରଵତ୍ ସମାନଯେନ୍ମାଂ ଚ ରଣେ ଦଶାନନଃ
କିପରି ଆଜି ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ସିଧାସଳଖ ଯୁଦ୍ଧ ମୋ ପାଇଁ ସୁଖଦ ହେବ? ଏହିପରି, ମୋର ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଉ, ଏବଂ ଦଶମୁଖୀ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସୁନ୍ତୁ।
ତତଃ ସମାସାଦ୍ଯ ରଣେ ଦଶାନନଂ ସମନ୍ତ୍ରିଵର୍ଗଂ ସବଲଂ ସଯାଯିନମ୍। ହୃଦି ସ୍ଥିତଂ ତସ୍ଯ ମତଂ ବଲଂ ଚ ସୁଖେନ ମତ୍ଵାହମିତଃ ପୁନର୍ଵ୍ରଜେ
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ, ସେଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା ଓ ରଥ ସହିତ ସାମ୍ନା କରି, ତାଙ୍କର ମନ ଓ ଶକ୍ତି ବୁଝି, ମୁଁ ଏଠାରୁ ସୁଖରେ ଫେରିବି।
ଇଦମସ୍ଯ ନୃଶଂସସ୍ଯ ନନ୍ଦନୋପମମୁତ୍ତମମ୍। ଵନଂ ନେତ୍ରମନଃକାନ୍ତଂ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଯୁତମ୍
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ୟାନ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗ ଉଦ୍ୟାନ ପରି, ସେ ନିର୍ଦୟର ଅଧିନରେ ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଛି।
ଇଦଂ ଵିଧ୍ଵଂସଯିଷ୍ଯାମି ଶୁଷ୍କଂ ଵନମିଵାନଲଃ। ଅସ୍ମିନ୍ ଭଗ୍ନେ ତତଃ କୋପଂ କରିଷ୍ଯତି ସ ରାଵଣଃ
ମୁଁ ଏହି ଉଦ୍ୟାନକୁ ଶୁଖିଲା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି; ଏହା ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, ରାବଣ ତେଜରେ ରୁଷ୍ଟ ହେବ।
ତତୋ ମହତ୍ସାଶ୍ଵମହାରଥଦ୍ଵିପଂ ବଲଂ ସମାନେଷ୍ଯତି ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ତ୍ରିଶୂଲକାଲାଯସପଟ୍ଟିଶାଯୁଧଂ ତତୋ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧମିଦଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ଅଶ୍ୱ, ମହାରଥ, ହାତୀ ଓ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଏକଠା କରିବେ; ତ୍ରିଶୂଳ, ଲୋହା ଗଦା ଓ ବଡ଼ ବଣ୍ଡୁକ ନେଇ, ଏଠାରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବ।
ଅହଂ ଚ ତୈଃ ସଂଯତି ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମୈଃ ସମେତ୍ଯ ରକ୍ଷୋଭିରଭଙ୍ଗଵିକ୍ରମଃ। ନିହତ୍ଯ ତଦ୍ ରାଵଣଚୋଦିତଂ ବଲଂ ସୁଖଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ହରୀଶ୍ଵରାଲଯମ୍
ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶୂରବୀର ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ରାବଣ ପଠାଇଥିବା ସେନାକୁ ମାରି, ଅଭୟ ଭାବେ ବାନରରାଜଙ୍କ ଗୃହକୁ ସୁଖରେ ଫେରିବି।
ତତୋ ମାରୁତଵତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାରୁତିର୍ଭୀମଵିକ୍ରମଃ। ଊରୁଵେଗେନ ମହତା ଦ୍ରୁମାନ୍ କ୍ଷେପ୍ତୁମଥାରଭତ୍
ତାପରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ, ବାୟୁ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କର ଜଂଘାର ଜୋରରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତସ୍ତଦ୍ଧନୁମାନ୍ ଵୀରୋ ବଭଞ୍ଜ ପ୍ରମଦାଵନମ୍। ମତ୍ତଦ୍ଵିଜସମାଘୁଷ୍ଟଂ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଯୁତମ୍
ତାପରେ ସେ ଶୂର ବାନର ହନୁମାନ, ମଦମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ରବ କରୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିବା ମହିଳା ଉଦ୍ୟାନକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ତଦ୍ଵନଂ ମଥିତୈର୍ଵୃକ୍ଷୈର୍ଭିନ୍ନୈଶ୍ଚ ସଲିଲାଶଯୈଃ। ଚୂର୍ଣିତୈଃ ପର୍ଵତାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ବଭୂଵାପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍
ସେ ଉଦ୍ୟାନ, ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଗଛ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଜଳାଶୟ ଓ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ଶିଖର ସହିତ, ଦେଖିବାକୁ ଅପ୍ରିୟ ହେଇଗଲା।
ନାନାଶକୁନ୍ତଵିରୁତୈଃ ପ୍ରଭିନ୍ନସଲିଲାଶଯୈଃ। ତାମ୍ରୈଃ କିସଲଯୈଃ କ୍ଲାନ୍ତୈଃ କ୍ଲାନ୍ତଦ୍ରୁମଲତାଯୁତୈଃ
ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଜଳାଶୟ, ତାମ୍ର ରଙ୍ଗର କ୍ଳାନ୍ତ ପତ୍ର ଓ ଦୁଃଖିତ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିଲା।
