ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯା ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ତତୋ ରାମଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ଏଭଳି ଭାବେ ବୈଦେହୀ କହିଲେ ପରେ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ରାମଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଜାନନ୍ତୀ ବତ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ମାଂ ଵୈଦେହି ପରିପୃଚ୍ଛସି। ଭର୍ତୁଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷି ସଂସ୍ଥାନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ
ହେ ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ମୋତେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଦେହ ନେଇ ପଚାରିଛ, ଏହା ଭାଗ୍ୟର କଥା। ହେ କମଳନୟନି, ଏହା ଭଲ ହେଲା।
ଯାନି ରାମସ୍ଯ ଚିହ୍ନାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଯାନି ଵୈ। ଲକ୍ଷିତାନି ଵିଶାଲାକ୍ଷି ଵଦତଃ ଶୃଣୁ ତାନି ମେ
ହେ ବିଶାଳନୟନି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଯେଉଁ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ରାମଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନଃ। ରୂପଦାକ୍ଷିଣ୍ଯସମ୍ପନ୍ନଃ ପ୍ରସୂତୋ ଜନକାତ୍ମଜେ
ରାମଙ୍କ ନୟନ କମଳପତ୍ର ପରି, ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ରୂପ ଓ ଦୟାରେ ଅତିଶୟ ଶୋଭାମୟ, ହେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ।
ତେଜସାଽଽଦିତ୍ଯସଂକାଶଃ କ୍ଷମଯା ପୃଥିଵୀସମଃ। ବୃହସ୍ପତିସମୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯଶସା ଵାସଵୋପମଃ
ତାଙ୍କର ତେଜ ରବି ସମାନ, ଧୈର୍ୟ ମାଟି ପରି, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ, ଏବଂ ଖ୍ୟାତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ।
ରକ୍ଷିତା ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ସ୍ଵଜନସ୍ଯ ଚ ରକ୍ଷିତା। ରକ୍ଷିତା ସ୍ଵସ୍ଯ ଵୃତ୍ତସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ପରଂତପଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ ଓ ନିଜ ଲୋକଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ନିଜ ଆଚରଣ ଓ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରନ୍ତି।
ରାମୋ ଭାମିନି ଲୋକସ୍ଯ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ରକ୍ଷିତା। ମର୍ଯାଦାନାଂ ଚ ଲୋକସ୍ଯ କର୍ତା କାରଯିତା ଚ ସଃ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ରାମ ସମସ୍ତ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନୀତି ଓ ସୀମା ନିର୍ମାତା ଓ ପାଳକ।
ଅର୍ଚିଷ୍ମାନର୍ଚିତୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତଃ। ସାଧୂନାମୁପକାରଜ୍ଞଃ ପ୍ରଚାରଜ୍ଞଶ୍ଚ କର୍ମଣାମ୍
ସେ ତେଜସ୍ୱୀ, ଅତ୍ୟଧିକ ସମ୍ମାନିତ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ସାଧୁମାନେ ପାଇଁ କୃତଜ୍ଞ, ଓ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ରାଜନୀତ୍ଯାଂ ଵିନୀତଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମୁପାସକଃ। ଜ୍ଞାନଵାନ୍ ଶୀଲସମ୍ପନ୍ନୋ ଵିନୀତଶ୍ଚ ପରଂତପଃ
ସେ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭକ୍ତ, ଜ୍ଞାନୀ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଶିଷ୍ଟ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରନ୍ତି।
ଯଜୁର୍ଵେଦଵିନୀତଶ୍ଚ ଵେଦଵିଦ୍ଭିଃ ସୁପୂଜିତଃ। ଧନୁର୍ଵେଦେ ଚ ଵେଦେ ଚ ଵେଦାଙ୍ଗେଷୁ ଚ ନିଷ୍ଠିତଃ
ସେ ଯଜୁର୍ବେଦରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ, ବେଦଜ୍ଞମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଧନୁର୍ବେଦ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ନିପୁଣ।
ଵିପୁଲାଂସୋ ମହାବାହୁଃ କମ୍ବୁଗ୍ରୀଵଃ ଶୁଭାନନଃ। ଗୂଢଜତ୍ରୁଃ ସୁତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ରାମୋ ନାମ ଜନୈଃ ଶ୍ରୁତଃ
