କଚ୍ଚିନ୍ନ ଵ୍ଯଥତେ ରାମଃ କଚ୍ଚିନ୍ନ ପରିତପ୍ଯତେ। ଉତ୍ତରାଣି ଚ କାର୍ଯାଣି କୁରୁତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ମୁଁ ଆଶା କରେ ରାମ ଦୁଃଖିତ ନୁହଁନ୍ତି, ଚିନ୍ତା କରୁନାହଁନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଆବଶ୍ୟକ କାମ କରୁଛନ୍ତି।
କଚ୍ଚିନ୍ନ ଦୀନଃ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଃ କାର୍ଯେଷୁ ଚ ନ ମୁହ୍ଯତି। କଚ୍ଚିତ୍ ପୁରୁଷକାର୍ଯାଣି କୁରୁତେ ନୃପତେଃ ସୁତଃ
ମୁଁ ଆଶା କରେ ସେ ଦୁଃଖିତ କିମ୍ବା ଭ୍ରମିତ ନୁହଁନ୍ତି, କାମ କରିବାବେଳେ ମନ ହାରନାହଁନ୍ତି; ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ପୁରୁଷର କାମ କରୁଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଵିଧଂ ତ୍ରିଵିଧୋପାଯମୁପାଯମପି ସେଵତେ। ଵିଜିଗୀଷୁଃ ସୁହୃତ୍ କଚ୍ଚିନ୍ମିତ୍ରେଷୁ ଚ ପରଂତପଃ
ମୁଁ ଆଶା କରେ ଶତ୍ରୁଦମକ ଯୋଦ୍ଧା, ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ପ୍ରତି ମିତ୍ରତାପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଉପାୟ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି।
କଚ୍ଚିନ୍ମିତ୍ରାଣି ଲଭତେଽମିତ୍ରୈଶ୍ଚାପ୍ଯଭିଗମ୍ଯତେ। କଚ୍ଚିତ୍ କଲ୍ଯାଣମିତ୍ରଶ୍ଚ ମିତ୍ରୈଶ୍ଚାପି ପୁରସ୍କୃତଃ
ମୁଁ ଆଶା କରେ ସେ ବନ୍ଧୁ ଲାଭ କରୁଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି; ଏବଂ ସେ ନିଜ ବନ୍ଧୁ ଓ ଏକ ଭଲ ସାଥୀ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
କଚ୍ଚିଦାଶାସ୍ତି ଦେଵାନାଂ ପ୍ରସାଦଂ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜଃ। କଚ୍ଚିତ୍ ପୁରୁଷକାରଂ ଚ ଦୈଵଂ ଚ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ମୁଁ ଆଶା କରେ ରାଜପୁତ୍ର ଦେବତାମାନେର କୃପା ଆଶା କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟର ଚେଷ୍ଟା ଓ ଭାଗ୍ୟ ଦୁହିଁକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛନ୍ତି।
କଚ୍ଚିନ୍ନ ଵିଗତସ୍ନେହୋ ଵିଵାସାନ୍ମଯି ରାଘଵଃ। କଚ୍ଚିନ୍ମାଂ ଵ୍ଯସନାଦସ୍ମାନ୍ମୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି ରାଘଵଃ
ମୁଁ ଆଶା କରେ ବନ୍ଧ୍ୟତାରେ ରାଘବଙ୍କର ମୋ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ କମିଯାଇନାହିଁ; ଏବଂ ରାଘବ ମୋତେ ଏହି ବିପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ।
ସୁଖାନାମୁଚିତୋ ନିତ୍ଯମସୁଖାନାମନୂଚିତଃ। ଦୁଃଖମୁତ୍ତରମାସାଦ୍ଯ କଚ୍ଚିଦ୍ ରାମୋ ନ ସୀଦତି
ସଦା ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅନଭିଜ୍ଞ ଥିବା ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ବଡ଼ କଷ୍ଟ ଆସିଲେ କାହିଁକି ମନ ଭାଙ୍ଗି ନପଡ଼ନ୍ତି ତାହା ଆଶା କରେ।
କୌସଲ୍ଯାଯାସ୍ତଥା କଚ୍ଚିତ୍ ସୁମିତ୍ରାଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଶ୍ରୂଯତେ କଚ୍ଚିତ୍ କୁଶଲଂ ଭରତସ୍ଯ ଚ
କୌଶଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଏବଂ ଭରତଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ, ସଦା ଭଲ ଖବର ଶୁଣିବାକୁ ମିଳୁଥାଏ କି ନାହିଁ ଆଶା କରେ।
ମନ୍ନିମିତ୍ତେନ ମାନାର୍ହଃ କଚ୍ଚିଚ୍ଛୋକେନ ରାଘଵଃ। କଚ୍ଚିନ୍ନାନ୍ଯମନା ରାମଃ କଚ୍ଚିନ୍ମାଂ ତାରଯିଷ୍ଯତି
