କା ତ୍ଵଂ ଭଵସି ରୁଦ୍ରାଣାଂ ମରୁତାଂ ଵା ଵରାନନେ। ଵସୂନାଂ ଵା ଵରାରୋହେ ଦେଵତା ପ୍ରତିଭାସି ମେ
ହେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ତୁମେ କି ରୁଦ୍ରମାନେ କିମ୍ବା ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି? କିମ୍ବା ଭଲ ଶରୀର ଥିବା, ବସୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି? ମୋତେ ତୁମେ ଦେବୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ।
କିଂ ନୁ ଚନ୍ଦ୍ରମସା ହୀନା ପତିତା ଵିବୁଧାଲଯାତ୍। ରୋହିଣୀ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସର୍ଵଗୁଣାଧିକା
ତୁମେ କି ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେବଲୋକରୁ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୋହିଣୀ ଅଟୁ?
କୋପାଦ୍ ଵା ଯଦି ଵା ମୋହାଦ୍ ଭର୍ତାରମସିତେକ୍ଷଣେ। ଵସିଷ୍ଠଂ କୋପଯିତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଵାସି କଲ୍ଯାଣ୍ଯରୁନ୍ଧତୀ
ହେ କଳାନୟନୀ, କି ତୁମେ କୌଣସି କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ମୋହରୁ ତୁମର ପତି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିଥିବା ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ଅରୁନ୍ଧତୀ ଅଟୁ?
କୋ ନୁ ପୁତ୍ରଃ ପିତା ଭ୍ରାତା ଭର୍ତା ଵା ତେ ସୁମଧ୍ଯମେ। ଅସ୍ମାଲ୍ଲୋକାଦମୁଂ ଲୋକଂ ଗତଂ ତ୍ଵମନୁଶୋଚସି
ହେ ସୁସ୍ଥଳୀ, କିଏ ତୁମର ପୁଅ, ବାପା, ଭାଇ କିମ୍ବା ସ୍ୱାମୀ, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ଲୋକରୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଇଥିବା ଦୁଃଖରେ ଅଛ?
ରୋଦନାଦତିନିଃଶ୍ଵାସାଦ୍ ଭୂମିସଂସ୍ପର୍ଶନାଦପି। ନ ତ୍ଵାଂ ଦେଵୀମହଂ ମନ୍ଯେ ରାଜ୍ଞଃ ସଂଜ୍ଞାଵଧାରଣାତ୍
ତୁମର କନ୍ଦା, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଓ ଭୂମିକୁ ଛୁଆଁଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ ଯେ ତୁମେ ଦେବୀ, କାରଣ ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ ଭଳି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଉଛ।
ଵ୍ଯଞ୍ଜନାନି ହି ତେ ଯାନି ଲକ୍ଷଣାନି ଚ ଲକ୍ଷଯେ। ମହିଷୀ ଭୂମିପାଲସ୍ଯ ରାଜକନ୍ଯା ଚ ମେ ମତା
ମୁଁ ତୁମରେ ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖୁଛି, ତାହା ଦେଖି ମୋତେ ଲାଗୁଛି ତୁମେ କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ, କିମ୍ବା ରାଜକୁମାରୀ।
ରାଵଣେନ ଜନସ୍ଥାନାଦ୍ ବଲାତ୍ ପ୍ରମଥିତା ଯଦି। ସୀତା ତ୍ଵମସି ଭଦ୍ରଂ ତେ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତଃ
ଯଦି ତୁମେ ସୀତା, ଯେଉଁଠାରୁ ରାବଣ ଜନସ୍ଥାନରୁ ତୁମକୁ ଜୋରକରି ନେଇଯାଇଥିଲା, ତେବେ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ମୋ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ।
ଯଥା ହି ତଵ ଵୈ ଦୈନ୍ଯଂ ରୂପଂ ଚାପ୍ଯତିମାନୁଷମ୍। ତପସା ଚାନ୍ଵିତୋ ଵେଷସ୍ତ୍ଵଂ ରାମମହିଷୀ ଧ୍ରୁଵମ୍
ତୁମର ନମ୍ରତା, ଅସାଧାରଣ ରୂପ ଓ ତପସ୍ୟା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୋଷାକ ଦେଖି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ରାଣୀ।
ସା ତସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମକୀର୍ତନହର୍ଷିତା। ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଵୈଦେହୀ ହନୂମନ୍ତଂ ଦ୍ରୁମାଶ୍ରିତମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ନାମ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବୈଦେହୀ ଗଛରେ ବସିଥିବା ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ରାଜସିଂହାନାଂ ମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ସ୍ନୁଷା ଦଶରଥସ୍ଯାହଂ ଶତ୍ରୁସୈନ୍ଯପ୍ରଣାଶିନଃ
ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସିଂହସଦୃଶ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଦଶରଥଙ୍କ ସ୍ନୁଷା।
