ତତଃ ଶାଖାନ୍ତରେ ଲୀନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚଲିତମାନସା। ଵେଷ୍ଟିତାର୍ଜୁନଵସ୍ତ୍ରଂ ତଂ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସଂଘାତପିଂଗଲମ୍
ତାପରେ, ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୀତାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା। ସେ ଧଳା ବର୍କ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପିଙ୍ଗା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସା ଦଦର୍ଶ କପିଂ ତତ୍ର ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍। ଫୁଲ୍ଲାଶୋକୋତ୍କରାଭାସଂ ତପ୍ତଚାମୀକରେକ୍ଷଣମ୍
ସେଠାରେ, ସୀତା ଭଦ୍ର ଓ ମିଠା କଥା କହୁଥିବା କପିକୁ ଦେଖିଲେ, ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଫୁଲର ଗଛ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସାଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵିନୀତଵଦଵସ୍ଥିତମ୍। ମୈଥିଲୀ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତା
ସେ, ହରିମାନଙ୍କୁ ଭଦ୍ର ଭାବରେ ଦେଖି, ମୈଥିଲୀ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅହୋ ଭୀମମିଦଂ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଵାନରସ୍ଯ ଦୁରାସଦମ୍। ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯମିଦଂ ମତ୍ଵା ପୁନରେଵ ମୁମୋହ ସା
ଆହା, ଏହି ବାନରର ସ୍ୱଭାବ ଭୟଙ୍କର, ନିକଟ ହେବା ଅସମ୍ଭବ। ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ ଭାବି, ସୀତା ପୁନି ଭ୍ରମରେ ପଡିଗଲେ।
ଵିଲଲାପ ଭୃଶଂ ସୀତା କରୁଣଂ ଭଯମୋହିତା। ରାମ ରାମେତି ଦୁଃଖାର୍ତା ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ ଭାମିନୀ
ଭୟ ଓ ଭ୍ରମରେ ଆକୁଳ, ସୀତା ଦୁଃଖରେ କରୁଣ ଭାବରେ ବିଳାପ କରିଲେ, 'ରାମ!', 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ରୁରୋଦ ସହସା ସୀତା ମନ୍ଦମନ୍ଦସ୍ଵରା ସତୀ। ସାଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଵରଂ ଵିନୀତଵଦୁପାଗତମ୍। ମୈଥିଲୀ ଚିନ୍ତଯାମାସ ସ୍ଵପ୍ନୋଽଯମିତି ଭାମିନୀ
ହଠାତ୍ ସୀତା ନିର୍ବଳ ଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦିଲେ। ତାପରେ, ଭଦ୍ର ଭାବରେ ଆସୁଥିବା ହରିମାନକୁ ଦେଖି, ମୈଥିଲୀ ଭାବିଲେ, 'ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ହେବା ଦରକାର।'
ସା ଵୀକ୍ଷମାଣା ପୃଥୁଭୁଗ୍ନଵକ୍ତ୍ରଂ ଶାଖାମୃଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଯଥୋକ୍ତକାରମ୍। ଦଦର୍ଶ ପିଂଗପ୍ରଵରଂ ମହାର୍ହଂ ଵାତାତ୍ମଜଂ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵରିଷ୍ଠମ୍
ସୀତା, ଶାଖାର ରାଜାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପିଙ୍ଗା କପି, ବାୟୁଦେବଙ୍କର ପୁଅ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ହନୁମାନକୁ ଦେଖିଲେ।
ସା ତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ଭୃଶଂ ଵିପନ୍ନା ଗତାସୁକଲ୍ପେଵ ବଭୂଵ ସୀତା। ଚିରେଣ ସଂଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚୈଵଂ ଵିଚିନ୍ତଯାମାସ ଵିଶାଲନେତ୍ରା
ସୀତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ଜଣେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପରି। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଜ୍ଞାନ ଫେରିଲା, ତାପରେ ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହିଳା ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ୍ଵପ୍ନୋ ମଯାଯଂ ଵିକୃତୋଽଦ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟଃ ଶାଖାମୃଗଃ ଶାସ୍ତ୍ରଗଣୈର୍ନିଷିଦ୍ଧଃ। ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ରାମାଯ ସଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ତଥା ପିତୁର୍ମେ ଜନକସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ
ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଅଜଣା କପିକୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଛି, ଯାହା ସ୍ୱପ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଷେଧ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁସ୍ଥ ରହନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୋର ପିତା ରାଜା ଜନକ ମଧ୍ୟ।
ସ୍ଵପ୍ନୋ ହି ନାଯଂ ନହି ମେଽସ୍ତି ନିଦ୍ରା ଶୋକେନ ଦୁଃଖେନ ଚ ପୀଡିତାଯାଃ। ସୁଖଂ ହି ମେ ନାସ୍ତି ଯତୋ ଵିହୀନା ତେନେନ୍ଦୁପୂର୍ଣପ୍ରତିମାନନେନ
ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୋତେ ଘୁମ ନାହିଁ—ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦରେ ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ। ମୁଁ ଖୁସି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ ଦେଖିବା ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ପରେ।
ରାମେତି ରାମେତି ସଦୈଵ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଵାଚା ବ୍ରୁଵତୀ ତମେଵ। ତସ୍ଯାନୁରୂପଂ ଚ କଥାଂ ତଦର୍ଥା- ମେଵଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ତଥା ଶୃଣୋମି
ମୁଁ ସଦା ବୁଦ୍ଧି ଓ କଥାରେ 'ରାମ, ରାମ' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରେ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କିତ କଥା ଦେଖି ଓ ଶୁଣିଥାଏ।
ଅହଂ ହି ତସ୍ଯାଦ୍ଯ ମନୋଭଵେନ ସମ୍ପୀଡିତା ତଦ୍ଗତସର୍ଵଭାଵା। ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ସତତଂ ତମେଵ ତଥୈଵ ପଶ୍ଯାମି ତଥା ଶୃଣୋମି
ମୁଁ ଆଜି ତାଙ୍କ ଭଲପାଇବାରେ ଅତି ଭାବୁକ, ମୋ ସମସ୍ତ ଭାବ ତାଙ୍କ ଉପରେ। ସଦା ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଓ ଶୁଣିଥାଏ।
ମନୋରଥଃ ସ୍ଯାଦିତି ଚିନ୍ତଯାମି ତଥାପି ବୁଦ୍ଧ୍ଯାପି ଵିତର୍କଯାମି। କିଂ କାରଣଂ ତସ୍ଯ ହି ନାସ୍ତି ରୂପଂ ସୁଵ୍ଯକ୍ତରୂପଶ୍ଚ ଵଦତ୍ଯଯଂ ମାମ୍
ମୁଁ ଭାବୁଛି, 'ଏହା ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ଦରକାର?' ତଥାପି ମୁଁ ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ: କାହିଁକି ତାଙ୍କର ରୂପ ଏଠାରେ ନାହିଁ—ଏହି ଜଣେ ସ୍ପଷ୍ଟ ରୂପରେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ କଥା କହୁଛନ୍ତି।
ନମୋଽସ୍ତୁ ଵାଚସ୍ପତଯେ ସଵଜ୍ରିଣେ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵେ ଚୈଵ ହୁତାଶନାଯ। ଅନେନ ଚୋକ୍ତଂ ଯଦିଦଂ ମମାଗ୍ରତୋ ଵନୌକସା ତଚ୍ଚ ତଥାସ୍ତୁ ନାନ୍ଯଥା
ବାକ୍ ଦେବତା, ବଜ୍ରଧାରୀ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଓ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ଜଣେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ଯେ କଥା ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ସଫଳ ହେଉ—ଅନ୍ୟଥା ନ ହେଉ।
thumb|ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ତିରିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସୋଽଵତୀର୍ଯ ଦ୍ରୁମାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵିଦ୍ରୁମପ୍ରତିମାନନଃ। ଵିନୀତଵେଷଃ କୃପଣଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯୋପସୃତ୍ଯ ଚ
ତାପରେ, ସେ ଗଛରୁ ଉତରିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପ୍ରଭା ରତ୍ନ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଭଦ୍ର ଭାବରେ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେ ନମ୍ରତାରେ ନମସ୍କାର କରି ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତାମବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଶିରସ୍ଯଞ୍ଜଲିମାଧାଯ ସୀତାଂ ମଧୁରଯା ଗିରା
ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଜୋଡି ସମ୍ମାନ ସହିତ, ସୀତାଙ୍କୁ ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ।
କା ନୁ ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷି କ୍ଲିଷ୍ଟକୌଶେଯଵାସିନି। ଦ୍ରୁମସ୍ଯ ଶାଖାମାଲମ୍ବ୍ଯ ତିଷ୍ଠସି ତ୍ଵମନିନ୍ଦିତେ
ହେ ନିର୍ମଳା, କମଳ ଦଳ ନୟନ ଥିବା, ମେଳା କଳାବତୀ ପିନ୍ଧିଥିବା ତୁମେ, ଏହି ଗଛର ଡାଳରେ ଧରି ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଛ, କିଏ ତୁମେ?
