ତାଵୁଭୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ରାଜପୁତ୍ରାଵନିନ୍ଦିତୌ। ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନକୃତୋତ୍ସାହୌ ଲଙ୍କାଂ ଭସ୍ମୀକରିଷ୍ଯତଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଷ୍ଟିହୀନ ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଲଙ୍କାକୁ ଆଗୁନିରେ ପୁରିଦେବେ।
ହତ୍ଵା ତୁ ସମରେ ରକ୍ଷୋ ରାଵଣଂ ସହବାନ୍ଧଵୈଃ। ରାଘଵୌ ତ୍ଵାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ପ୍ରତି ନେଷ୍ଯତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀଙ୍କୁ ମାରି, ଦୁଇ ରାଘବ ତୁମକୁ, ବଡ଼ ଆଖିଥିବା ମହିଳା, ତାଙ୍କର ନିଜ ସହରକୁ ନେଇଯିବେ।
ଯତ୍ତୁ ରାମୋ ଵିଜାନୀଯାଦଭିଜ୍ଞାନମନିନ୍ଦିତେ। ପ୍ରୀତିସଂଜନନଂ ଭୂଯସ୍ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଦାତୁମର୍ହସି
ହେ ନିର୍ମଳା, ତୁମେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦିଅ, ଯାହା ଦେଖି ରାମ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ଏବଂ ଅଧିକ ଖୁସି ହେବେ।
ସାବ୍ରଵୀଦ୍ ଦତ୍ତମେଵାହୋ ମଯାଭିଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍। ଏତଦେଵ ହି ରାମସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯତ୍ନେନ ଭୂଷଣମ୍
ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏକ ଉତ୍ତମ ଚିହ୍ନ ଦେଇଦେଇଛି; ଏହି ଗହଣାଟି ଯାହାକୁ ମୁଁ ସାବଧାନରେ ରଖିଛି, ଏହିଠାରେ ରାମ ଚିହ୍ନିପାରିବେ।'
ଶ୍ରଦ୍ଧେଯଂ ହନୁମନ୍ ଵାକ୍ଯଂ ତଵ ଵୀର ଭଵିଷ୍ଯତି। ସ ତଂ ମଣିଵରଂ ଗୃହ୍ଯ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ଲଵଗସତ୍ତମଃ
ହେ ଶୂର ହନୁମାନ, ତୁମର କଥା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯିବ; ତାପରେ ଶ୍ରୀମାନ ବନରାଜ ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିଟି ନେଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେଵୀଂ ଗମନାଯୋପଚକ୍ରମେ। ତମୁତ୍ପାତକୃତୋତ୍ସାହମଵେକ୍ଷ୍ଯ ହରିଯୂଥପମ୍
ଦେବୀଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ସେ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ବନରାଜଙ୍କୁ ଦୂରକୁ ଲାଫିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ ଦେଖି,
ଵର୍ଧମାନଂ ମହାଵେଗମୁଵାଚ ଜନକାତ୍ମଜା। ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖୀ ଦୀନା ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କନ୍ଦା କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ତ୍ୱରା ବଢ଼ାଇଲେ।
ହନୂମନ୍ ସିଂହସଂକାଶୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚ ସହାମାତ୍ଯଂ ସର୍ଵାନ୍ ବ୍ରୂଯା ଅନାମଯମ୍
ହନୁମାନ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସିଂହ ସମାନ ଭାଇମାନେ, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ଖବର ଦେଉ।
ଯଥା ଚ ସ ମହାବାହୁର୍ମାଂ ତାରଯତି ରାଘଵଃ। ଅସ୍ମାଦ୍ ଦୁଃଖାମ୍ବୁସଂରୋଧାତ୍ ତ୍ଵଂ ସମାଧାତୁମର୍ହସି
ଏବଂ ରାଘବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଙ୍କର ହାତରେ, ଯେପରି ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ, ସେଥିପାଇଁ ତୁମେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।
ଇଦଂ ଚ ତୀଵ୍ରଂ ମମ ଶୋକଵେଗଂ ରକ୍ଷୋଭିରେଭିଃ ପରିଭର୍ତ୍ସନଂ ଚ। ବ୍ରୂଯାସ୍ତୁ ରାମସ୍ଯ ଗତଃ ସମୀପଂ ଶିଵଶ୍ଚ ତେଽଧ୍ଵାସ୍ତୁ ହରିପ୍ରଵୀର
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିବ, ମୋର ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଓ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଇଥିବା ଅପମାନ ବିଷୟରେ କହିବ; ଏବଂ ହେ ବନରାଜ, ତୁମର ଯାତ୍ରା ଶୁଭ ହେଉ।
ସ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯା ପ୍ରତିଵେଦିତାର୍ଥଃ କପିଃ କୃତାର୍ଥଃ ପରିହୃଷ୍ଟଚେତାଃ। ତଦଲ୍ପଶେଷଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ କାର୍ଯଂ ଦିଶଂ ହ୍ଯୁଦୀଚୀଂ ମନସା ଜଗାମ
ରାଜକୁମାରୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କପି ନିଜ କାମ ସଫଳ ଓ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯେଉଁ କାମ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି ତାହା ଭାବି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମନ ଦେଲେ।
thumb|ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏକଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ଚ ଵାଗ୍ଭିଃ ପ୍ରଶସ୍ତାଭିର୍ଗମିଷ୍ଯନ୍ ପୂଜିତସ୍ତଯା। ତସ୍ମାଦ୍ ଦେଶାଦପାକ୍ରମ୍ଯ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାନରଃ
ସେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ଦୂରେ ହଟିଗଲେ ଏବଂ ବନରାଜ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଲ୍ପଶେଷମିଦଂ କାର୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟେଯମସିତେକ୍ଷଣା। ତ୍ରୀନୁପାଯାନତିକ୍ରମ୍ଯ ଚତୁର୍ଥ ଇହ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଏହି କାମ ପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଯାଇଛି, କାଳା ଆଖିଥିବା ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ; ତିନିଟି ଉପାୟ ଶେଷ ହୋଇ, ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥ ଉପାୟ ଦେଖାଯାଉଛି।
ନ ସାମ ରକ୍ଷଃସୁ ଗୁଣାଯ କଲ୍ପତେ ନ ଦାନମର୍ଥୋପଚିତେଷୁ ଯୁଜ୍ଯତେ। ନ ଭେଦସାଧ୍ଯା ବଲଦର୍ପିତା ଜନାଃ ପରାକ୍ରମସ୍ତ୍ଵେଷ ମମେହ ରୋଚତେ
ମିଳନ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ; ଧନୀମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଠିକ୍ ନୁହେଁ; ଶକ୍ତିରେ ମଦମସ୍ତ ଲୋକମାନେକୁ ଭାଗ କରି ଜିତିହେବା ଯାଏଁ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ କେବଳ ବଳ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁଛି।
ନ ଚାସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ ପରାକ୍ରମାଦୃତେ ଵିନିଶ୍ଚଯଃ କଶ୍ଚିଦିହୋପପଦ୍ଯତେ। ହତପ୍ରଵୀରାଶ୍ଚ ରଣେ ତୁ ରାକ୍ଷସାଃ କଥଂଚିଦୀଯୁର୍ଯଦିହାଦ୍ଯ ମାର୍ଦଵମ୍
ଏହି କାମ ପାଇଁ ବଳ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଏଠାରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମରିଯିବେ, ଶାୟଦ ଆଜି ସେମାନେ କିଛି ମୃଦୁତା ଦେଖାଇପାରିବେ।
କାର୍ଯେ କର୍ମଣି ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ଯୋ ବହୂନ୍ଯପି ସାଧଯେତ୍। ପୂର୍ଵକାର୍ଯାଵିରୋଧେନ ସ କାର୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହତି
ଯିଏ ଅନେକ କାମ ସଫଳ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବ ଦାୟିତ୍ୱକୁ ବାଧା ଦେଉନାହିଁ, ସେଠିଏ ଏହି କାମ କରିବାଯୋଗ୍ୟ।
ନ ହ୍ଯେକଃ ସାଧକୋ ହେତୁଃ ସ୍ଵଲ୍ପସ୍ଯାପୀହ କର୍ମଣଃ। ଯୋ ହ୍ଯର୍ଥଂ ବହୁଧା ଵେଦ ସ ସମର୍ଥୋଽର୍ଥସାଧନେ
ଏଠାରେ ଏକଟି କାରଣ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ କାମ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ; ଯିଏ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ କାମକୁ ବୁଝିପାରେ, ସେଠିଏ ଏହାକୁ ସଫଳ କରିପାରିବ।
ଇହୈଵ ତାଵତ୍କୃତନିଶ୍ଚଯୋ ହ୍ଯହଂ ଵ୍ରଜେଯମଦ୍ଯ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରାଲଯମ୍। ପରାତ୍ମସମ୍ମର୍ଦଵିଶେଷତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ ତତଃ କୃତଂ ସ୍ଯାନ୍ମମ ଭର୍ତୃଶାସନମ୍
ଏଠାରେ ଏବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି, ଆଜି ମୁଁ ବାନରରାଜଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବି; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ତାପରେ ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ ହେବ।
କଥଂ ନୁ ଖଲ୍ଵଦ୍ଯ ଭଵେତ୍ ସୁଖାଗତଂ ପ୍ରସହ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ମମ ରାକ୍ଷସୈଃ ସହ। ତଥୈଵ ଖଲ୍ଵାତ୍ମବଲଂ ଚ ସାରଵତ୍ ସମାନଯେନ୍ମାଂ ଚ ରଣେ ଦଶାନନଃ
କିପରି ଆଜି ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ସିଧାସଳଖ ଯୁଦ୍ଧ ମୋ ପାଇଁ ସୁଖଦ ହେବ? ଏହିପରି, ମୋର ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଉ, ଏବଂ ଦଶମୁଖୀ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସୁନ୍ତୁ।
ତତଃ ସମାସାଦ୍ଯ ରଣେ ଦଶାନନଂ ସମନ୍ତ୍ରିଵର୍ଗଂ ସବଲଂ ସଯାଯିନମ୍। ହୃଦି ସ୍ଥିତଂ ତସ୍ଯ ମତଂ ବଲଂ ଚ ସୁଖେନ ମତ୍ଵାହମିତଃ ପୁନର୍ଵ୍ରଜେ
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ, ସେଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା ଓ ରଥ ସହିତ ସାମ୍ନା କରି, ତାଙ୍କର ମନ ଓ ଶକ୍ତି ବୁଝି, ମୁଁ ଏଠାରୁ ସୁଖରେ ଫେରିବି।
ଇଦମସ୍ଯ ନୃଶଂସସ୍ଯ ନନ୍ଦନୋପମମୁତ୍ତମମ୍। ଵନଂ ନେତ୍ରମନଃକାନ୍ତଂ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଯୁତମ୍
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ୟାନ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗ ଉଦ୍ୟାନ ପରି, ସେ ନିର୍ଦୟର ଅଧିନରେ ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଛି।
ଇଦଂ ଵିଧ୍ଵଂସଯିଷ୍ଯାମି ଶୁଷ୍କଂ ଵନମିଵାନଲଃ। ଅସ୍ମିନ୍ ଭଗ୍ନେ ତତଃ କୋପଂ କରିଷ୍ଯତି ସ ରାଵଣଃ
ମୁଁ ଏହି ଉଦ୍ୟାନକୁ ଶୁଖିଲା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି; ଏହା ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, ରାବଣ ତେଜରେ ରୁଷ୍ଟ ହେବ।