ଦୁହିତା ଜନକସ୍ଯାହଂ ଵୈଦେହସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସୀତେତି ନାମ୍ନା ଚୋକ୍ତାହଂ ଭାର୍ଯା ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ମୁଁ ବୈଦେହ ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ମୋ ନାମ ସୀତା, ମୁଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା।
ସମା ଦ୍ଵାଦଶ ତତ୍ରାହଂ ରାଘଵସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଭୁଞ୍ଜାନା ମାନୁଷାନ୍ ଭୋଗାନ୍ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିନୀ
ମୁଁ ବାରହ ବର୍ଷ ଧରି ରାମଙ୍କ ଘରେ ରହି, ମାନବୀୟ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିଲି।
ତତସ୍ତ୍ରଯୋଦଶେ ଵର୍ଷେ ରାଜ୍ଯେ ଚେକ୍ଷ୍ଵାକୁନନ୍ଦନମ୍। ଅଭିଷେଚଯିତୁଂ ରାଜା ସୋପାଧ୍ଯାଯଃ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ତାପରେ ତେର ମସିହାରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବା ପାଇଁ ତୟାରି କରିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ସମ୍ଭ୍ରିଯମାଣେ ତୁ ରାଘଵସ୍ଯାଭିଷେଚନେ। କୈକେଯୀ ନାମ ଭର୍ତାରମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ସବୁ ଆୟୋଜନ ହେଉଥିବାବେଳେ, କୈକେୟୀ ନାମକ ରାମଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନ ପିବେଯଂ ନ ଖାଦେଯଂ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ମମ ଭୋଜନମ୍। ଏଷ ମେ ଜୀଵିତସ୍ଯାନ୍ତୋ ରାମୋ ଯଦ୍ଯଭିଷିଚ୍ଯତେ
ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଖାଇବି ନାହିଁ, ପିଇବି ନାହିଁ; ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ରାଜାଭିଷେକ କରାଯାଏ, ଏହି ମୋ ଜୀବନର ଶେଷ।
ଯତ୍ ତଦୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ନୃପତିସତ୍ତମ। ତଚ୍ଚେନ୍ନ ଵିତଥଂ କାର୍ଯଂ ଵନଂ ଗଚ୍ଛତୁ ରାଘଵଃ
ତୁମେ ମୋତେ ସ୍ନେହରେ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲେ, ଏହା ଯଦି ଅସତ୍ୟ ନ ହୁଏ, ତେବେ ରାଘବଙ୍କୁ ଅବଶ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠା।
ସ ରାଜା ସତ୍ଯଵାଗ୍ ଦେଵ୍ଯା ଵରଦାନମନୁସ୍ମରନ୍। ମୁମୋହ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୈକେଯ୍ଯାଃ କ୍ରୂରମପ୍ରିଯମ୍
ସତ୍ୟବାନ ରାଜା, ରାଣୀଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ସ୍ମରଣ କରି, କୈକେୟୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଏବଂ କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହେଲେ।
ତତସ୍ତଂ ସ୍ଥଵିରୋ ରାଜା ସତ୍ଯଧର୍ମେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଯଶସ୍ଵିନଂ ପୁତ୍ରଂ ରୁଦନ୍ ରାଜ୍ଯମଯାଚତ
ତାପରେ, ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ବୃଦ୍ଧ ରାଜା, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଛାଡିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ସ ପିତୁର୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୀମାନଭିଷେକାତ୍ ପରଂ ପ୍ରିଯମ୍। ମନସା ପୂର୍ଵମାସାଦ୍ଯ ଵାଚା ପ୍ରତିଗୃହୀତଵାନ୍
ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ, ଅଭିଷେକରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ପ୍ରଥମେ ମନରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ପରେ ମୁଖେ ମଧ୍ୟ ମାନିଲେ।
ଦଦ୍ଯାନ୍ନ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂଯାନ୍ନ ଚାନୃତମ୍। ଅପି ଜୀଵିତହେତୋର୍ହି ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ସତ୍ୟଶୀଳ ରାମ, ଦେବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ନେବାକୁ ନୁହେଁ; ସତ୍ୟ କହନ୍ତି, ମିଥ୍ୟା କେବେ କହନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହା ସ୍ୱଜୀବନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ହେଉ।
ସ ଵିହାଯୋତ୍ତରୀଯାଣି ମହାର୍ହାଣି ମହାଯଶାଃ। ଵିସୃଜ୍ଯ ମନସା ରାଜ୍ଯଂ ଜନନ୍ଯୈ ମାଂ ସମାଦିଶତ୍
ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାମ ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପରିବସ୍ତ୍ର ଛାଡିଦେଲେ, ମନରେ ରାଜ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବଂ ମୋତେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପଣ କଲେ।
ସାହଂ ତସ୍ଯାଗ୍ରତସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରସ୍ଥିତା ଵନଚାରିଣୀ। ନହି ମେ ତେନ ହୀନାଯା ଵାସଃ ସ୍ଵର୍ଗେଽପି ରୋଚତେ
ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଦ୍ରୁତ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଭାବେ ଚାଲିଯାଇଥିଲି; କାରଣ ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ମୋତେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିବା ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।
ପ୍ରାଗେଵ ତୁ ମହାଭାଗଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ମିତ୍ରନନ୍ଦନଃ। ପୂର୍ଵଜସ୍ଯାନୁଯାତ୍ରାର୍ଥେ କୁଶଚୀରୈରଲଂକୃତଃ
ତା'ଠାରୁ ଆଗରୁ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କୁଶ ଓ ଚୀର ପିନ୍ଧି, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ସହ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ।
ତେ ଵଯଂ ଭର୍ତୁରାଦେଶଂ ବହୁମାନ୍ଯ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ। ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ସ୍ମ ପୁରାଦୃଷ୍ଟଂ ଵନଂ ଗମ୍ଭୀରଦର୍ଶନମ୍
ଆମେ ତିନିଜଣ, ପତିଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଅଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲୁ।
ଵସତୋ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ତସ୍ଯାହମମିତୌଜସଃ। ରକ୍ଷସାପହୃତା ଭାର୍ଯା ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ମୋତେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ, ଚୋରିକରି ନେଲା।
ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ତେନ ମେ କାଲୋ ଜୀଵିତାନୁଗ୍ରହଃ କୃତଃ। ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ତୁ ମାସାଭ୍ଯାଂ ତତସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତମ୍
ସେ ମୋତେ ଦୁଇ ମାସ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସମୟ ଦେଇଛି; ଏହି ଦୁଇ ମାସ ପରେ, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।
thumb|ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ତିସ୍ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣ।
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୂମାନ୍ ହରିପୁଂଗଵଃ। ଦୁଃଖାଦ୍ ଦୁଃଖାଭିଭୂତାଯାଃ ସାନ୍ତ୍ଵମୁତ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ମହାବୀର ବାନର ହନୁମାନ୍, ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖଭରା କଥା ଶୁଣି, ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅହଂ ରାମସ୍ଯ ସଂଦେଶାଦ୍ ଦେଵି ଦୂତସ୍ତଵାଗତଃ। ଵୈଦେହି କୁଶଲୀ ରାମଃ ସ ତ୍ଵାଂ କୌଶଲମବ୍ରଵୀତ୍
ଦେବୀ, ମୁଁ ରାମଙ୍କ ସନ୍ଦେଶବାହକ ଭାବେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି; ବୈଦେହୀ, ରାମ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସେ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି।
ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମମସ୍ତ୍ରଂ ଵେଦାଂଶ୍ଚ ଵେଦ ଵେଦଵିଦାଂ ଵରଃ। ସ ତ୍ଵାଂ ଦାଶରଥୀ ରାମୋ ଦେଵି କୌଶଲମବ୍ରଵୀତ୍
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ଦେବୀ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିଲେ।