ଅଥଵା ନାଯମୁନ୍ମାଦୋ ମୋହୋଽପ୍ଯୁନ୍ମାଦଲକ୍ଷଣଃ। ସମ୍ବୁଧ୍ଯେ ଚାହମାତ୍ମାନମିମଂ ଚାପି ଵନୌକସମ୍
କିମ୍ବା ଏହା କୌଣସି ପାଗଳପଣ ନୁହେଁ, ନାହିଁ କୌଣସି ମୃଗମାୟା ଯାହା ପାଗଳପଣ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏବଂ ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀକୁ ଭଲଭାବେ ଚିହ୍ନିପାରୁଛି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ବହୁଧା ସୀତା ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍। ରକ୍ଷସାଂ କାମରୂପତ୍ଵାନ୍ମେନେ ତଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ସୀତା ନିଜର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଅନୁମାନ କଲେ।
ଏତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ତଦା କୃତ୍ଵା ସୀତା ସା ତନୁମଧ୍ଯମା। ନ ପ୍ରତିଵ୍ଯାଜହାରାଥ ଵାନରଂ ଜନକାତ୍ମଜା
ଏହି ଭାବନା କରି, ସୀତା, ତନୁମଧ୍ୟା ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ସେଇ ବାନରଙ୍କୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ସୀତାଯା ନିଶ୍ଚିତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଶ୍ରୋତ୍ରାନୁକୂଲୈର୍ଵଚନୈସ୍ତଦା ତାଂ ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷଯନ୍
ସୀତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ବୁଝି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ସେତିବେଳେ ମଧୁର ଓ ଶ୍ରବଣସୁଖଦ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ।
ଆଦିତ୍ଯ ଇଵ ତେଜସ୍ଵୀ ଲୋକକାନ୍ତଃ ଶଶୀ ଯଥା। ରାଜା ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଦେଵୋ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ଯଥା
ଅଦିତ୍ୟଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ରାମ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ରାଜା, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପରି ଦେବତା।
ଵିକ୍ରମେଣୋପପନ୍ନଶ୍ଚ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାଯଶାଃ। ସତ୍ଯଵାଦୀ ମଧୁରଵାଗ୍ ଦେଵୋ ଵାଚସ୍ପତିର୍ଯଥା
ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରତାପରେ ବିଶ୍ନୁଙ୍କ ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା, ଦେବତା ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ପରି।
ରୂପଵାନ୍ ସୁଭଗଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ କଂଦର୍ପ ଇଵ ମୂର୍ତିମାନ୍। ସ୍ଥାନକ୍ରୋଧେ ପ୍ରହର୍ତା ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଲୋକେ ମହାରଥଃ
ରୂପଶୀଳୀ, ଆକର୍ଷକ ଓ ଧନୀ, ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ କାମଦେବଙ୍କ ପରି; କ୍ରୋଧ ହେଲେ ବିଶ୍ୱରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାରଥୀ ଓ ଶୂରବୀର।
ବାହୁଚ୍ଛାଯାମଵଷ୍ଟବ୍ଧୋ ଯସ୍ଯ ଲୋକୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଅପକ୍ରମ୍ଯାଶ୍ରମପଦାନ୍ମୃଗରୂପେଣ ରାଘଵମ୍
ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଦୃଢ଼ ବାହୁର ଛାୟାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି; ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ନେଇଯିବା ଦ୍ୱାରା—
ଶୂନ୍ଯେ ଯେନାପନୀତାସି ତସ୍ଯ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତତ୍ଫଲମ୍। ଅଚିରାଦ୍ ରାଵଣଂ ସଂଖ୍ଯେ ଯୋ ଵଧିଷ୍ଯତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
—ତୁମକୁ ଏକାକି ସ୍ଥାନରେ ନେଇଯାଇଥିଲେ; ଏହାର ଫଳ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଦେଖିବେ, କାରଣ ଶୂରବୀର ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ।
କ୍ରୋଧପ୍ରମୁକ୍ତୈରିଷୁଭିର୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିରିଵ ପାଵକୈଃ। ତେନାହଂ ପ୍ରେଷିତୋ ଦୂତସ୍ତ୍ଵତ୍ସକାଶମିହାଗତଃ