ତତୋ ମହତ୍ସାଶ୍ଵମହାରଥଦ୍ଵିପଂ ବଲଂ ସମାନେଷ୍ଯତି ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ତ୍ରିଶୂଲକାଲାଯସପଟ୍ଟିଶାଯୁଧଂ ତତୋ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧମିଦଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ଅଶ୍ୱ, ମହାରଥ, ହାତୀ ଓ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଏକଠା କରିବେ; ତ୍ରିଶୂଳ, ଲୋହା ଗଦା ଓ ବଡ଼ ବଣ୍ଡୁକ ନେଇ, ଏଠାରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବ।
ଅହଂ ଚ ତୈଃ ସଂଯତି ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମୈଃ ସମେତ୍ଯ ରକ୍ଷୋଭିରଭଙ୍ଗଵିକ୍ରମଃ। ନିହତ୍ଯ ତଦ୍ ରାଵଣଚୋଦିତଂ ବଲଂ ସୁଖଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ହରୀଶ୍ଵରାଲଯମ୍
ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶୂରବୀର ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ରାବଣ ପଠାଇଥିବା ସେନାକୁ ମାରି, ଅଭୟ ଭାବେ ବାନରରାଜଙ୍କ ଗୃହକୁ ସୁଖରେ ଫେରିବି।
ତତୋ ମାରୁତଵତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାରୁତିର୍ଭୀମଵିକ୍ରମଃ। ଊରୁଵେଗେନ ମହତା ଦ୍ରୁମାନ୍ କ୍ଷେପ୍ତୁମଥାରଭତ୍
ତାପରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ, ବାୟୁ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କର ଜଂଘାର ଜୋରରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତସ୍ତଦ୍ଧନୁମାନ୍ ଵୀରୋ ବଭଞ୍ଜ ପ୍ରମଦାଵନମ୍। ମତ୍ତଦ୍ଵିଜସମାଘୁଷ୍ଟଂ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଯୁତମ୍
ତାପରେ ସେ ଶୂର ବାନର ହନୁମାନ, ମଦମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ରବ କରୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିବା ମହିଳା ଉଦ୍ୟାନକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ତଦ୍ଵନଂ ମଥିତୈର୍ଵୃକ୍ଷୈର୍ଭିନ୍ନୈଶ୍ଚ ସଲିଲାଶଯୈଃ। ଚୂର୍ଣିତୈଃ ପର୍ଵତାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ବଭୂଵାପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍
ସେ ଉଦ୍ୟାନ, ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଗଛ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଜଳାଶୟ ଓ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ଶିଖର ସହିତ, ଦେଖିବାକୁ ଅପ୍ରିୟ ହେଇଗଲା।
ନାନାଶକୁନ୍ତଵିରୁତୈଃ ପ୍ରଭିନ୍ନସଲିଲାଶଯୈଃ। ତାମ୍ରୈଃ କିସଲଯୈଃ କ୍ଲାନ୍ତୈଃ କ୍ଲାନ୍ତଦ୍ରୁମଲତାଯୁତୈଃ
ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଜଳାଶୟ, ତାମ୍ର ରଙ୍ଗର କ୍ଳାନ୍ତ ପତ୍ର ଓ ଦୁଃଖିତ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିଲା।
ନ ବଭୌ ତଦ୍ ଵନଂ ତତ୍ର ଦାଵାନଲହତଂ ଯଥା। ଵ୍ଯାକୁଲାଵରଣା ରେଜୁର୍ଵିହ୍ଵଲା ଇଵ ତା ଲତାଃ
ସେ ଜଙ୍ଗଲ ଦାବାନଳରେ ପୋଡ଼ିଯିବା ପରି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; ଲତାମାନେ ତାଙ୍କର ପତ୍ର ଓ ଶାଖା ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଭୟଭିତ ଭଳି କମ୍ପିଉଥିଲେ।