ମୋ ଦ୍ୱାରା ମାନ୍ୟ ରାଘବ କେଉଁସି ଦୁଃଖରେ ମନ ହରାଇ ନଥାନ୍ତି ତ ଆଶା କରେ, ରାମଙ୍କ ମନ ଅନ୍ୟ କଉଁଠି ନ ଥାଉ, ଏବଂ ସେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ ବୋଲି ଆଶା କରେ।
କଚ୍ଚିଦକ୍ଷୌହିଣୀଂ ଭୀମାଂ ଭରତୋ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲଃ। ଧ୍ଵଜିନୀଂ ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ଗୁପ୍ତାଂ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯତି ମତ୍କୃତେ
ଭାଇ ପ୍ରତି ପ୍ରେମିକ ଭରତ, ମୋ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ପଠାଇବେ ବୋଲି ଆଶା କରେ।
ଵାନରାଧିପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଃ କଚ୍ଚିଦେଷ୍ଯତି। ମତ୍କୃତେ ହରିଭିର୍ଵୀରୈର୍ଵୃତୋ ଦନ୍ତନଖାଯୁଧୈଃ
ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା ମହାନ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ, ମୋ ପାଇଁ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖ ହସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବୀର ବାନରମାନେ ସହିତ ଆସିବେ ବୋଲି ଆଶା କରେ।
କଚ୍ଚିଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୂରଃ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ। ଅସ୍ତ୍ରଵିଚ୍ଛରଜାଲେନ ରାକ୍ଷସାନ୍ ଵିଧମିଷ୍ଯତି
ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଶୂରବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା କରି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିବେ ବୋଲି ଆଶା କରେ।
ରୌଦ୍ରେଣ କଚ୍ଚିଦସ୍ତ୍ରେଣ ରାମେଣ ନିହତଂ ରଣେ। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଲ୍ପେନ କାଲେନ ରାଵଣଂ ସସୁହୃଜ୍ଜନମ୍
ଅତି ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିପାରିବି ବୋଲି ଆଶା କରେ।
କଚ୍ଚିନ୍ନ ତଦ୍ଧେମସମାନଵର୍ଣଂ ତସ୍ଯାନନଂ ପଦ୍ମସମାନଗନ୍ଧି। ମଯା ଵିନା ଶୁଷ୍ଯତି ଶୋକଦୀନଂ ଜଲକ୍ଷଯେ ପଦ୍ମମିଵାତପେନ
ତାଙ୍କର ସୁନା ରଙ୍ଗର, ପଦ୍ମ ସୁଗନ୍ଧି ମୁହଁଟି, ମୋ ବିନା ଦୁଃଖରେ ମୁଝିଯିବ ନାହିଁ, ଯେପରି ଜଳ ଶୁଖିଗଲେ ପଦ୍ମ ଧୂପରେ ଶୁଖିଯାଏ, ଏମିତି ହେବ ନାହିଁ ବୋଲି ଆଶା କରେ।
ଧର୍ମାପଦେଶାତ୍ ତ୍ଯଜତଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ ମାଂ ଚାପ୍ଯରଣ୍ଯଂ ନଯତଃ ପଦାତେଃ। ନାସୀଦ୍ ଯଥା ଯସ୍ଯ ନ ଭୀର୍ନ ଶୋକଃ କଚ୍ଚିତ୍ ସ ଧୈର୍ଯଂ ହୃଦଯେ କରୋତି
ଧର୍ମ ପାଇଁ ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋତେ ପଦେପଦେ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଭୟ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଥିଲା ନାହିଁ; ଏବେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଆସୁଥିବ ନାହିଁ ଆଶା କରେ।
ନ ଚାସ୍ଯ ମାତା ନ ପିତା ନ ଚାନ୍ଯଃ ସ୍ନେହାଦ୍ ଵିଶିଷ୍ଟୋଽସ୍ତି ମଯା ସମୋ ଵା। ତାଵଦ୍ଧ୍ଯହଂ ଦୂତ ଜିଜୀଵିଷେଯଂ ଯାଵତ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଶୃଣୁଯାଂ ପ୍ରିଯସ୍ଯ
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ମା, ବାପା କିମ୍ବା ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ସମାନ ନାହିଁ; ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ଖବର ଶୁଣିପାଉଁଯାଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଇତୀଵ ଦେଵୀ ଵଚନଂ ମହାର୍ଥଂ ତଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରଂ ମଧୁରାର୍ଥମୁକ୍ତ୍ଵା। ଶ୍ରୋତୁଂ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ଵଚୋଽଭିରାମଂ ରାମାର୍ଥଯୁକ୍ତଂ ଵିରରାମ ରାମା
ଏଭଳି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ କହି, ରାମା ମଧୁର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରି, ପୁଣି ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ମନୋହର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଥମ୍ବିଗଲେ।
ସୀତାଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାରୁତିର୍ଭୀମଵିକ୍ରମଃ। ଶିରସ୍ଯଞ୍ଜଲିମାଧାଯ ଵାକ୍ଯମୁତ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍
ସୀତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମାରୁତି ହନୁମାନ ମୁଣ୍ଡରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଉତ୍ତର କହିଲେ।
ନ ତ୍ଵାମିହସ୍ଥାଂ ଜାନୀତେ ରାମଃ କମଲଲୋଚନଃ। ତେନ ତ୍ଵାଂ ନାନଯତ୍ଯାଶୁ ଶଚୀମିଵ ପୁରଂଦରଃ
କମଳନୟନ ରାମ ଏଠାରେ ତୁମେ ଅଛ କି ନାହିଁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହିକାରଣରୁ ସେ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣିନେଉନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଶଚୀକୁ ଆଣିଥାନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ଚ ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ କ୍ଷିପ୍ରମେଷ୍ଯତି ରାଘଵଃ। ଚମୂଂ ପ୍ରକର୍ଷନ୍ ମହତୀଂ ହର୍ଯୃକ୍ଷଗଣସଂଯୁତାମ୍
ମୋ କଥା ଶୁଣିଲେ ସହସା ରାଘବ ବଡ଼ ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନେ ସହିତ ଏଠାକୁ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଆସିବେ।
ଵିଷ୍ଟମ୍ଭଯିତ୍ଵା ବାଣୌଘୈରକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ ଵରୁଣାଲଯମ୍। କରିଷ୍ଯତି ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ଶାନ୍ତରାକ୍ଷସାମ୍
ବାଣର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଅଚଳ ବରୁଣ ମହଲକୁ ଅଟକାଇ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଲଙ୍କାକୁ ରାକ୍ଷସଶୂନ୍ୟ କରିଦେବେ।
ତତ୍ର ଯଦ୍ଯନ୍ତରା ମୃତ୍ଯୁର୍ଯଦି ଦେଵା ମହାସୁରାଃ। ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ପଥି ରାମସ୍ଯ ସ ତାନପି ଵଧିଷ୍ଯତି
ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ, ଦେବତା କିମ୍ବା ମହାଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ପଥରେ ବାଧା ଦେବେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ।
ତଵାଦର୍ଶନଜେନାର୍ଯେ ଶୋକେନ ପରିପୂରିତଃ। ନ ଶର୍ମ ଲଭତେ ରାମଃ ସିଂହାର୍ଦିତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ
ମହିଳା, ତୁମକୁ ନ ଦେଖି ଯେ ଦୁଃଖ ଭରିଛି, ତାହାରେ ରାମ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହାନ୍ତି, ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହାତୀ ପରି।
ମନ୍ଦରେଣ ଚ ତେ ଦେଵି ଶପେ ମୂଲଫଲେନ ଚ। ମଲଯେନ ଚ ଵିନ୍ଧ୍ଯେନ ମେରୁଣା ଦର୍ଦୁରେଣ ଚ
ଦେବୀ, ମନ୍ଦର, ତୁମ ମୂଳ ଓ ଫଳ, ମଲୟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ, ମେରୁ ଓ ଦର୍ଦ୍ଦୁର ପାହାଡ଼ର ନାମରେ ମୁଁ ଶପଥ କରେ।
ଯଥା ସୁନଯନଂ ଵଲ୍ଗୁ ବିମ୍ବୋଷ୍ଠଂ ଚାରୁକୁଣ୍ଡଲମ୍। ମୁଖଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ରାମସ୍ଯ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଦେଖିବେ ରାମଙ୍କର ମୁହଁ, ଯେଉଁଥିରେ ସୁନ୍ଦର ଆଖି, ବିମ୍ବ ଫଳ ଭଳି ରଙ୍ଗିନ ଠୋଠ, ଆକର୍ଷକ କୁଣ୍ଡଳ ଅଛି; ସେ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେବା ପରି ଦେଖାଯିବ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ଵୈଦେହି ରାମଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣେ ଗିରୌ। ଶତକ୍ରତୁମିଵାସୀନଂ ନାଗପୃଷ୍ଠସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି
ଶୀଘ୍ର ହେବ, ଓ ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପାହାଡ଼ରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ସେଉଁଠି ସେ ମହାନ ନାଗର ଶିରା ଉପରେ ବସିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯିବେ।
ନ ମାଂସଂ ରାଘଵୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନ ଚୈଵ ମଧୁ ସେଵତେ। ଵନ୍ଯଂ ସୁଵିହିତଂ ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ତମଶ୍ନାତି ପଞ୍ଚମମ୍
ରାଘବ କେବେ ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ମଦ୍ୟ ପିଉନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ସବୁବେଳେ ଉପଯୁକ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଖାଦ୍ୟରୁ ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚମ ଅଂଶ ଭାଗ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
ନୈଵ ଦଂଶାନ୍ ନ ମଶକାନ୍ ନ କୀଟାନ୍ ନ ସରୀସୃପାନ୍। ରାଘଵୋଽପନଯେଦ୍ ଗାତ୍ରାତ୍ ତ୍ଵଦ୍ଗତେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ରାଘବ କେବେ ମାକି, ମଶା, ପୋକା ବା ସାପ ମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଦୂର କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ମନ ସବୁବେଳେ ତୁମେ ଉପରେ ଲଗିଛି।
ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ଯାନପରୋ ରାମୋ ନିତ୍ଯଂ ଶୋକପରାଯଣଃ। ନାନ୍ଯଚ୍ଚିନ୍ତଯତେ କିଂଚିତ୍ ସ ତୁ କାମଵଶଂ ଗତଃ
ରାମ ସବୁବେଳେ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଛନ୍ତି; ସେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ଆଶାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଅନିଦ୍ରଃ ସତତଂ ରାମଃ ସୁପ୍ତୋଽପି ଚ ନରୋତ୍ତମଃ। ସୀତେତି ମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ଵ୍ଯାହରନ୍ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ
ରାମ ସବୁବେଳେ ଜାଗି ରହନ୍ତି; ଶୁଏଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ 'ସୀତା' ବୋଲି ମଧୁର କଥା କହି କହି ଜାଗିଯାନ୍ତି।