କିମର୍ଥଂ ତଵ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଵାରି ସ୍ରଵତି ଶୋକଜମ୍। ପୁଣ୍ଡରୀକପଲାଶାଭ୍ଯାଂ ଵିପ୍ରକୀର୍ଣମିଵୋଦକମ୍
ତୁମର ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଲୁହ ଦୁଇ ଚକୁରୁ କାହିଁକି ବହୁଛି, ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେ କମଳ ଓ ପଳାଶ ପତ୍ରରୁ ପାଣି ଛିଟିଯାଇଛି।
ସୁରାଣାମସୁରାଣାଂ ଚ ନାଗଗନ୍ଧର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍। ଯକ୍ଷାଣାଂ କିଂନରାଣାଂ ଚ କା ତ୍ଵଂ ଭଵସି ଶୋଭନେ
ଦେବତା, ଦାନବ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କିଏ?
କା ତ୍ଵଂ ଭଵସି ରୁଦ୍ରାଣାଂ ମରୁତାଂ ଵା ଵରାନନେ। ଵସୂନାଂ ଵା ଵରାରୋହେ ଦେଵତା ପ୍ରତିଭାସି ମେ
ହେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ତୁମେ କି ରୁଦ୍ରମାନେ କିମ୍ବା ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି? କିମ୍ବା ଭଲ ଶରୀର ଥିବା, ବସୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି? ମୋତେ ତୁମେ ଦେବୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ।
କିଂ ନୁ ଚନ୍ଦ୍ରମସା ହୀନା ପତିତା ଵିବୁଧାଲଯାତ୍। ରୋହିଣୀ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସର୍ଵଗୁଣାଧିକା
ତୁମେ କି ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେବଲୋକରୁ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୋହିଣୀ ଅଟୁ?
କୋପାଦ୍ ଵା ଯଦି ଵା ମୋହାଦ୍ ଭର୍ତାରମସିତେକ୍ଷଣେ। ଵସିଷ୍ଠଂ କୋପଯିତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଵାସି କଲ୍ଯାଣ୍ଯରୁନ୍ଧତୀ
ହେ କଳାନୟନୀ, କି ତୁମେ କୌଣସି କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ମୋହରୁ ତୁମର ପତି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିଥିବା ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ଅରୁନ୍ଧତୀ ଅଟୁ?
କୋ ନୁ ପୁତ୍ରଃ ପିତା ଭ୍ରାତା ଭର୍ତା ଵା ତେ ସୁମଧ୍ଯମେ। ଅସ୍ମାଲ୍ଲୋକାଦମୁଂ ଲୋକଂ ଗତଂ ତ୍ଵମନୁଶୋଚସି
ହେ ସୁସ୍ଥଳୀ, କିଏ ତୁମର ପୁଅ, ବାପା, ଭାଇ କିମ୍ବା ସ୍ୱାମୀ, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ଲୋକରୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଇଥିବା ଦୁଃଖରେ ଅଛ?
ରