ହ୍ଲାଦିନୀ ପାଵନୀ ଚୈଵ ନଲିନୀ ଚ ତଥୈଵ ଚ । ତିସ୍ରଃ ପ୍ରାଚୀଂ ଦିଶଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଗଙ୍ଗାଃ ଶିଵଜଲାଃ ଶୁଭାଃ ॥୧-୪୩-
ହ୍ଲାଦିନୀ, ପାବନୀ ଓ ନଳିନୀ—ଏହି ତିନିଟି ଶିବଜଳ ଶୁଭ୍ର ଧାରା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହିଗଲା।
ସୁଚକ୍ଷୁଶ୍ଚୈଵ ସୀତା ଚ ସିନ୍ଧୁଶ୍ଚୈଵ ମହାନଦୀ । ତିସ୍ରଶ୍ଚୈତା ଦିଶଂ ଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରତୀଚୀଂ ତୁ ଦିଶଂ ଶୁଭାଃ ॥୧-୪୩-
ସୁଚକ୍ଷୁ, ସୀତା ଓ ବଡ଼ ନଦୀ ସିନ୍ଧୁ—ଏହି ତିନିଟି ଶୁଭ୍ର ଧାରା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହିଗଲା।
ସପ୍ତମୀ ଚାନ୍ଵଗାତ୍ ତାସାଂ ଭଗୀରଥରଥଂ ତଦା । ଭଗୀରଥୋଽପି ରାଜର୍ଷିର୍ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ଯଂଦନମାସ୍ଥିତଃ ॥୧-୪୩-
ସପ୍ତମୀ ଧାରା ଭାଗୀରଥଙ୍କ ରଥକୁ ଅନୁସରଣ କଲା। ରାଜା ଭାଗୀରଥ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସିଥିଲେ।
ପ୍ରାଯାଦଗ୍ରେ ମହାତେଜା ଗଙ୍ଗା ତଂ ଚାପ୍ଯନୁଵ୍ରଜତ୍ । ଗଗନାଚ୍ଛଙ୍କରଶିରସ୍ତତୋ ଧରଣିମାଗତା ॥୧-୪୩-
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଙ୍ଗା ଆଗକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଭାଗୀରଥ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡୁଠାରୁ ଗଗନ ମାର୍ଗେ ଗଙ୍ଗା ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଲେ।
ଅସର୍ପତ ଜଲଂ ତତ୍ର ତୀଵ୍ରଶବ୍ଦପୁରସ୍କୃତମ୍ । ମତ୍ସ୍ଯକଚ୍ଛପସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ଶିଂଶୁମାରଗଣୈସ୍ତଥା ॥୧-୪୩-
ସେଠାରେ ଜଳ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସହିତ ବହୁଥିଲା, ମାଛ, କଛୁଆ ଓ ଶିଂଶୁମାର ଦଳ ଉଠିଯାଉଥିଲେ।
ପତଦ୍ଭିଃ ପତିତୈଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯରୋଚତ ଵସୁଂଧରା । ତତୋ ଦେଵର୍ଷିଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷସିଦ୍ଧଗଣାସ୍ତଥା ॥୧-୪୩-
ସେମାନେ ପଡିବା ସମୟରେ ଓ ପଡିଯିବା ପରେ, ପୃଥିବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାପରେ ଦେବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିଲେ।
ଵ୍ଯଲୋକଯନ୍ତ ତେ ତତ୍ର ଗଗନାଦ୍ ଗାଂ ଗତାଂ ତଦା । ଵିମାନୈର୍ନଗରାକାରୈର୍ହଯୈର୍ଗଜଵରୈସ୍ତଦା ॥୧-୪୩-
ସେମାନେ ଗଗନରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ନଗର ଆକୃତିର ବିମାନ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଉତ୍ତମ ହାତୀ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ପାରିପ୍ଲଵଗତାଶ୍ଚାପି ଦେଵତାସ୍ତତ୍ର ଵିଷ୍ଠିତାଃ । ତଦଦ୍ଭୁତମିମଂ ଲୋକେ ଗଙ୍ଗାଵତରମୁତ୍ତମମ୍ ॥୧-୪୩-
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ନୌକାରେ ବସି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଦିଦୃକ୍ଷଵୋ ଦେଵଗଣାଃ ସମୀଯୁରମିତୌଜସଃ । ସମ୍ପତଦ୍ଭିଃ ସୁରଗଣୈସ୍ତେଷାଂ ଚାଭରଣୌଜସା ॥୧-୪୩-
ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଏକଠା ହେଲେ। ସେମାନେ ଉଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ଗହନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମକୁଥିଲା।
ଶତାଦିତ୍ଯମିଵାଭାତି ଗଗନଂ ଗତତୋଯଦମ୍ । ଶିଂଶୁମାରୋରଗଗଣୈର୍ମୀନୈରପି ଚ ଚଞ୍ଚଲୈଃ ॥୧-୪୩-
ମେଘରେ ଭରିଥିବା ଆକାଶ ଶତାଧିକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜଗମଗାଉଥିଲା, ଶିଂଶୁମାର, ସର୍ପ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ମାଛ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭିରିଵ ଵିକ୍ଷିପ୍ତୈରାକାଶମଭଵତ୍ ତଦା । ପାଣ୍ଡୁରୈଃ ସଲିଲୋତ୍ପୀଡୈଃ କୀର୍ଯମାଣୈଃ ସହସ୍ରଧା ॥୧-୪୩-
ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକ ପରି ଆକାଶ ଛିଟିଯାଇଥିଲା, ଶ୍ଵେତ ଜଳର ତରଙ୍ଗ ହଜାର ଧାରାରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥିଲା।
ଶାରଦାଭ୍ରୈରିଵାକୀର୍ଣଂ ଗଗନଂ ହଂସସମ୍ପ୍ଲଵୈଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଦ୍ରୁତତରଂ ଯାତି କୁଟିଲଂ କ୍ଵଚିଦାଯତମ୍ ॥୧-୪୩-
ଶରଦ ମେଘରେ ହଂସମାନେ ଯେପରି ଆକାଶ ଢାକିଯାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କେବେ ଗଙ୍ଗା ଦ୍ରୁତ ଚାଲୁଥିଲେ, କେବେ ବାକ୍ର ଓ କେବେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ।
ଵିନତଂ କ୍ଵଚିଦୁଦ୍ଭୂତଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଯାତି ଶନୈଃ ଶନୈଃ । ସଲିଲେନୈଵ ସଲିଲଂ କ୍ଵଚିଦଭ୍ଯାହତଂ ପୁନଃ ॥୧-୪୩-
କେଉଁଠି ଜଳ ଉଠି ଗଲା, କେଉଁଠି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ବହିଲା; କେବେ କେବେ ଜଳ ଆଉ ଜଳ ଆଉଠି ଟକ୍କର ଖାଇଲା।
ମୁହୁରୂର୍ଧ୍ଵପଥଂ ଗତ୍ଵା ପପାତ ଵସୁଧାଂ ପୁନଃ । ତଚ୍ଛଙ୍କରଶିରୋଭ୍ରଷ୍ଟଂ ଭ୍ରଷ୍ଟଂ ଭୂମିତଲେ ପୁନଃ ॥୧-୪୩-
ବାରମ୍ବାର ଉପରକୁ ଉଠି ଆଉ ପୁଣି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା; ଯେଉଁ ଜଳ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ଖସିଲା, ସେଉଁଠି ପୁଣି ଭୂମି ଉପରେ ଖସିଲା।
ଵ୍ଯରୋଚତ ତଦା ତୋଯଂ ନିର୍ମଲଂ ଗତକଲ୍ମଷମ୍ । ତତ୍ରର୍ଷିଗଣଗନ୍ଧର୍ଵା ଵସୁଧାତଲଵାସିନଃ ॥୧-୪୩-
ସେ ସମୟରେ ସେ ଜଳ ସଫା ଏବଂ ନିର୍ମଳ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲା; ସେଠାରେ ଭୂମିରେ ବସିଥିବା ଋଷିମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ—
ଭଵାଙ୍ଗପତିତଂ ତୋଯଂ ପଵିତ୍ରମିତି ପସ୍ପୃଶୁଃ । ଶାପାତ୍ ପ୍ରପତିତା ଯେ ଚ ଗଗନାଦ୍ ଵସୁଧାତଲମ୍ ॥୧-୪୩-
ଭବଙ୍କ ଦେହରୁ ପଡ଼ିଥିବା ପବିତ୍ର ଜଳ ବୋଲି ଛୁଇଁଲେ; ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଶାପରେ ଆକାଶରୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଥିଲେ—
କୃତ୍ଵା ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ତେ ବଭୂଵୁର୍ଗତକଲ୍ମଷାଃ । ଧୂପପାପାଃ ପୁନସ୍ତେନ ତୋଯେନାଥ ଶୁଭାନ୍ଵିତାଃ ॥୧-୪୩-
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟି ହିନ୍ନ ହେଲେ; ସେ ଜଳରେ ସବୁ ପାପ ଧୁଇଁଯିବା ପରେ ସେମାନେ ଶୁଭ ହେଲେ।
ପୁନରାକାଶମାଵିଶ୍ଯ ସ୍ଵାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ ପ୍ରତିପେଦିରେ । ମୁମୁଦେ ମୁଦିତୋ ଲୋକସ୍ତେନ ତୋଯେନ ଭାସ୍ଵତା ॥୧-୪୩-
ପୁଣି ଆକାଶକୁ ଯାଇ ସେମାନେ ନିଜ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜଳ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଲେ।
କୃତାଭିଷେକୋ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ବଭୂଵ ଗତକଲ୍ମଷଃ । ଭଗୀରଥୋ ହି ରାଜର୍ଷିର୍ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ଯନ୍ଦନମାସ୍ଥିତଃ ॥୧-୪୩-
ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହେଲେ; ଏବଂ ଭଗୀରଥ, ରାଜା ଋଷି, ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରାଯାଦଗ୍ରେ ମହାରାଜାସ୍ତଂ ଗଙ୍ଗା ପୃଷ୍ଠତୋଽନ୍ଵଗାତ୍ । ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଦୈତ୍ଯଦାନଵରାକ୍ଷସାଃ ॥୧-୪୩-
ମହାରାଜା ସାମ୍ନାରେ ଚାଲିଲେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ପଛରେ ଅନୁସରିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷିମାନେ, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ—
ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷପ୍ରଵରାଃ ସକିନ୍ନରମହୋରଗାଃ । ସର୍ଵାଶ୍ଚାପ୍ସରସୋ ରାମ ଭଗୀରଥରଥାନୁଗାଃ ॥୧-୪୩-
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ମହାନ ନାଗମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ, ହେ ରାମ, ଭଗୀରଥଙ୍କ ରଥ ପଛେ ଚାଲିଲେ।
ଗଙ୍ଗାମନ୍ଵଗମନ୍ ପ୍ରୀତାଃ ସର୍ଵେ ଜଲଚରାଶ୍ଚ ଯେ । ଯତୋ ଭଗୀରଥୋ ରାଜା ତତୋ ଗଙ୍ଗା ଯଶସ୍ଵିନୀ ॥୧-୪୩-
