ସ ଵିହାଯୋତ୍ତରୀଯାଣି ମହାର୍ହାଣି ମହାଯଶାଃ। ଵିସୃଜ୍ଯ ମନସା ରାଜ୍ଯଂ ଜନନ୍ଯୈ ମାଂ ସମାଦିଶତ୍
ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାମ ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପରିବସ୍ତ୍ର ଛାଡିଦେଲେ, ମନରେ ରାଜ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବଂ ମୋତେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପଣ କଲେ।
ସାହଂ ତସ୍ଯାଗ୍ରତସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରସ୍ଥିତା ଵନଚାରିଣୀ। ନହି ମେ ତେନ ହୀନାଯା ଵାସଃ ସ୍ଵର୍ଗେଽପି ରୋଚତେ
ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଦ୍ରୁତ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଭାବେ ଚାଲିଯାଇଥିଲି; କାରଣ ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ମୋତେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିବା ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।
ପ୍ରାଗେଵ ତୁ ମହାଭାଗଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ମିତ୍ରନନ୍ଦନଃ। ପୂର୍ଵଜସ୍ଯାନୁଯାତ୍ରାର୍ଥେ କୁଶଚୀରୈରଲଂକୃତଃ
ତା'ଠାରୁ ଆଗରୁ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କୁଶ ଓ ଚୀର ପିନ୍ଧି, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ସହ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ।
ତେ ଵଯଂ ଭର୍ତୁରାଦେଶଂ ବହୁମାନ୍ଯ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ। ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ସ୍ମ ପୁରାଦୃଷ୍ଟଂ ଵନଂ ଗମ୍ଭୀରଦର୍ଶନମ୍
ଆମେ ତିନିଜଣ, ପତିଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଅଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲୁ।
ଵସତୋ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ତସ୍ଯାହମମିତୌଜସଃ। ରକ୍ଷସାପହୃତା ଭାର୍ଯା ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ମୋତେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ, ଚୋରିକରି ନେଲା।
ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ତେନ ମେ କାଲୋ ଜୀଵିତାନୁଗ୍ରହଃ କୃତଃ। ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ତୁ ମାସାଭ୍ଯାଂ ତତସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତମ୍
ସେ ମୋତେ ଦୁଇ ମାସ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସମୟ ଦେଇଛି; ଏହି ଦୁଇ ମାସ ପରେ, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।
thumb|ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ତିସ୍ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣ।
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୂମାନ୍ ହରିପୁଂଗଵଃ। ଦୁଃଖାଦ୍ ଦୁଃଖାଭିଭୂତାଯାଃ ସାନ୍ତ୍ଵମୁତ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ମହାବୀର ବାନର ହନୁମାନ୍, ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖଭରା କଥା ଶୁଣି, ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅହଂ ରାମସ୍ଯ ସଂଦେଶାଦ୍ ଦେଵି ଦୂତସ୍ତଵାଗତଃ। ଵୈଦେହି କୁଶଲୀ ରାମଃ ସ ତ୍ଵାଂ କୌଶଲମବ୍ରଵୀତ୍
ଦେବୀ, ମୁଁ ରାମଙ୍କ ସନ୍ଦେଶବାହକ ଭାବେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି; ବୈଦେହୀ, ରାମ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସେ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି।
ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମମସ୍ତ୍ରଂ ଵେଦାଂଶ୍ଚ ଵେଦ ଵେଦଵିଦାଂ ଵରଃ। ସ ତ୍ଵାଂ ଦାଶରଥୀ ରାମୋ ଦେଵି କୌଶଲମବ୍ରଵୀତ୍
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ଦେବୀ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାତେଜା ଭର୍ତୁସ୍ତେଽନୁଚରଃ ପ୍ରିଯଃ। କୃତଵାଞ୍ଛୋକସଂତପ୍ତଃ ଶିରସା ତେଽଭିଵାଦନମ୍
ତୁମ ପ୍ରିୟ ସାଥୀ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତୁମ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇଛନ୍ତି।
ସା ତଯୋଃ କୁଶଲଂ ଦେଵୀ ନିଶମ୍ଯ ନରସିଂହଯୋଃ। ପ୍ରତିସଂହୃଷ୍ଟସର୍ଵାଂଗୀ ହନୂମନ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ଦୁଇ ନରସିଂହଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ଦେବୀ ପରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
କଲ୍ଯାଣୀ ବତ ଗାଥେଯଂ ଲୌକିକୀ ପ୍ରତିଭାତି ମା। ଏତି ଜୀଵନ୍ତମାନନ୍ଦୋ ନରଂ ଵର୍ଷଶତାଦପି
ସତ୍ୟକୁହାଯାଉଛି, ଏହି ଲୋକରେ ଏହି କଥାଟି ବଡ଼ ଶୁଭ ଲାଗୁଛି—‘ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ବଞ୍ଚିଥିବା ଦେଖିବାର ଆନନ୍ଦ, ଶତବର୍ଷ ଜୀବନରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।’
ତଯୋଃ ସମାଗମେ ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରୀତିରୁତ୍ପାଦିତାଦ୍ଭୁତା। ପରସ୍ପରେଣ ଚାଲାପଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ତୌ ତୌ ପ୍ରଚକ୍ରତୁଃ
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ମିଳନରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମିଲା; ଏବଂ ସେମାନେ ଏକାଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଆପସରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଲେ।
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ସୀତାଯାଃ ଶୋକତପ୍ତାଯାଃ ସମୀପମୁପଚକ୍ରମେ
ସୀତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ।
ଯଥା ଯଥା ସମୀପଂ ସ ହନୂମାନୁପସର୍ପତି। ତଥା ତଥା ରାଵଣଂ ସା ତଂ ସୀତା ପରିଶଙ୍କତେ
ହନୁମାନ୍ ଯେପରି ନିକଟକୁ ଆସୁଥିଲେ, ସେପରି ସୀତା ଭାବିଲେ—ଏହିଜଣ ରାବଣ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧରି ଆସିଛନ୍ତି କି ନାହିଁ।
ଅହୋ ଧିଗ୍ ଧିକ୍କୃତମିଦଂ କଥିତଂ ହି ଯଦସ୍ଯ ମେ। ରୂପାନ୍ତରମୁପାଗମ୍ଯ ସ ଏଵାଯଂ ହି ରାଵଣଃ
ହାୟ, ମୁଁ ଯେଉଁପରି କଥା କହିଦେଲି, ତାହା ଲଜ୍ଜାର କଥା! ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ରାବଣ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧରି ଆସିଛନ୍ତି।
ତାମଶୋକସ୍ଯ ଶାଖାଂ ତୁ ଵିମୁକ୍ତ୍ଵା ଶୋକକର୍ଶିତା। ତସ୍ଯାମେଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ଧରଣ୍ଯାଂ ସମୁପାଵିଶତ୍
ଶୋକରେ କ୍ଲାନ୍ତ ସୀତା ଅଶୋକ ଗଛର ଡାଳ ଛାଡ଼ି, ତିନି ନିର୍ମଳ ଦେହରେ ସେଠାରେ ଭୂମିରେ ବସିଗଲେ।
ଅଵନ୍ଦତ ମହାବାହୁସ୍ତତସ୍ତାଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। ସା ଚୈନଂ ଭଯସଂତ୍ରସ୍ତା ଭୂଯୋ ନୈନମୁଦୈକ୍ଷତ
ତାପରେ ବଳଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ଭୟରେ ଭୀତ ସୀତା ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵନ୍ଦମାନଂ ଚ ସୀତା ଶଶିନିଭାନନା। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦୀର୍ଘମୁଚ୍ଛ୍ଵସ୍ଯ ଵାନରଂ ମଧୁରସ୍ଵରା
ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଉଥିବା ଦେଖି, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁଥିବା ସୀତା ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ବାନରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମାଯାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ମାଯାଵୀ ଯଦି ତ୍ଵଂ ରାଵଣଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଉତ୍ପାଦଯସି ମେ ଭୂଯଃ ସଂତାପଂ ତନ୍ନ ଶୋଭନମ୍
ଯଦି ତୁମେ ମାୟା ଧରିଥିବା ରାବଣ ନିଜେ, ଏବଂ ଆଉ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ରୂପଂ ଯଃ ପରିଵ୍ରାଜକରୂପଵାନ୍। ଜନସ୍ଥାନେ ମଯା ଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଂ ସ ଏଵ ହି ରାଵଣଃ
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ତୁମ ନିଜ ରୂପ ଛାଡ଼ି, ଜନସ୍ଥାନରେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ରୂପେ ଦେଖାଦେଲା, ତୁମେ ସେଇ ରାବଣ।
ଉପଵାସକୃଶାଂ ଦୀନାଂ କାମରୂପ ନିଶାଚର। ସଂତାପଯସି ମାଂ ଭୂଯଃ ସଂତାପଂ ତନ୍ନ ଶୋଭନମ୍
ଉପବାସରେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ମୋତେ, ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ରାତିର ଚର, ତୁମେ ପୁଣି ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ; ଏହା ଭଲ ନୁହେଁ।
ଅଥଵା ନୈତଦେଵଂ ହି ଯନ୍ମଯା ପରିଶଙ୍କିତମ୍। ମନସୋ ହି ମମ ପ୍ରୀତିରୁତ୍ପନ୍ନା ତଵ ଦର୍ଶନାତ୍
କିମ୍ବା, ମୁଁ ଯେପରି ଭାବିଥିଲି, ସେପରି ନୁହେଁ; କାରଣ, ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋର ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଜିଛି।
ଯଦି ରାମସ୍ଯ ଦୂତସ୍ତ୍ଵମାଗତୋ ଭଦ୍ରମସ୍ତୁ ତେ। ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରିଯା ରାମକଥା ହି ମେ
ଯଦି ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଦୂତ ହୋଇ ଆସିଛ, ତେବେ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, ବାନରମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମଙ୍କ କଥା ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ।
ଗୁଣାନ୍ ରାମସ୍ଯ କଥଯ ପ୍ରିଯସ୍ଯ ମମ ଵାନର। ଚିତ୍ତଂ ହରସି ମେ ସୌମ୍ଯ ନଦୀକୂଲଂ ଯଥା ରଯଃ
ହେ ସାନ୍ତ ମନ୍ଦ ବାନର, ରାମଙ୍କ ଗୁଣ ମୋତେ କହ, ସେ ମୋର ପ୍ରିୟ; ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଏମିତି ଆକର୍ଷିତ କରୁଛ, ଯେପରି ନଦୀର ପାରକୁ ପାଣିର ଧାର ଟାଣିନେଇଯାଏ।
ଅହୋ ସ୍ଵପ୍ନସ୍ଯ ସୁଖତା ଯାହମେଵ ଚିରାହୃତା। ପ୍ରେଷିତଂ ନାମ ପଶ୍ଯାମି ରାଘଵେଣ ଵନୌକସମ୍
ହାଁ, ସ୍ୱପ୍ନର ଆନନ୍ଦ କେତେ ମଧୁର! ଦୀର୍ଘଦିନ ଦୂରେ ରହିଥିବା ମୁଁ, ଏବେ ଅଟବୀବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଘବଙ୍କ ପଠାଇଥିବା ଜଣେକୁ ଦେଖୁଛି।
ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ଯଦ୍ଯହଂ ଵୀରଂ ରାଘଵଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ପଶ୍ଯେଯଂ ନାଵସୀଦେଯଂ ସ୍ଵପ୍ନୋଽପି ମମ ମତ୍ସରୀ
ଯଦି ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଶୂର ବିର ରାଘବଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଦେଖିପାରିଥାଏ, ତେବେ ମୁଁ ଆଶାହୀନ ହେବିନାହିଁ; ସ୍ୱପ୍ନ ମଧ୍ୟ ମୋର ସାଥି ହେବ।
ନାହଂ ସ୍ଵପ୍ନମିମଂ ମନ୍ଯେ ସ୍ଵପ୍ନେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହି ଵାନରମ୍। ନ ଶକ୍ଯୋଽଭ୍ଯୁଦଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚାଭ୍ଯୁଦଯୋ ମମ
ମୁଁ ଏହାକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଭାବୁନାହିଁ; କାରଣ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ବାନରକୁ ଦେଖିଲେ ଶୁଭ ହୁଏନାହିଁ, ତଥାପି ମୋ ପାଖରେ ଶୁଭ ଆସିଛି।
କିଂ ନୁ ସ୍ଯାଚ୍ଚିତ୍ତମୋହୋଽଯଂ ଭଵେଦ୍ ଵାତଗତିସ୍ତ୍ଵିଯମ୍। ଉନ୍ମାଦଜୋ ଵିକାରୋ ଵା ସ୍ଯାଦଯଂ ମୃଗତୃଷ୍ଣିକା
ଏହା କି ମନର ଭ୍ରମ ତ, କିମ୍ବା ବାତାସ ଆଣିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ, କିମ୍ବା ପାଗଳପଣରୁ ହୋଇଥିବା ବିକାର, କିମ୍ବା ମୃଗମରୀଚିକା?