ମନଃଶିଲାଯାସ୍ତିଲକୋ ଗଣ୍ଡପାର୍ଶ୍ଵେ ନିଵେଶିତଃ। ତ୍ଵଯା ପ୍ରଣଷ୍ଟେ ତିଲକେ ତଂ କିଲ ସ୍ମର୍ତୁମର୍ହସି
ମୋ ଗାଲରେ ତୁମେ ଲଗାଇଥିବା ମନଃଶିଳାର ଟିକିଆ, ଯେଉଁଠାରେ ଟିକିଆ ହରାଇଯାଇଥିଲା, ସେଥିରେ ତୁମେ ଲଗାଇଥିଲ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ମନେ ଅଛି।
ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ କଥଂ ସୀତାଂ ହୃତାଂ ସମନୁମନ୍ଯସେ। ଵସନ୍ତୀଂ ରକ୍ଷସାଂ ମଧ୍ଯେ ମହେନ୍ଦ୍ରଵରୁଣୋପମ
ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ କିପରି ଦେଖିପାରିବେ ଯେ, ସୀତା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଧି ରହିଛନ୍ତି?
ଏଷ ଚୂଡାମଣିର୍ଦିଵ୍ଯୋ ମଯା ସୁପରିରକ୍ଷିତଃ। ଏତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରହୃଷ୍ଯାମି ଵ୍ଯସନେ ତ୍ଵାମିଵାନଘ
ଏହି ଦିବ୍ୟ ଚୂଡ଼ାମଣିକୁ ମୁଁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରିଛି, ଏହା ତୁମକୁ ଦେଖାଉଛି। ଏହା ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖୁଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରୁଛି।
ଏଷ ନିର୍ଯାତିତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମଯା ତେ ଵାରିସମ୍ଭଵଃ। ଅତଃ ପରଂ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତୁଂ ଶୋକଲାଲସା
ଏହି ଶୁଭ ଜଳଜ ମଣିକୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଇଛି। ଏଥିରୁ ଅଧିକ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ତୁମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରି ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।
ଅସହ୍ଯାନି ଚ ଦୁଃଖାନି ଵାଚଶ୍ଚ ହୃଦଯଚ୍ଛିଦଃ। ରାକ୍ଷସୈଃ ସହ ସଂଵାସଂ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ମର୍ଷଯାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ହୃଦୟକୁ ବିଦାରିଦେଉଥିବା କଥା ସହିଯାଉଛି, ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରହୁଛି।
ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ମାସଂ ତୁ ଜୀଵିତଂ ଶତ୍ରୁସୂଦନ। ମାସାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ନ ଜୀଵିଷ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ହୀନା ନୃପାତ୍ମଜ
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ମୁଁ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରିବି। ଏହି ମାସ ପରେ ତୁମ ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।
ଘୋରୋ ରାକ୍ଷସରାଜୋଽଯଂ ଦୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ନ ସୁଖା ମଯି। ତ୍ଵାଂ ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଷଜ୍ଜନ୍ତଂ ନ ଜୀଵେଯମପି କ୍ଷଣମ୍
ଏଠାରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସରାଜ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ମୋପାଇଁ ସୁଖଦ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବା କଥା ଶୁଣିଲେ, ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।
ଵୈଦେହ୍ଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କରୁଣଂ ସାଶ୍ରୁଭାଷିତମ୍। ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ବୈଦେହୀଙ୍କ ଅଶ୍ରୁଭରା ଦୁଃଖଦ କଥା ଶୁଣି, ବିରାଟ୍ ତେଜସ୍ୱୀ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ କହିଲେ।
ତ୍ଵଚ୍ଛୋକଵିମୁଖୋ ରାମୋ ଦେଵି ସତ୍ଯେନ ତେ ଶପେ। ରାମେ ଶୋକାଭିଭୂତେ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରିତପ୍ଯତେ
ଦେବୀ, ମୁଁ ସତ୍ୟ ଶପଥ କରୁଛି—ତୁମ ଦୁଃଖରେ ରାମ ଆନନ୍ଦ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି। ରାମ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟା କଥଂଚିଦ୍ ଭଵତୀ ନ କାଲଃ ପରିଦେଵିତୁମ୍। ଇମଂ ମୁହୂର୍ତଂ ଦୁଃଖାନାମନ୍ତଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ଭାମିନି
କିଛି ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ମିଳିଗଲା, ଏବେ ଦୁଃଖ କରିବା ସମୟ ନୁହେଁ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ତୁମ ଦୁଃଖର ଶେଷ ଦେଖିପାରିବ।
ତାଵୁଭୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ରାଜପୁତ୍ରାଵନିନ୍ଦିତୌ। ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନକୃତୋତ୍ସାହୌ ଲଙ୍କାଂ ଭସ୍ମୀକରିଷ୍ଯତଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଷ୍ଟିହୀନ ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଲଙ୍କାକୁ ଆଗୁନିରେ ପୁରିଦେବେ।
ହତ୍ଵା ତୁ ସମରେ ରକ୍ଷୋ ରାଵଣଂ ସହବାନ୍ଧଵୈଃ। ରାଘଵୌ ତ୍ଵାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ପ୍ରତି ନେଷ୍ଯତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀଙ୍କୁ ମାରି, ଦୁଇ ରାଘବ ତୁମକୁ, ବଡ଼ ଆଖିଥିବା ମହିଳା, ତାଙ୍କର ନିଜ ସହରକୁ ନେଇଯିବେ।
ଯତ୍ତୁ ରାମୋ ଵିଜାନୀଯାଦଭିଜ୍ଞାନମନିନ୍ଦିତେ। ପ୍ରୀତିସଂଜନନଂ ଭୂଯସ୍ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଦାତୁମର୍ହସି
ହେ ନିର୍ମଳା, ତୁମେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦିଅ, ଯାହା ଦେଖି ରାମ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ଏବଂ ଅଧିକ ଖୁସି ହେବେ।
ସାବ୍ରଵୀଦ୍ ଦତ୍ତମେଵାହୋ ମଯାଭିଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍। ଏତଦେଵ ହି ରାମସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯତ୍ନେନ ଭୂଷଣମ୍
ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏକ ଉତ୍ତମ ଚିହ୍ନ ଦେଇଦେଇଛି; ଏହି ଗହଣାଟି ଯାହାକୁ ମୁଁ ସାବଧାନରେ ରଖିଛି, ଏହିଠାରେ ରାମ ଚିହ୍ନିପାରିବେ।'
ଶ୍ରଦ୍ଧେଯଂ ହନୁମନ୍ ଵାକ୍ଯଂ ତଵ ଵୀର ଭଵିଷ୍ଯତି। ସ ତଂ ମଣିଵରଂ ଗୃହ୍ଯ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ଲଵଗସତ୍ତମଃ
ହେ ଶୂର ହନୁମାନ, ତୁମର କଥା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯିବ; ତାପରେ ଶ୍ରୀମାନ ବନରାଜ ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିଟି ନେଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେଵୀଂ ଗମନାଯୋପଚକ୍ରମେ। ତମୁତ୍ପାତକୃତୋତ୍ସାହମଵେକ୍ଷ୍ଯ ହରିଯୂଥପମ୍
ଦେବୀଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ସେ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ବନରାଜଙ୍କୁ ଦୂରକୁ ଲାଫିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ ଦେଖି,
ଵର୍ଧମାନଂ ମହାଵେଗମୁଵାଚ ଜନକାତ୍ମଜା। ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖୀ ଦୀନା ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କନ୍ଦା କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ତ୍ୱରା ବଢ଼ାଇଲେ।
ହନୂମନ୍ ସିଂହସଂକାଶୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚ ସହାମାତ୍ଯଂ ସର୍ଵାନ୍ ବ୍ରୂଯା ଅନାମଯମ୍
ହନୁମାନ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସିଂହ ସମାନ ଭାଇମାନେ, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ଖବର ଦେଉ।
ଯଥା ଚ ସ ମହାବାହୁର୍ମାଂ ତାରଯତି ରାଘଵଃ। ଅସ୍ମାଦ୍ ଦୁଃଖାମ୍ବୁସଂରୋଧାତ୍ ତ୍ଵଂ ସମାଧାତୁମର୍ହସି
ଏବଂ ରାଘବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଙ୍କର ହାତରେ, ଯେପରି ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ, ସେଥିପାଇଁ ତୁମେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।
ଇଦଂ ଚ ତୀଵ୍ରଂ ମମ ଶୋକଵେଗଂ ରକ୍ଷୋଭିରେଭିଃ ପରିଭର୍ତ୍ସନଂ ଚ। ବ୍ରୂଯାସ୍ତୁ ରାମସ୍ଯ ଗତଃ ସମୀପଂ ଶିଵଶ୍ଚ ତେଽଧ୍ଵାସ୍ତୁ ହରିପ୍ରଵୀର
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିବ, ମୋର ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଓ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଇଥିବା ଅପମାନ ବିଷୟରେ କହିବ; ଏବଂ ହେ ବନରାଜ, ତୁମର ଯାତ୍ରା ଶୁଭ ହେଉ।
ସ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯା ପ୍ରତିଵେଦିତାର୍ଥଃ କପିଃ କୃତାର୍ଥଃ ପରିହୃଷ୍ଟଚେତାଃ। ତଦଲ୍ପଶେଷଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ କାର୍ଯଂ ଦିଶଂ ହ୍ଯୁଦୀଚୀଂ ମନସା ଜଗାମ
ରାଜକୁମାରୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କପି ନିଜ କାମ ସଫଳ ଓ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯେଉଁ କାମ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି ତାହା ଭାବି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମନ ଦେଲେ।
thumb|ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏକଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ଚ ଵାଗ୍ଭିଃ ପ୍ରଶସ୍ତାଭିର୍ଗମିଷ୍ଯନ୍ ପୂଜିତସ୍ତଯା। ତସ୍ମାଦ୍ ଦେଶାଦପାକ୍ରମ୍ଯ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାନରଃ
ସେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ଦୂରେ ହଟିଗଲେ ଏବଂ ବନରାଜ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଲ୍ପଶେଷମିଦଂ କାର୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟେଯମସିତେକ୍ଷଣା। ତ୍ରୀନୁପାଯାନତିକ୍ରମ୍ଯ ଚତୁର୍ଥ ଇହ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଏହି କାମ ପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଯାଇଛି, କାଳା ଆଖିଥିବା ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ; ତିନିଟି ଉପାୟ ଶେଷ ହୋଇ, ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥ ଉପାୟ ଦେଖାଯାଉଛି।
ନ ସାମ ରକ୍ଷଃସୁ ଗୁଣାଯ କଲ୍ପତେ ନ ଦାନମର୍ଥୋପଚିତେଷୁ ଯୁଜ୍ଯତେ। ନ ଭେଦସାଧ୍ଯା ବଲଦର୍ପିତା ଜନାଃ ପରାକ୍ରମସ୍ତ୍ଵେଷ ମମେହ ରୋଚତେ
ମିଳନ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ; ଧନୀମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଠିକ୍ ନୁହେଁ; ଶକ୍ତିରେ ମଦମସ୍ତ ଲୋକମାନେକୁ ଭାଗ କରି ଜିତିହେବା ଯାଏଁ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ କେବଳ ବଳ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁଛି।
ନ ଚାସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ ପରାକ୍ରମାଦୃତେ ଵିନିଶ୍ଚଯଃ କଶ୍ଚିଦିହୋପପଦ୍ଯତେ। ହତପ୍ରଵୀରାଶ୍ଚ ରଣେ ତୁ ରାକ୍ଷସାଃ କଥଂଚିଦୀଯୁର୍ଯଦିହାଦ୍ଯ ମାର୍ଦଵମ୍
ଏହି କାମ ପାଇଁ ବଳ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଏଠାରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମରିଯିବେ, ଶାୟଦ ଆଜି ସେମାନେ କିଛି ମୃଦୁତା ଦେଖାଇପାରିବେ।
କାର୍ଯେ କର୍ମଣି ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ଯୋ ବହୂନ୍ଯପି ସାଧଯେତ୍। ପୂର୍ଵକାର୍ଯାଵିରୋଧେନ ସ କାର୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହତି
ଯିଏ ଅନେକ କାମ ସଫଳ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବ ଦାୟିତ୍ୱକୁ ବାଧା ଦେଉନାହିଁ, ସେଠିଏ ଏହି କାମ କରିବାଯୋଗ୍ୟ।
ନ ହ୍ଯେକଃ ସାଧକୋ ହେତୁଃ ସ୍ଵଲ୍ପସ୍ଯାପୀହ କର୍ମଣଃ। ଯୋ ହ୍ଯର୍ଥଂ ବହୁଧା ଵେଦ ସ ସମର୍ଥୋଽର୍ଥସାଧନେ
ଏଠାରେ ଏକଟି କାରଣ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ କାମ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ; ଯିଏ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ କାମକୁ ବୁଝିପାରେ, ସେଠିଏ ଏହାକୁ ସଫଳ କରିପାରିବ।
ଇହୈଵ ତାଵତ୍କୃତନିଶ୍ଚଯୋ ହ୍ଯହଂ ଵ୍ରଜେଯମଦ୍ଯ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରାଲଯମ୍। ପରାତ୍ମସମ୍ମର୍ଦଵିଶେଷତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ ତତଃ କୃତଂ ସ୍ଯାନ୍ମମ ଭର୍ତୃଶାସନମ୍
ଏଠାରେ ଏବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି, ଆଜି ମୁଁ ବାନରରାଜଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବି; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ତାପରେ ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ ହେବ।
କଥଂ ନୁ ଖଲ୍ଵଦ୍ଯ ଭଵେତ୍ ସୁଖାଗତଂ ପ୍ରସହ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ମମ ରାକ୍ଷସୈଃ ସହ। ତଥୈଵ ଖଲ୍ଵାତ୍ମବଲଂ ଚ ସାରଵତ୍ ସମାନଯେନ୍ମାଂ ଚ ରଣେ ଦଶାନନଃ
କିପରି ଆଜି ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ସିଧାସଳଖ ଯୁଦ୍ଧ ମୋ ପାଇଁ ସୁଖଦ ହେବ? ଏହିପରି, ମୋର ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଉ, ଏବଂ ଦଶମୁଖୀ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସୁନ୍ତୁ।