ସମସ୍ତ ଜଳଚର ମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଅନୁସରିଲେ; ଯେଉଁଠି ଭଗୀରଥ ଗଲେ, ସେଉଁଠି ଯଶସ୍ୱିନୀ ଗଙ୍ଗା ଯାଇଲେ।
ଜଗାମ ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀ । ତତୋ ହି ଯଜମାନସ୍ଯ ଜହ୍ନୋରଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ ॥୧-୪୩-
ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ଏବଂ ତାପରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ କର୍ମ କରୁଥିବା ଜହ୍ନୁଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଗଙ୍ଗା ସମ୍ପ୍ଲାଵଯାମାସ ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ମହତ୍ମନଃ । ତସ୍ଯାଵଲେପନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜହ୍ନୁଶ୍ଚ ରାଘଵ ॥୧-୪୩-
ଗଙ୍ଗା ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ବୁଡ଼ାଇଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଅଭିମାନ ଦେଖି ଜହ୍ନୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ହେ ରାଘବ।
ଅପିବତ୍ ତୁ ଜଲଂ ସର୍ଵଂ ଗଙ୍ଗଯାଃ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଘର୍ଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ସୁଵିସ୍ମିତାଃ ॥୧-୪୩-
ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଗଙ୍ଗାର ସମସ୍ତ ଜଳ ପିଇଗଲେ; ଏହା ଦେଖି ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଋଷିମାନେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ପୂଜଯନ୍ତି ମହାତ୍ମାନଂ ଜହ୍ନୁଂ ପୁରୁଷସତ୍ତମମ୍ । ଗଙ୍ଗାଂ ଚାପି ନଯନ୍ତି ସ୍ମ ଦୁହିତୃତ୍ଵେ ମହାତ୍ମନଃ ॥୧-୪୩-
ସମସ୍ତେ ମହାତ୍ମା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଜହ୍ନୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଏବଂ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ତତସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ମହାତେଜାଃ ଶ୍ରୋତ୍ରାଭ୍ଯାମସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ । ତସ୍ମାଜ୍ଜହ୍ନୁସୁତା ଗଙ୍ଗା ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଜାହ୍ନଵୀତି ଚ ॥୧-୪୩-
ତାପରେ, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଙ୍କ କାନ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ଜହ୍ନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ବୋଲି ଓ ଜାହ୍ନବୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଜଗାମ ଚ ପୁନର୍ଗଙ୍ଗା ଭଗୀରଥରଥାନୁଗା । ସାଗରଂ ଚାପି ସମ୍ପ୍ରପ୍ତା ସା ସରିତ୍ପ୍ରଵରା ତଦା ॥୧-୪୩-
ଗଙ୍ଗା ପୁଣି ଭଗୀରଥଙ୍କ ରଥ ପଛେ ଚାଲିଲେ, ଏବଂ ସେ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାପରେ ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ରସାତଲମୁପାଗଚ୍ଛତ୍ ସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ତସ୍ଯ କର୍ମଣଃ । ଭଗୀରଥୋଽପି ରାଜାର୍ଷିର୍ଗଙ୍ଗାମାଦାଯ ଯତ୍ନତଃ ॥୧-୪୩-
ସେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ପାତାଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଭଗୀରଥ ରାଜା ଋଷି ଉତ୍ସାହରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ।
ପିତମହାନ୍ ଭସ୍ମକୃତାନପଶ୍ଯଦ୍ ଗତଚେତନଃ । ଅଥ ତଦ୍ଭସ୍ମନାଂ ରାଶିଂ ଗଙ୍ଗାସଲିଲମୁତ୍ତମମ୍ । ପ୍ଲାଵଯତ୍ ପୂତପାପ୍ମାନଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରାପ୍ତା ରଘୂତ୍ତମ ॥୧-୪୩-
ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଝାସି ଅଚେତନ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜଳରେ ସେ ଝାସି ଥିବା ଅସ୍ଥିରାଶିକୁ ଧୋଇଦେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ହେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ।