ସ ମେ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରିଯଂ ସଯୂଥପଂ କ୍ଷିପ୍ରମିହୋପପାଦଯ। ଚିରାଯ ରାମଂ ପ୍ରତି ଶୋକକର୍ଶିତାଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମାଂ ଵାନରଵୀର ହର୍ଷିତାମ୍
ଏହିପରି, ବାନରମାନ୍ୟ, ଦୟାକରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମୋର ପ୍ରିୟ ରାଘବଙ୍କୁ ଏଠାରେ ତୁରନ୍ତ ଆଣ। ଦୀର୍ଘଦିନ ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଶୋକାକ୍ରାନ୍ତ; ବାନରବୀର, ମୋତେ ଆନନ୍ଦିତ କର।
thumb|ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଅଠାଇଶ ଶ୍ଲୋକ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ସ କପିଶାର୍ଦୂଲସ୍ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ତୋଷିତଃ। ସୀତାମୁଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ
ତାପରେ, ସେ ବାନରମାନ୍ୟ, ସୀତାଙ୍କ ଉପରେ ସେଇ ମିଠା କଥା ଶୁଣି ଖୁସି ହୋଇ, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା, ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯୁକ୍ତରୂପଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵି ଭାଷିତଂ ଶୁଭଦର୍ଶନେ। ସଦୃଶଂ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ ସାଧ୍ଵୀନାଂ ଵିନଯସ୍ଯ ଚ
ହେ ଶୁଭଦର୍ଶନା, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏହା ଯଥାଯଥିକ। ଏହା ନାରୀ ସ୍ୱଭାବ, ସତୀ ଓ ଲଜ୍ଜାଶୀଳା ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵାନ୍ନ ତ୍ଵଂ ସମର୍ଥାସି ସାଗରଂ ଵ୍ଯତିଵର୍ତିତୁମ୍। ମାମଧିଷ୍ଠାଯ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଶତଯୋଜନମାଯତମ୍
ନାରୀ ହେବାରୁ, ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ଭରସା କରି, ଏଇ ବିସ୍ତୃତ ଏକଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ସମୁଦ୍ର ଅଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ କାରଣଂ ଯଚ୍ଚ ବ୍ରଵୀଷି ଵିନଯାନ୍ଵିତେ। ରାମାଦନ୍ଯସ୍ଯ ନାର୍ହାମି ସଂସର୍ଗମିତି ଜାନକି
ଦ୍ୱିତୀୟ କାରଣ ଯାହା ତୁମେ କହିଛ, ହେ ଜାନକୀ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳା—ମୁଁ ରାମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କାହା ସହିତ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ—
ଏତତ୍ ତେ ଦେଵି ସଦୃଶଂ ପତ୍ନ୍ଯାସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। କା ହ୍ଯନ୍ଯା ତ୍ଵାମୃତେ ଦେଵି ବ୍ରୂଯାଦ୍ ଵଚନମୀଦୃଶମ୍
ଏହି କଥା, ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଯଥାଯଥିକ କହିଛ। ତୁମେ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଏ ଏପରି କଥା କହିପାରିବ?
ଶ୍ରୋଷ୍ଯତେ ଚୈଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସର୍ଵଂ ନିରଵଶେଷତଃ। ଚେଷ୍ଟିତଂ ଯତ୍ ତ୍ଵଯା ଦେଵି ଭାଷିତଂ ଚ ମମାଗ୍ରତଃ
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସମସ୍ତ କଥା, ତୁମେ ଯାହା କରିଛ ଓ ମୋ ଆଗରେ ଯାହା କହିଛ, ସବୁ ଖବର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିବେ।
କାରଣୈର୍ବହୁଭିର୍ଦେଵି ରାମପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା। ସ୍ନେହପ୍ରସ୍କନ୍ନମନସା ମଯୈତତ୍ ସମୁଦୀରିତମ୍
ଅନେକ କାରଣରୁ, ରାମଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଭଲପାଇବାରେ ଭରିଥିବା ମନରୁ, ମୁଁ ଏହି କଥା କହିଛି।
ଲଙ୍କାଯା ଦୁଷ୍ପ୍ରଵେଶତ୍ଵାଦ୍ ଦୁସ୍ତରତ୍ଵାନ୍ମହୋଦଧେଃ। ସାମର୍ଥ୍ଯାଦାତ୍ମନଶ୍ଚୈଵ ମଯୈତତ୍ ସମୁଦୀରିତମ୍
ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଅଟିବା ଦୁଷ୍କର, ଏବଂ ମୋର ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଏହି କଥା କହିଛି।
ଇଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ସମାନେତୁମଦ୍ଯୈଵ ରଘୁନନ୍ଦିନା। ଗୁରୁସ୍ନେହେନ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ନାନ୍ଯଥା ତଦୁଦାହୃତମ୍