ନ ବଭୌ ତଦ୍ ଵନଂ ତତ୍ର ଦାଵାନଲହତଂ ଯଥା। ଵ୍ଯାକୁଲାଵରଣା ରେଜୁର୍ଵିହ୍ଵଲା ଇଵ ତା ଲତାଃ
ସେ ଜଙ୍ଗଲ ଦାବାନଳରେ ପୋଡ଼ିଯିବା ପରି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; ଲତାମାନେ ତାଙ୍କର ପତ୍ର ଓ ଶାଖା ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଭୟଭିତ ଭଳି କମ୍ପିଉଥିଲେ।
ଲତାଗୃହୈଶ୍ଚିତ୍ରଗୃହୈଶ୍ଚ ସାଦିତୈ- ର୍ଵ୍ଯାଲୈର୍ମୃଗୈରାର୍ତରଵୈଶ୍ଚ ପକ୍ଷିଭିଃ। ଶିଲାଗୃହୈରୁନ୍ମଥିତୈସ୍ତଥା ଗୃହୈଃ ପ୍ରଣଷ୍ଟରୂପଂ ତଦଭୂନ୍ମହଦ୍ ଵନମ୍
ଲତା ଘର, ଶୋଭା ଘର ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା; ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ମୃଗମାନେ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ପକ୍ଷୀ ଓ ପାହାଡ଼ ଘର ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା; ସେ ବଡ଼ ଉଦ୍ୟାନର ଆକୃତି ଚିହ୍ନିବା ଯାଉନଥିଲା।
ସା ଵିହ୍ଵଲାଶୋକଲତାପ୍ରତାନା ଵନସ୍ଥଲୀ ଶୋକଲତାପ୍ରତାନା। ଜାତା ଦଶାସ୍ଯପ୍ରମଦାଵନସ୍ଯ କପେର୍ବଲାଦ୍ଧି ପ୍ରମଦାଵନସ୍ଯ
ସେ ଉଦ୍ୟାନ, ଦୁଃଖରେ ଲତାମାନେ ଝୁଲିଥିବା, ଦଶମୁଖୀଙ୍କ ମହିଳା ଉଦ୍ୟାନ ପରି ହୋଇଗଲା, ସବୁ କିଛି ବାନରଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ।
ତତଃ ସ କୃତ୍ଵା ଜଗତୀପତେର୍ମହାନ୍ ମହଦ୍ ଵ୍ଯଲୀକଂ ମନସୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଯୁଯୁତ୍ସୁରେକୋ ବହୁଭିର୍ମହାବଲୈଃ ଶ୍ରିଯା ଜ୍ଵଲଂସ୍ତୋରଣମାଶ୍ରିତଃ କପିଃ
ତାପରେ ସେ ବାନର, ପୃଥିବୀର ମହାରାଜଙ୍କୁ ବଡ଼ ଅପରାଧ କରି, ମନରେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ଏକାଏକି ବହୁ ବଳଶାଳୀ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଲେ।
thumb|ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଚଉଵାଳିଶିଏ ଅଧ୍ୟାୟ।
ତତଃ ପକ୍ଷିନିନାଦେନ ଵୃକ୍ଷଭଙ୍ଗସ୍ଵନେନ ଚ। ବଭୂଵୁସ୍ତ୍ରାସସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ଲଙ୍କାନିଵାସିନଃ
ତାପରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଓ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିବାର ଶବ୍ଦରେ, ସମସ୍ତ ଲଙ୍କାବାସୀ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋ ଗତାଯାଂ ନିଦ୍ରାଯାଂ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଵିକୃତାନନାଃ। ତଦ୍ ଵନଂ ଦଦୃଶୁର୍ଭଗ୍ନଂ ତଂ ଚ ଵୀରଂ ମହାକପିମ୍
ପରେ, ଘୁମ ଖୋଲିଯିବା ପରେ, ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସେ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଭଙ୍ଗ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସେ ଶୂର ବଡ଼ ବାନରକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ମହାବଲଃ। ଚକାର ସୁମହଦ୍ରୂପଂ ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଭଯାଵହମ୍
ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିରାଟ୍ ବାହୁବଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଗିରିସଂକାଶମତିକାଯଂ ମହାବଲମ୍। ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଵାନରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
ତାପରେ, ପାହାଡ଼ ପରି ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତି ଥିବା ବନରାଜଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କୋଽଯଂ କସ୍ଯ କୁତୋ ଵାଯଂ କିଂନିମିତ୍ତମିହାଗତଃ। କଥଂ ତ୍ଵଯା ସହାନେନ ସଂଵାଦଃ କୃତ ଇତ୍ଯୁତ
ଏହିଏ କିଏ? କାହାର? କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛି? କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛି? ଏବଂ ତୁମେ କିପରି ଏହା ସହିତ କଥା ହେଲେ?
ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ନୋ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ମା ଭୂତ୍ତେ ସୁଭଗେ ଭଯମ୍। ସଂଵାଦମସିତାପାଙ୍ଗି ତ୍ଵଯା କିଂ କୃତଵାନଯମ୍
ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ଆମକୁ ସଠିକ୍ କହ, ଭୟ କରନି। କଳା ଆଖି ଥିବା ସୀତେ, ଏହା ସହିତ କଣ କଥା ହେଲା?