ଅପାରଵାରମକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯାତ୍ ସାଗରୋପମମ୍। ଭର୍ତାରଂ ସସମୁଦ୍ରାଯା ଧରଣ୍ଯା ଵାସଵୋପମମ୍
ସମୁଦ୍ର ପରି ଗଭୀର, ଅପାର ଓ ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ପୃଥିବୀର ମାଲିକ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରଭୁ।
ଏଵମସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବଲଵାନ୍ ସତ୍ତ୍ଵଵାନପି। କିମର୍ଥମସ୍ତ୍ରଂ ରକ୍ଷଃସୁ ନ ଯୋଜଯସି ରାଘଵ
ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧୃଢ଼, ଏମିତି ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ରାଘବ, ତୁମେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରୁନାହଁ?
ନ ନାଗା ନାପି ଗନ୍ଧର୍ଵା ନ ସୁରା ନ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ। ରାମସ୍ଯ ସମରେ ଵେଗଂ ଶକ୍ତାଃ ପ୍ରତିସମୀହିତୁମ୍
ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା, କିମ୍ବା ମରୁତମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ତୀବ୍ରତାକୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵତଃ କଚ୍ଚିଦ୍ ଯଦ୍ଯସ୍ତି ମଯି ସମ୍ଭ୍ରମଃ। କିମର୍ଥଂ ନ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ କ୍ଷଯଂ ନଯତି ରାକ୍ଷସାନ୍
ଯଦି ସେ ଶୂରବୀର ମୋତେ କିଛି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ତେବେ ତିକ୍ତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ କୁ କାହିଁକି ନଶ୍ୱନ୍ନ କରୁନାହଁ?
ଭ୍ରାତୁରାଦେଶମାଦାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵା ପରଂତପଃ। କସ୍ଯ ହେତୋର୍ନ ମାଂ ଵୀରଃ ପରିତ୍ରାତି ମହାବଲଃ
ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ନେଇ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ କି କାହିଁକି ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରୁନାହଁ, ହେ ମହାବଳୀ?
ଯଦି ତୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଵାଯ୍ଵିନ୍ଦ୍ରସମତେଜସୌ। ସୁରାଣାମପି ଦୁର୍ଧର୍ଷୌ କିମର୍ଥଂ ମାମୁପେକ୍ଷତଃ
ଯଦି ସେ ଦୁଇ ଜଣ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କୁ ସହିପାରିନାହଁନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ କାହିଁକି ମୋତେ ଅବହେଳା କରୁଛନ୍ତି?
ମମୈଵ ଦୁଷ୍କୃତଂ କିଂଚିନ୍ମହଦସ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ। ସମର୍ଥାଵପି ତୌ ଯନ୍ମାଂ ନାଵେକ୍ଷେତେ ପରଂତପୌ
ନିଶ୍ଚୟ ମୋର କିଛି ବଡ଼ ଅପରାଧ ଅଛି; ନାହିଁଲେ, ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିପାରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋତେ ଦେଖୁନାହଁନ୍ତି।
ଵୈଦେହ୍ଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କରୁଣଂ ସାଶ୍ରୁ ଭାଷିତମ୍। ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ହନୂମାନ୍ ହରିଯୂଥପଃ
ବୈଦେହୀଙ୍କ ଅଶ୍ରୁଭରା, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ମହାତେଜସ୍ବୀ ହନୁମାନ୍, ବାନରମାନଙ୍କ ନେତା, ତାପରେ କହିଲେ।
ତ୍ଵଚ୍ଛୋକଵିମୁଖୋ ରାମୋ ଦେଵି ସତ୍ଯେନ ତେ ଶପେ। ରାମେ ଦୁଃଖାଭିପନ୍ନେ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରିତପ୍ଯତେ
ଦେବୀ, ରାମ ତୁମ ଶୋକରେ ଏତେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି—ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଶପଥ କରେ; ରାମ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ଦୁଃଖିତ।
କଥଂଚିଦ୍ ଭଵତୀ ଦୃଷ୍ଟା ନ କାଲଃ ପରିଶୋଚିତୁମ୍। ଇମଂ ମୁହୂର୍ତଂ ଦୁଃଖାନାମନ୍ତଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ଶୋଭନେ
କିପରି ହେଉ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିପାରିଛି; ଏହି ସମୟ ଶୋକ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ହେ ଶୋଭନେ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆପଣ ଦୁଃଖର ଶେଷ ଦେଖିବେ।
ତାଵୁଭୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ରାଜପୁତ୍ରୌ ମହାବଲୌ। ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନକୃତୋତ୍ସାହୌ ଲୋକାନ୍ ଭସ୍ମୀକରିଷ୍ଯତଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ରାଜପୁତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତୁମେଠାରେ ଦର୍ଶନ ପାଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଦେବେ।
ହତ୍ଵା ଚ ସମରକ୍ରୂରଂ ରାଵଣଂ ସହବାନ୍ଧଵମ୍। ରାଘଵସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ପ୍ରତି ନେଷ୍ଯତି
ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୁର ରାବଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ସହିତ ମାରି, ରାଘବ ତୁମକୁ, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତା, ତାଙ୍କର ନିଜ ସହରକୁ ନେଇଯିବେ।
ବ୍ରୂହି ଯଦ୍ ରାଘଵୋ ଵାଚ୍ଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାପି ତେଜସ୍ଵୀ ହରଯୋ ଵା ସମାଗତାଃ
ମୁଁ କେଉଁ ସନ୍ଦେଶ ରାଘବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତେଜସ୍ବୀ ସୁଗ୍ରୀବ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ବନରାଜଙ୍କୁ କହିବି? ମତେ କୁହ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ସୀତା ପୁନରଥାବ୍ରଵୀତ୍। କୌସଲ୍ଯା ଲୋକଭର୍ତାରଂ ସୁଷୁଵେ ଯଂ ମନସ୍ଵିନୀ
ହନୁମାନ୍ ଏପରି କହିଲାପରେ, ସୀତା ପୁଣି କହିଲେ— 'ମନୋବାନ୍ଛିତା କୌଶଲ୍ୟା ଯିଏ ଜଗତର ନାଥଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।'
ତଂ ମମାର୍ଥେ ସୁଖଂ ପୃଚ୍ଛ ଶିରସା ଚାଭିଵାଦଯ। ସ୍ରଜଶ୍ଚ ସର୍ଵରତ୍ନାନି ପ୍ରିଯାଯାଶ୍ଚ ଵରାଙ୍ଗନାଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ମୋର ନାମରେ ତାଙ୍କର ଖବର ନିଅ ଓ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଅ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ମହିଳାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମାଳା ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ଚ ଵିଶାଲାଯାଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍। ପିତରଂ ମାତରଂ ଚୈଵ ସମ୍ମାନ୍ଯାଭିପ୍ରସାଦ୍ଯ ଚ
ବିଶାଳ ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଶାସନ ଦୁର୍ଲଭ, ସେଉଁଥିରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅନୁପ୍ରଵ୍ରଜିତୋ ରାମଂ ସୁମିତ୍ରା ଯେନ ସୁପ୍ରଜାଃ। ଆନୁକୂଲ୍ଯେନ ଧର୍ମାତ୍ମା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁଖମନୁତ୍ତମମ୍
ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ସହ ବନବାସକୁ ଗଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଦେଖାଇ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଅନୁଗଚ୍ଛତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ଭ୍ରାତରଂ ପାଲଯନ୍ ଵନେ। ସିଂହସ୍କନ୍ଧୋ ମହାବାହୁର୍ମନସ୍ଵୀ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ
ସେ ସିଂହଦେହ, ଦୃଢ଼ ବାହୁ, ଗମ୍ଭୀର ମନ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବନରେ ଭାଇ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି ସାଥ ଦେଇଛନ୍ତି।
ପିତୃଵଦ୍ ଵର୍ତତେ ରାମେ ମାତୃଵନ୍ମାଂ ସମାଚରତ୍। ହ୍ରିଯମାଣାଂ ତଦା ଵୀରୋ ନ ତୁ ମାଂ ଵେଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ସେ ରାମଙ୍କୁ ପିତା ପ୍ରତି ପୁଅ ଭଳି ଓ ମୋତେ ମାଆ ପ୍ରତି ଝିଅ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଅପହୃତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଏହି ବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଵୃଦ୍ଧୋପସେଵୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ ଶକ୍ତୋ ନ ବହୁଭାଷିତା। ରାଜପୁତ୍ରପ୍ରିଯଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସଦୃଶଃ ଶ୍ଵଶୁରସ୍ଯ ମେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କ୍ଷମତାଶୀଳୀ, ଅଧିକ କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମୋ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ସମାନ।
ମତ୍ତଃ ପ୍ରିଯତରୋ ନିତ୍ଯଂ ଭ୍ରାତା ରାମସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ନିଯୁକ୍ତୋ ଧୁରି ଯସ୍ଯାଂ ତୁ ତାମୁଦ୍ଵହତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଦା ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଯେଉଁ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତାହା ସେ ସାହସରେ କରନ୍ତି।
ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଘଵୋ ନୈଵ ଵୃତ୍ତମାର୍ଯମନୁସ୍ମରତ୍। ସ ମମାର୍ଥାଯ କୁଶଲଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯୋ ଵଚନାନ୍ମମ
ଯାହାକୁ ଦେଖି ରାଘବ ମଧ୍ୟ ଆଦର୍ଶ ଆଚରଣ ଭୁଲିଯାନ୍ତି, ସେଠିପାଇଁ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ସନ୍ଦେଶ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ।
ମୃଦୁର୍ନିତ୍ଯଂ ଶୁଚିର୍ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରିଯୋ ରାମସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଯଥା ହି ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଃଖକ୍ଷଯକରୋ ଭଵେତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଦା ମୃଦୁ, ପବିତ୍ର, କୁଶଳ ଓ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏପରି କର, ସେ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତୁ।
ତ୍ଵମସ୍ମିନ୍ କାର୍ଯନିର୍ଵାହେ ପ୍ରମାଣଂ ହରିଯୂଥପ। ରାଘଵସ୍ତ୍ଵତ୍ସମାରମ୍ଭାନ୍ମଯି ଯତ୍ନପରୋ ଭଵେତ୍
ଏହି କାମ ସଫଳ କରିବାରେ ତୁମେ ମୁଖ୍ୟ, ବନରାଜ; ତୁମର ଚେଷ୍ଟାରେ ରାଘବ ମୋ ପ୍ରତି ଉତ୍ସାହିତ ହେଉନ୍ତୁ।
ଇଦଂ ବ୍ରୂଯାଶ୍ଚ ମେ ନାଥଂ ଶୂରଂ ରାମଂ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଜୀଵିତଂ ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ମାସଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜ
ଏହି କଥା ପୁଣିପୁଣି ମୋ ନାଥ, ବୀର ରାମଙ୍କୁ କହିବା— 'ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଧାରିବି।'
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମାସାନ୍ନ ଜୀଵେଯଂ ସତ୍ଯେନାହଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ। ରାଵଣେନୋପରୁଦ୍ଧାଂ ମାଂ ନିକୃତ୍ଯା ପାପକର୍ମଣା। ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ଵୀର ତ୍ଵଂ ପାତାଲାଦିଵ କୌଶିକୀମ୍
ଏକ ମାସ ପରେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ— ଏହା ସତ୍ୟ କହୁଛି; ରାବଣ ମୋତେ ଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ଉପାୟରେ ଧରିଛି, ତୁମେ ବୀର, କୌଶିକୀଙ୍କୁ ପାତାଳରୁ ଯେପରି ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିଲା, ସେପରି ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।
ତତୋ ଵସ୍ତ୍ରଗତଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯଂ ଚୂଡାମଣିଂ ଶୁଭମ୍। ପ୍ରଦେଯୋ ରାଘଵାଯେତି ସୀତା ହନୁମତେ ଦଦୌ
ତାପରେ, ସୀତା ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ରରୁ ଦେବୀୟ ଚୂଡ଼ାମଣି ଖୋଲି, 'ଏହା ରାଘବଙ୍କୁ ଦେବାକୁ' ବୋଲି ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତତୋ ଵୀରୋ ମଣିରତ୍ନମନୁତ୍ତମମ୍। ଅଙ୍ଗୁଲ୍ଯା ଯୋଜଯାମାସ ନହ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରାଭଵଦ୍ ଭୁଜଃ
ସେ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣି ନେଇ, ବୀର ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କର ଆଠିରେ ପିନ୍ଧିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ବାହୁ ପାଇଁ ଏହା ଯୋଗ୍ୟ ନଥିଲା।
ମଣିରତ୍ନଂ କପିଵରଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ସୀତାଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଣତଃ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ ସ୍ଥିତଃ
ମଣିରତ୍ନଟିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ବନରାଜ ହନୁମାନ ଶୀର୍ଷନମନ କଲେ, ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସମ୍ମାନରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ହର୍ଷେଣ ମହତା ଯୁକ୍ତଃ ସୀତାଦର୍ଶନଜେନ ସଃ। ହୃଦଯେନ ଗତୋ ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ସଲକ୍ଷଣମ୍
ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ମନରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ, ସ୍ମରଣ କଲେ।