ମୁଁ ଚାହେଁ ଆଜି ତୁମକୁ ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ସହିତ ମିଳାଇଦେବି, ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଓ ଭକ୍ତିରେ; ଅନ୍ୟଥା, ଏହି କଥା କହାଯାଇନଥାନ୍ତା।
ଯଦି ନୋତ୍ସହସେ ଯାତୁଂ ମଯା ସାର୍ଧମନିନ୍ଦିତେ। ଅଭିଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଜାନୀଯାଦ୍ ରାଘଵୋ ହି ଯତ୍
ଯଦି ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ତେବେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରାଘବ ଚିହ୍ନିପାରିବେ।
ଏଵମୁକ୍ତା ହନୁମତା ସୀତା ସୁରସୁତୋପମା। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ମନ୍ଦଂ ବାଷ୍ପପ୍ରଗ୍ରଥିତାକ୍ଷରମ୍
ହନୁମାନଙ୍କ କଥାରେ, ଦେବତାକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତା, ଅଶ୍ରୁରେ ଗଳା ଅଟକିଯାଇଥିବା ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
ଇଦଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମଭିଜ୍ଞାନଂ ବ୍ରୂଯାସ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ମମ ପ୍ରିଯମ୍। ଶୈଲସ୍ଯ ଚିତ୍ରକୂଟସ୍ଯ ପାଦେ ପୂର୍ଵୋତ୍ତରେ ପଦେ
ଏହି ହେଉଛି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିହ୍ନ; ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟଙ୍କୁ କହିବା—ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ପାଦଦେଶରେ—
ତାପସାଶ୍ରମଵାସିନ୍ଯାଃ ପ୍ରାଜ୍ଯମୂଲଫଲୋଦକେ। ତସ୍ମିନ୍ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରିତେ ଦେଶେ ମନ୍ଦାକିନ୍ଯଵିଦୂରତଃ
ସେଠାରେ ତାପସମାନେ ବସିଥିବା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମୂଳ, ଫଳ ଓ ପାଣି ପ୍ରଚୁର ଥିଲା, ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ନିକଟରେ, ଯେଉଁଠି ସିଦ୍ଧମାନେ ରହୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯୋପଵନଖଣ୍ଡେଷୁ ନାନାପୁଷ୍ପସୁଗନ୍ଧିଷୁ। ଵିହୃତ୍ଯ ସଲିଲେ କ୍ଲିନ୍ନୋ ମମାଙ୍କେ ସମୁପାଵିଶଃ
ସେଠାର ଉଦ୍ୟାନ ଅଂଶରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ହେଉଥିଲା, ଆମେ ଘୁରି ଘୁରି ଜଳରେ ଭିଜିଗଲୁ, ତୁମେ ମୋ ଆଂକୁ ଉପରେ ବସିଥିଲେ।
ତତୋ ମାଂସସମାଯୁକ୍ତୋ ଵାଯସଃ ପର୍ଯତୁଣ୍ଡଯତ୍। ତମହଂ ଲୋଷ୍ଟମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵାରଯାମି ସ୍ମ ଵାଯସମ୍
ତାପରେ ଏକ କାଉଁ ମାଂସ ନେଇ ଆସି, ମୋତେ ଠୁଣ୍ଡାଇଲା; ମୁଁ ଏକ ମାଟି ଉଠାଇ, ସେ କାଉଁଟିକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି।
ଦାରଯନ୍ ସ ଚ ମାଂ କାକସ୍ତତ୍ରୈଵ ପରିଲୀଯତେ। ନ ଚାପ୍ଯୁପାରମନ୍ମାଂସାଦ୍ ଭକ୍ଷାର୍ଥୀ ବଲିଭୋଜନଃ
ସେ କାଉଁଟି ମୋତେ ଚେରି, ସେଠିଏ ଲୁଚିଗଲା; ମାଂସ ଖାଇବା ଆଶାରେ, ବଳି ଖାଇବାକୁ ଚାହିଁ, ଏହା ଛାଡିଲାନି।
ଉତ୍କର୍ଷନ୍ତ୍ଯାଂ ଚ ରଶନାଂ କ୍ରୁଦ୍ଧାଯାଂ ମଯି ପକ୍ଷିଣେ। ସ୍ରଂସମାନେ ଚ ଵସନେ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟା ତ୍ଵଯା ହ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ପକ୍ଷୀ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମୋ ରସନା ଟାଣୁଥିଲି, ଓ ପୋଶାକ ଖସିଯାଉଥିଲା, ସେବେ ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲ।
ତ୍ଵଯା ଵିହସିତା ଚାହଂ କ୍ରୁଦ୍ଧା ସଂଲଜ୍ଜିତା ତଦା। ଭକ୍ଷ୍ଯଗୃଦ୍ଧେନ କାକେନ ଦାରିତା ତ୍ଵାମୁପାଗତା
ତୁମେ ମୋତେ ହସିଥିଲ, ମୁଁ ସେବେ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ଖାଦ୍ୟ ଲୋଭୀ କାଉଁ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହେଇ, ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲି।
ତତଃ ଶ୍ରାନ୍ତାହମୁତ୍ସଙ୍ଗମାସୀନସ୍ଯ ତଵାଵିଶମ୍। କ୍ରୁଧ୍ଯନ୍ତୀଵ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନ ତ୍ଵଯାହଂ ପରିସାନ୍ତ୍ଵିତା