କ୍ରୋଧରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀରରେ ସେ ନାଶ କରିବେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୂତ ହୋଇ ଏଠାରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହାବାହୁଃ ସ ତ୍ଵାଂ କୌଶଲମବ୍ରଵୀତ୍। ରାମସ୍ଯ ଚ ସଖା ଦେଵି ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନାମ ଵାନରଃ
ମହାବାହୁ ରାମ ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ; ଓ ଦେବୀ, ରାମଙ୍କ ସଖା, ବାନର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ପଠାଇଛନ୍ତି।
ରାଜା ଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ସ ତ୍ଵାଂ କୌଶଲମବ୍ରଵୀତ୍। ନିତ୍ଯଂ ସ୍ମରତି ତେ ରାମଃ ସସୁଗ୍ରୀଵଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମ ସଦା ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; ରାମ ସଦା ତୁମ ଚିନ୍ତାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଜୀଵସି ଵୈଦେହି ରାକ୍ଷସୀଵଶମାଗତା। ନଚିରାଦ୍ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାରଥମ୍
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଓ ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ବଞ୍ଚି ରହିଛ; ଶୀଘ୍ର ରାମ ଓ ମହାରଥୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିବ।
ମଧ୍ଯେ ଵାନରକୋଟୀନାଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚାମିତୌଜସମ୍। ଅହଂ ସୁଗ୍ରୀଵସଚିଵୋ ହନୂମାନ୍ ନାମ ଵାନରଃ
ବହୁ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ହେଉଛି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ନଗରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ମହୋଦଧିମ୍। କୃତ୍ଵା ମୂର୍ଧ୍ନି ପଦନ୍ଯାସଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ମହାସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି ମୁଁ ଲଙ୍କାନଗରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ମୋ ପାଦ ରଖିଛି।
ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମୁପଯାତୋଽହଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍। ନାହମସ୍ମି ତଥା ଦେଵି ଯଥା ମାମଵଗଚ୍ଛସି। ଵିଶଙ୍କା ତ୍ଯଜ୍ଯତାମେଷା ଶ୍ରଦ୍ଧତ୍ସ୍ଵ ଵଦତୋ ମମ
ମୋର ପ୍ରଭାବ ଉପରେ ଭରସା କରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ଦେବୀ, ଯେପରି ତୁମେ ଭାବୁଛ, ମୁଁ ସେପରି ନୁହେଁ। ଏହି ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼, ମୋ କଥାରେ ଆସ୍ଥା ରଖ।
thumb|ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତମ ସର୍ଗ।
ତାଂ ତୁ ରାମକଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈଦେହୀ ଵାନରର୍ଷଭାତ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ସାନ୍ତ୍ଵମିଦଂ ମଧୁରଯା ଗିରା
ବାନରମୁଖ୍ୟଙ୍କ ଠାରୁ ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବୈଦେହୀ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯାନି ରାମସ୍ଯ ଚିହ୍ନାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଵାନର। ତାନି ଭୂଯଃ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ନ ମାଂ ଶୋକଃ ସମାଵିଶେତ୍
ହେ ବାନର, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣିଥରେ ମୋତେ କହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋର ଦୁଃଖ ଆସି ମୋତେ ଘେରିବ ନାହିଁ।
କୀଦୃଶଂ ତସ୍ଯ ସଂସ୍ଥାନଂ ରୂପଂ ତସ୍ଯ ଚ କୀଦୃଶମ୍। କଥମୂରୂ କଥଂ ବାହୂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଶଂସ ମେ