ତାଙ୍କର କାନ୍ଧ ଚଉଡ଼ା, ବାହୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କଣ୍ଠ ଶଂଖ ପରି, ମୁହଁ ଶୋଭାମୟ, ଜଠର ଲୁଚିଥିବା, ଚକ୍ଷୁ ହଳକା ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ—ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ରାମ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ଵନନିର୍ଘୋଷଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଵର୍ଣଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ସମଶ୍ଚ ସୁଵିଭକ୍ତାଙ୍ଗୋ ଵର୍ଣଂ ଶ୍ଯାମଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଢୋଳ ଭଳି ଗଞ୍ଜନା କରେ, ଚର୍ମ ମୃଦୁ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଦେହ ସମତୁଳିତ, ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଚିହ୍ନିତ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ତ୍ରିସ୍ଥିରସ୍ତ୍ରିପ୍ରଲମ୍ବଶ୍ଚ ତ୍ରିସମସ୍ତ୍ରିଷୁ ଚୋନ୍ନତଃ। ତ୍ରିତାମ୍ରସ୍ତ୍ରିଷୁ ଚ ସ୍ନିଗ୍ଧୋ ଗମ୍ଭୀରସ୍ତ୍ରିଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ
ସେ ତିନିଠାରେ ଦୃଢ଼, ତିନିଠାରେ ଲମ୍ବା, ତିନିଠାରେ ସମ, ତିନିଠାରେ ଉଚ୍ଚ, ତିନିଠାରେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ତିନିଠାରେ ମୃଦୁ, ତିନିଠାରେ ଗଭୀର।
ତ୍ରିଵଲୀମାଂସ୍ତ୍ର୍ଯଵନତଶ୍ଚତୁର୍ଵ୍ଯଙ୍ଗସ୍ତ୍ରିଶୀର୍ଷଵାନ୍। ଚତୁଷ୍କଲଶ୍ଚତୁର୍ଲେଖଶ୍ଚତୁଷ୍କିଷ୍କୁଶ୍ଚତୁଃସମଃ
ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ତିନିଟି ଭୂମିକା ରେଖା, ତିନିଠାରେ ବାଙ୍କା, ଚାରିଟି ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗ, ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ, ଚାରିଟି ଭାଗ, ଚାରିଟି ଚିହ୍ନ, ଚାରିଟି ଉରୁ, ଚାରିଟି ସମତା ଅଛି।
ଚତୁର୍ଦଶସମଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଶ୍ଚତୁର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚତୁର୍ଗତିଃ। ମହୋଷ୍ଠହନୁନାସଶ୍ଚ ପଞ୍ଚସ୍ନିଗ୍ଧୋଽଷ୍ଟଵଂଶଵାନ୍
ଚୌଦ ଜୋଡ଼ି, ଚାରିଟି ଦାନ୍ତ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଚଳନ, ବଡ଼ ଓଠ, ଆଡ଼ ଜହ୍ନୁ ଓ ନାକ, ପାଞ୍ଚଟି ମୃଦୁ ଗୁଣ, ଏବଂ ଅଠଟି ବଂଶରେ ଅଛନ୍ତି।
ଦଶପଦ୍ମୋ ଦଶବୃହତ୍ ତ୍ରିଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତୋ ଦ୍ଵିଶୁକ୍ଲଵାନ୍। ଷଡୁନ୍ନତୋ ନଵତନୁସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ନୋତି ରାଘଵଃ
ଦଶଟି ପଦ୍ମପରି ଅଙ୍ଗ, ଦଶଟି ବଡ଼ ଅଙ୍ଗ, ତିନିଟି ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଦୁଇଟି ଧଳା ଚିହ୍ନ, ଛଅଟି ଉଚ୍ଚତା, ନଅଟି ସୁସ୍ଲିମ୍ ଅଂଶ, ଏବଂ ରାଘବ ତିନି ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ।
ସତ୍ଯଧର୍ମରତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସଂଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହେ ରତଃ। ଦେଶକାଲଵିଭାଗଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଲୋକପ୍ରିଯଂଵଦଃ
ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଦୟା ଓ ସହଯୋଗରେ ରତ, ସଠିକ୍ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ବୁଝିପାରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ମଧୁର କଥା କହିଥିବା।
ଭ୍ରାତା ଚାସ୍ଯ ଚ ଵୈମାତ୍ରଃ ସୌମିତ୍ରିରମିତପ୍ରଭଃ। ଅନୁରାଗେଣ ରୂପେଣ ଗୁଣୈଶ୍ଚାପି ତଥାଵିଧଃ
ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ମାଆର ଭାଇ ସୌମିତ୍ରି, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ, ସମାନ ସ୍ନେହ, ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ସମାନ।
ସ ସୁଵର୍ଣଚ୍ଛଵିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମଃ ଶ୍ଯାମୋ ମହାଯଶାଃ। ତାଵୁଭୌ ନରଶାର୍ଦୂଲୌ ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନକୃତୋତ୍ସଵୌ
ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଶାଳ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଓ ସେଇ ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ଦେଖି ଅନନ୍ଦିତ।
ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତୌ ମହୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାମସ୍ମାଭିଃ ସହ ସଂଗତୌ। ତ୍ଵାମେଵ ମାର୍ଗମାଣୌ ତୌ ଵିଚରନ୍ତୌ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଖୋଜି, ଆମ ସହିତ ମିଶିଲେ, ଏବଂ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ ଭୂମିରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଦଦର୍ଶତୁର୍ମୃଗପତିଂ ପୂର୍ଵଜେନାଵରୋପିତମ୍। ଋଷ୍ଯମୂକସ୍ଯ ମୂଲେ ତୁ ବହୁପାଦପସଂକୁଲେ
ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଭାଗ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପଶୁରାଜଙ୍କୁ, ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ ତଳେ ଘନ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିଲେ।
ଭ୍ରାତୁର୍ଭଯାର୍ତମାସୀନଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍। ଵଯଂ ଚ ହରିରାଜଂ ତଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସତ୍ଯସଙ୍ଗରମ୍
ଭାଇଙ୍କ ଭୟରେ ବସିଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ଭଲ ଲାଗୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ; ଆମେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟବାନ୍ ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ।
ପରିଚର୍ଯାମହେ ରାଜ୍ଯାତ୍ ପୂର୍ଵଜେନାଵରୋପିତମ୍। ତତସ୍ତୌ ଚୀରଵସନୌ ଧନୁଃପ୍ରଵରପାଣିନୌ
ଆମେ ପୂର୍ବ ଭାଗ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାଜ୍ୟରେ ସେବା କରୁଛୁ; ତାପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ହାତରେ ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଋଷ୍ଯମୂକସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ରମ୍ଯଂ ଦେଶମୁପାଗତୌ। ସ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଧନ୍ଵିନୌ ଵାନରର୍ଷଭଃ
ସେମାନେ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ର ମନୋହର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେ ଦୁଇ ଧନୁର୍ଧର ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ।
ଅଭିପ୍ଲୁତୋ ଗିରେସ୍ତସ୍ଯ ଶିଖରଂ ଭଯମୋହିତଃ। ତତଃ ସ ଶିଖରେ ତସ୍ମିନ୍ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଭୟରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ସେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ ଲାଘିଲେ; ତାପରେ ସେଇ ଶିଖରରେ ବାନରରାଜ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।
ତଯୋଃ ସମୀପଂ ମାମେଵ ପ୍ରେଷଯାମାସ ସତ୍ଵରମ୍। ତାଵହଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ସୁଗ୍ରୀଵଵଚନାତ୍ ପ୍ରଭୂ
ସେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ମୋତେ ଏକାକି ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ; ଏହିପରି ଭାବେ ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆସିଲି।
ରୂପଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନୌ କୃତାଞ୍ଜଲିରୁପସ୍ଥିତଃ। ତୌ ପରିଜ୍ଞାତତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥୌ ମଯା ପ୍ରୀତିସମନ୍ଵିତୌ
ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ହାତ ଯୋଡି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଲେ; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ବୁଝି ଭଲପାଇଲି।
ପୃଷ୍ଠମାରୋପ୍ଯ ତଂ ଦେଶଂ ପ୍ରାପିତୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ। ନିଵେଦିତୌ ଚ ତତ୍ତ୍ଵେନ ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ମହାତ୍ମନେ
ପଛେ ବସି ତାଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ନେଇଗଲି, ଏବଂ ସେ ଦୁଇଜଣ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚୟ କରାଗଲା।
ତଯୋରନ୍ଯୋନ୍ଯସମ୍ଭାଷାଦ୍ ଭୃଶଂ ପ୍ରୀତିରଜାଯତ। ତତ୍ର ତୌ କୀର୍ତିସମ୍ପନ୍ନୌ ହରୀଶ୍ଵରନରେଶ୍ଵରୌ
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଆପସରେ କଥାବାର୍ତ୍ତାରୁ ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେଠାରେ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ବାନରରାଜ ଓ ନରରାଜ ଦୁଇଜଣ।
ପରସ୍ପରକୃତାଶ୍ଵାସୌ କଥଯା ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତଯା। ତଂ ତତଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ
ଏକାପର ଏକା ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ପୂର୍ବ ଘଟଣା କଥା କହିଲେ; ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଭାଇ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।