ତାପରେ, ଥକିଯାଇ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ବସିଥିଲ, ସେଠି ମୁଁ ତୁମ ଆଂକୁ ଉପରେ ବସିଲି; ମୁଁ ରୁଷ୍ଟ ଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଖୁସି ହୋଇ ମୋତେ ଶାନ୍ତ କରିଥିଲ।
ବାଷ୍ପପୂର୍ଣମୁଖୀ ମନ୍ଦଂ ଚକ୍ଷୁଷୀ ପରିମାର୍ଜତୀ। ଲକ୍ଷିତାହଂ ତ୍ଵଯା ନାଥ ଵାଯସେନ ପ୍ରକୋପିତା
ମୋ ମୁହଁ ଲୁହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ମୁଁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଖି ପୁଛୁଥିଲି; ଓ ନାଥ, କାଉଁ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇଥିବା ମୋତେ ତୁମେ ଦେଖିଲ।
ପରିଶ୍ରମାଚ୍ଚ ସୁପ୍ତା ହେ ରାଘଵାଙ୍କେଽସ୍ମ୍ଯହଂ ଚିରମ୍। ପର୍ଯାଯେଣ ପ୍ରସୁପ୍ତଶ୍ଚ ମମାଙ୍କେ ଭରତାଗ୍ରଜଃ
ଥକାନିରେ, ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଘବଙ୍କ ଆଂକୁ ଉପରେ ଶୁଇଥିଲି; ପରେ ପରେ, ଭରତଙ୍କ ଭାଇ ମଧ୍ୟ ମୋ ଆଂକୁ ଉପରେ ଶୁଇଥିଲେ।
ସ ତତ୍ର ପୁନରେଵାଥ ଵାଯସଃ ସମୁପାଗମତ୍। ତତଃ ସୁପ୍ତପ୍ରବୁଦ୍ଧାଂ ମାଂ ରାଘଵାଙ୍କାତ୍ ସମୁତ୍ଥିତାମ୍। ଵାଯସଃ ସହସାଗମ୍ଯ ଵିଦଦାର ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ସେଠି ପୁଣି ସେ କାଉଁଟି ଆସିଗଲା; ତାପରେ, ମୁଁ ଶୁଅଁଠୁ ଜାଗି ରାଘବଙ୍କ ଆଂକୁ ଉପରୁ ଉଠିଲି, ଏବଂ ସେ କାଉଁଟି ହଠାତ୍ ଆସି, ମୋ ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ କଲା।
ପୁନଃ ପୁନରଥୋତ୍ପତ୍ଯ ଵିଦଦାର ସ ମାଂ ଭୃଶମ୍। ତତଃ ସମୁତ୍ଥିତୋ ରାମୋ ମୁକ୍ତୈଃ ଶୋଣିତବିନ୍ଦୁଭିଃ
ପୁଣି ପୁଣି ଉଡି ଆସି, ସେ କାଉଁଟି ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆଘାତ କଲା; ତାପରେ ରାମ ଉଠିଲେ, ମୋ ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ବିନ୍ଦୁ ବିନ୍ଦୁ ଝରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଵିତୁନ୍ନାଂ ସ୍ତନଯୋସ୍ତଦା। ଆଶୀଵିଷ ଇଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶ୍ଵସନ୍ ଵାକ୍ଯମଭାଷତ
ସେବେ, ମୋ ଛାତି ଉପରେ ଆଘାତ ଦେଖି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁବଳୀ, ରୁଷ୍ଟ ନାଗ ଭଳି ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
କେନ ତେ ନାଗନାସୋରୁ ଵିକ୍ଷତଂ ଵୈ ସ୍ତନାନ୍ତରମ୍। କଃ କ୍ରୀଡତି ସରୋଷେଣ ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରେଣ ଭୋଗିନା
ହେ ନାଗ ନାସିକା ଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ, କିଏ ତୋର ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ କରିଛି? କିଏ କ୍ରୋଧରେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ନାଗ ସହ ଖେଳୁଛି?
ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତତସ୍ତଂ ଵୈ ଵାଯସଂ ସମଵୈକ୍ଷତ। ନଖୈଃ ସରୁଧିରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମାମେଵାଭିମୁଖଂ ସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ସେ ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସେ କାଉଁଟିକୁ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ, ତାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ ଥିଲା।
ପୁତ୍ରଃ କିଲ ସ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଵାଯସଃ ପତତାଂ ଵରଃ। ଧରାନ୍ତରଂ ଗତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ପଵନସ୍ଯ ଗତୌ ସମଃ
କୁହାଯାଏ, ସେ କାଉଁଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବନ ସମାନ ତୀବ୍ର, ଯିଏ ପୃଥିବୀ ଚାରିଅଁଶ ଘୁରିଥିଲା।
ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ମହାବାହୁଃ କୋପସଂଵର୍ତିତେକ୍ଷଣଃ। ଵାଯସେ କୃତଵାନ୍ କ୍ରୂରାଂ ମତିଂ ମତିମତାଂ ଵରଃ
ତାପରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁବଳୀ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଜଳିଉଠିଥିଲା, ସେ କାଉଁଟି ଉପରେ କଠୋର ମନସ୍କାମନା କଲେ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।