ତାଙ୍କର ଦେହଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରୂପ, ଉରୁ ଓ ବାହୁ କେମିତି ଅଛି, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କହ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯା ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ତତୋ ରାମଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ଏଭଳି ଭାବେ ବୈଦେହୀ କହିଲେ ପରେ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ରାମଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଜାନନ୍ତୀ ବତ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ମାଂ ଵୈଦେହି ପରିପୃଚ୍ଛସି। ଭର୍ତୁଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷି ସଂସ୍ଥାନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ
ହେ ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ମୋତେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଦେହ ନେଇ ପଚାରିଛ, ଏହା ଭାଗ୍ୟର କଥା। ହେ କମଳନୟନି, ଏହା ଭଲ ହେଲା।
ଯାନି ରାମସ୍ଯ ଚିହ୍ନାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଯାନି ଵୈ। ଲକ୍ଷିତାନି ଵିଶାଲାକ୍ଷି ଵଦତଃ ଶୃଣୁ ତାନି ମେ
ହେ ବିଶାଳନୟନି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଯେଉଁ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ରାମଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନଃ। ରୂପଦାକ୍ଷିଣ୍ଯସମ୍ପନ୍ନଃ ପ୍ରସୂତୋ ଜନକାତ୍ମଜେ
ରାମଙ୍କ ନୟନ କମଳପତ୍ର ପରି, ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ରୂପ ଓ ଦୟାରେ ଅତିଶୟ ଶୋଭାମୟ, ହେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ।
ତେଜସାଽଽଦିତ୍ଯସଂକାଶଃ କ୍ଷମଯା ପୃଥିଵୀସମଃ। ବୃହସ୍ପତିସମୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯଶସା ଵାସଵୋପମଃ
ତାଙ୍କର ତେଜ ରବି ସମାନ, ଧୈର୍ୟ ମାଟି ପରି, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ, ଏବଂ ଖ୍ୟାତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ।
ରକ୍ଷିତା ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ସ୍ଵଜନସ୍ଯ ଚ ରକ୍ଷିତା। ରକ୍ଷିତା ସ୍ଵସ୍ଯ ଵୃତ୍ତସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ପରଂତପଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ ଓ ନିଜ ଲୋକଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ନିଜ ଆଚରଣ ଓ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରନ୍ତି।
ରାମୋ ଭାମିନି ଲୋକସ୍ଯ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ରକ୍ଷିତା। ମର୍ଯାଦାନାଂ ଚ ଲୋକସ୍ଯ କର୍ତା କାରଯିତା ଚ ସଃ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ରାମ ସମସ୍ତ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନୀତି ଓ ସୀମା ନିର୍ମାତା ଓ ପାଳକ।
ଅର୍ଚିଷ୍ମାନର୍ଚିତୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତଃ। ସାଧୂନାମୁପକାରଜ୍ଞଃ ପ୍ରଚାରଜ୍ଞଶ୍ଚ କର୍ମଣାମ୍
ସେ ତେଜସ୍ୱୀ, ଅତ୍ୟଧିକ ସମ୍ମାନିତ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ସାଧୁମାନେ ପାଇଁ କୃତଜ୍ଞ, ଓ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ରାଜନୀତ୍ଯାଂ ଵିନୀତଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମୁପାସକଃ। ଜ୍ଞାନଵାନ୍ ଶୀଲସମ୍ପନ୍ନୋ ଵିନୀତଶ୍ଚ ପରଂତପଃ
ସେ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭକ୍ତ, ଜ୍ଞାନୀ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଶିଷ୍ଟ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରନ୍ତି।
ଯଜୁର୍ଵେଦଵିନୀତଶ୍ଚ ଵେଦଵିଦ୍ଭିଃ ସୁପୂଜିତଃ। ଧନୁର୍ଵେଦେ ଚ ଵେଦେ ଚ ଵେଦାଙ୍ଗେଷୁ ଚ ନିଷ୍ଠିତଃ
ସେ ଯଜୁର୍ବେଦରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ, ବେଦଜ୍ଞମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଧନୁର୍ବେଦ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ନିପୁଣ।