ଵାନରାଧିପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଃ କଚ୍ଚିଦେଷ୍ଯତି। ମତ୍କୃତେ ହରିଭିର୍ଵୀରୈର୍ଵୃତୋ ଦନ୍ତନଖାଯୁଧୈଃ
ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା ମହାନ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ, ମୋ ପାଇଁ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖ ହସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବୀର ବାନରମାନେ ସହିତ ଆସିବେ ବୋଲି ଆଶା କରେ।
କଚ୍ଚିଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୂରଃ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ। ଅସ୍ତ୍ରଵିଚ୍ଛରଜାଲେନ ରାକ୍ଷସାନ୍ ଵିଧମିଷ୍ଯତି
ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଶୂରବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା କରି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିବେ ବୋଲି ଆଶା କରେ।
ରୌଦ୍ରେଣ କଚ୍ଚିଦସ୍ତ୍ରେଣ ରାମେଣ ନିହତଂ ରଣେ। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଲ୍ପେନ କାଲେନ ରାଵଣଂ ସସୁହୃଜ୍ଜନମ୍
ଅତି ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିପାରିବି ବୋଲି ଆଶା କରେ।
କଚ୍ଚିନ୍ନ ତଦ୍ଧେମସମାନଵର୍ଣଂ ତସ୍ଯାନନଂ ପଦ୍ମସମାନଗନ୍ଧି। ମଯା ଵିନା ଶୁଷ୍ଯତି ଶୋକଦୀନଂ ଜଲକ୍ଷଯେ ପଦ୍ମମିଵାତପେନ
ତାଙ୍କର ସୁନା ରଙ୍ଗର, ପଦ୍ମ ସୁଗନ୍ଧି ମୁହଁଟି, ମୋ ବିନା ଦୁଃଖରେ ମୁଝିଯିବ ନାହିଁ, ଯେପରି ଜଳ ଶୁଖିଗଲେ ପଦ୍ମ ଧୂପରେ ଶୁଖିଯାଏ, ଏମିତି ହେବ ନାହିଁ ବୋଲି ଆଶା କରେ।
ଧର୍ମାପଦେଶାତ୍ ତ୍ଯଜତଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ ମାଂ ଚାପ୍ଯରଣ୍ଯଂ ନଯତଃ ପଦାତେଃ। ନାସୀଦ୍ ଯଥା ଯସ୍ଯ ନ ଭୀର୍ନ ଶୋକଃ କଚ୍ଚିତ୍ ସ ଧୈର୍ଯଂ ହୃଦଯେ କରୋତି
ଧର୍ମ ପାଇଁ ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋତେ ପଦେପଦେ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଭୟ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଥିଲା ନାହିଁ; ଏବେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଆସୁଥିବ ନାହିଁ ଆଶା କରେ।
ନ ଚାସ୍ଯ ମାତା ନ ପିତା ନ ଚାନ୍ଯଃ ସ୍ନେହାଦ୍ ଵିଶିଷ୍ଟୋଽସ୍ତି ମଯା ସମୋ ଵା। ତାଵଦ୍ଧ୍ଯହଂ ଦୂତ ଜିଜୀଵିଷେଯଂ ଯାଵତ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଶୃଣୁଯାଂ ପ୍ରିଯସ୍ଯ
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ମା, ବାପା କିମ୍ବା ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ସମାନ ନାହିଁ; ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ଖବର ଶୁଣିପାଉଁଯାଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଇତୀଵ ଦେଵୀ ଵଚନଂ ମହାର୍ଥଂ ତଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରଂ ମଧୁରାର୍ଥମୁକ୍ତ୍ଵା। ଶ୍ରୋତୁଂ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ଵଚୋଽଭିରାମଂ ରାମାର୍ଥଯୁକ୍ତଂ ଵିରରାମ ରାମା
ଏଭଳି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ କହି, ରାମା ମଧୁର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରି, ପୁଣି ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ମନୋହର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଥମ୍ବିଗଲେ।
ସୀତାଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାରୁତିର୍ଭୀମଵିକ୍ରମଃ। ଶିରସ୍ଯଞ୍ଜଲିମାଧାଯ ଵାକ୍ଯମୁତ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍
ସୀତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମାରୁତି ହନୁମାନ ମୁଣ୍ଡରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଉତ୍ତର କହିଲେ।
ନ ତ୍ଵାମିହସ୍ଥାଂ ଜାନୀତେ ରାମଃ କମଲଲୋଚନଃ। ତେନ ତ୍ଵାଂ ନାନଯତ୍ଯାଶୁ ଶଚୀମିଵ ପୁରଂଦରଃ
କମଳନୟନ ରାମ ଏଠାରେ ତୁମେ ଅଛ କି ନାହିଁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହିକାରଣରୁ ସେ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣିନେଉନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଶଚୀକୁ ଆଣିଥାନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ଚ ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ କ୍ଷିପ୍ରମେଷ୍ଯତି ରାଘଵଃ। ଚମୂଂ ପ୍ରକର୍ଷନ୍ ମହତୀଂ ହର୍ଯୃକ୍ଷଗଣସଂଯୁତାମ୍
ମୋ କଥା ଶୁଣିଲେ ସହସା ରାଘବ ବଡ଼ ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନେ ସହିତ ଏଠାକୁ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଆସିବେ।
ଵିଷ୍ଟମ୍ଭଯିତ୍ଵା ବାଣୌଘୈରକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ ଵରୁଣାଲଯମ୍। କରିଷ୍ଯତି ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ଶାନ୍ତରାକ୍ଷସାମ୍
ବାଣର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଅଚଳ ବରୁଣ ମହଲକୁ ଅଟକାଇ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଲଙ୍କାକୁ ରାକ୍ଷସଶୂନ୍ୟ କରିଦେବେ।
ତତ୍ର ଯଦ୍ଯନ୍ତରା ମୃତ୍ଯୁର୍ଯଦି ଦେଵା ମହାସୁରାଃ। ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ପଥି ରାମସ୍ଯ ସ ତାନପି ଵଧିଷ୍ଯତି
ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ, ଦେବତା କିମ୍ବା ମହାଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ପଥରେ ବାଧା ଦେବେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ।
ତଵାଦର୍ଶନଜେନାର୍ଯେ ଶୋକେନ ପରିପୂରିତଃ। ନ ଶର୍ମ ଲଭତେ ରାମଃ ସିଂହାର୍ଦିତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ
ମହିଳା, ତୁମକୁ ନ ଦେଖି ଯେ ଦୁଃଖ ଭରିଛି, ତାହାରେ ରାମ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହାନ୍ତି, ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହାତୀ ପରି।
ମନ୍ଦରେଣ ଚ ତେ ଦେଵି ଶପେ ମୂଲଫଲେନ ଚ। ମଲଯେନ ଚ ଵିନ୍ଧ୍ଯେନ ମେରୁଣା ଦର୍ଦୁରେଣ ଚ
ଦେବୀ, ମନ୍ଦର, ତୁମ ମୂଳ ଓ ଫଳ, ମଲୟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ, ମେରୁ ଓ ଦର୍ଦ୍ଦୁର ପାହାଡ଼ର ନାମରେ ମୁଁ ଶପଥ କରେ।
ଯଥା ସୁନଯନଂ ଵଲ୍ଗୁ ବିମ୍ବୋଷ୍ଠଂ ଚାରୁକୁଣ୍ଡଲମ୍। ମୁଖଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ରାମସ୍ଯ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଦେଖିବେ ରାମଙ୍କର ମୁହଁ, ଯେଉଁଥିରେ ସୁନ୍ଦର ଆଖି, ବିମ୍ବ ଫଳ ଭଳି ରଙ୍ଗିନ ଠୋଠ, ଆକର୍ଷକ କୁଣ୍ଡଳ ଅଛି; ସେ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେବା ପରି ଦେଖାଯିବ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ଵୈଦେହି ରାମଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣେ ଗିରୌ। ଶତକ୍ରତୁମିଵାସୀନଂ ନାଗପୃଷ୍ଠସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି
ଶୀଘ୍ର ହେବ, ଓ ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପାହାଡ଼ରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ସେଉଁଠି ସେ ମହାନ ନାଗର ଶିରା ଉପରେ ବସିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯିବେ।
ନ ମାଂସଂ ରାଘଵୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନ ଚୈଵ ମଧୁ ସେଵତେ। ଵନ୍ଯଂ ସୁଵିହିତଂ ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ତମଶ୍ନାତି ପଞ୍ଚମମ୍
ରାଘବ କେବେ ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ମଦ୍ୟ ପିଉନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ସବୁବେଳେ ଉପଯୁକ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଖାଦ୍ୟରୁ ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚମ ଅଂଶ ଭାଗ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
ନୈଵ ଦଂଶାନ୍ ନ ମଶକାନ୍ ନ କୀଟାନ୍ ନ ସରୀସୃପାନ୍। ରାଘଵୋଽପନଯେଦ୍ ଗାତ୍ରାତ୍ ତ୍ଵଦ୍ଗତେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ରାଘବ କେବେ ମାକି, ମଶା, ପୋକା ବା ସାପ ମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଦୂର କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ମନ ସବୁବେଳେ ତୁମେ ଉପରେ ଲଗିଛି।
ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ଯାନପରୋ ରାମୋ ନିତ୍ଯଂ ଶୋକପରାଯଣଃ। ନାନ୍ଯଚ୍ଚିନ୍ତଯତେ କିଂଚିତ୍ ସ ତୁ କାମଵଶଂ ଗତଃ
ରାମ ସବୁବେଳେ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଛନ୍ତି; ସେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ଆଶାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଅନିଦ୍ରଃ ସତତଂ ରାମଃ ସୁପ୍ତୋଽପି ଚ ନରୋତ୍ତମଃ। ସୀତେତି ମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ଵ୍ଯାହରନ୍ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ
ରାମ ସବୁବେଳେ ଜାଗି ରହନ୍ତି; ଶୁଏଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ 'ସୀତା' ବୋଲି ମଧୁର କଥା କହି କହି ଜାଗିଯାନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଫଲଂ ଵା ପୁଷ୍ପଂ ଵା ଯଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍ ସ୍ତ୍ରୀମନୋହରମ୍। ବହୁଶୋ ହା ପ୍ରିଯେତ୍ଯେଵଂ ଶ୍ଵସଂସ୍ତ୍ଵାମଭିଭାଷତେ
ସେଉଁଠି ଫଳ କିମ୍ବା ଫୁଲ କିମ୍ବା ଯାହାକି ନାରୀମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଦେଖିଲେ ସେ ବାରମ୍ବାର 'ହା ପ୍ରିୟେ' ବୋଲି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ତୁମ ସହ କଥା ହୁଏ।
ସ ଦେଵି ନିତ୍ଯଂ ପରିତପ୍ଯମାନ- ସ୍ତ୍ଵାମେଵ ସୀତେତ୍ଯଭିଭାଷମାଣଃ। ଧୃତଵ୍ରତୋ ରାଜସୁତୋ ମହାତ୍ମା ତଵୈଵ ଲାଭାଯ କୃତପ୍ରଯତ୍ନଃ
ଏଭଳି, ହେ ଦେବୀ, ମହାତ୍ମା ରାଜପୁତ୍ର ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଥାଇ, ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ, 'ସୀତା' ବୋଲି ଡାକୁଥିବା, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ମାତ୍ର ସବୁ ପ୍ରୟାସ କରୁଛନ୍ତି।
ସା ରାମସଂକୀର୍ତନଵୀତଶୋକା ରାମସ୍ଯ ଶୋକେନ ସମାନଶୋକା। ଶରନ୍ମୁଖେନାମ୍ବୁଦଶେଷଚନ୍ଦ୍ରା ନିଶେଵ ଵୈଦେହସୁତା ବଭୂଵ
ତାପରେ, ରାମଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଶୁଣି ସୀତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ହ୍ରାସ ପାଇଲା, ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ସେ ଭାଗୀ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।
thumb|ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସା ସୀତା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନା। ହନୂମନ୍ତମୁଵାଚେଦଂ ଧର୍ମାର୍ଥସହିତଂ ଵଚଃ
ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁଥିବା ସୀତା, ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହନୁମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କଥା କହିଲେ।
ଅମୃତଂ ଵିଷସମ୍ପୃକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଵାନର ଭାଷିତମ୍। ଯଚ୍ଚ ନାନ୍ଯମନା ରାମୋ ଯଚ୍ଚ ଶୋକପରାଯଣଃ
ହେ ବାନର, ତୁମ କଥା ଅମୃତ ସହିତ ବିଷ ମିଶିଥିବା ପରି; କାରଣ ରାମ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଛନ୍ତି।
ଐଶ୍ଵର୍ଯେ ଵା ସୁଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ଵ୍ଯସନେ ଵା ସୁଦାରୁଣେ। ରଜ୍ଜ୍ଵେଵ ପୁରୁଷଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା କୃତାନ୍ତଃ ପରିକର୍ଷତି
ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ବିପଦ୍ରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଡୋରିରେ ବାନ୍ଧି ଟାଣିନେଇଯାଏ।
ଵିଧିର୍ନୂନମସଂହାର୍ଯଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମ। ସୌମିତ୍ରଂ ମାଂ ଚ ରାମଂ ଚ ଵ୍ଯସନୈଃ ପଶ୍ଯ ମୋହିତାନ୍
ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟକୁ କେହି ଜିତିପାରେ ନାହିଁ, ହେ ବନରାଜ; ସେଇ ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଓ ରାମ, ସମସ୍ତେ ବିପଦରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛୁ।
ଶୋକସ୍ଯାସ୍ଯ କଥଂ ପାରଂ ରାଘଵୋଽଧିଗମିଷ୍ଯତି। ପ୍ଲଵମାନଃ ପରିକ୍ରାନ୍ତୋ ହତନୌଃ ସାଗରେ ଯଥା
ଏହି ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରର ପାରକୁ ରାଘବ କିପରି ପହଞ୍ଚିପାରିବେ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ନୌକା ନେଇ ସମୁଦ୍ର ପାର ହେବା ପରି।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵଧଂ କୃତ୍ଵା ସୂଦଯିତ୍ଵା ଚ ରାଵଣମ୍। ଲଙ୍କାମୁନ୍ମଥିତାଂ କୃତ୍ଵା କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ମାଂ ପତିଃ
ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି, ଲଙ୍କାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି, କେବେ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମୋତେ ଦେଖିପାରିବେ?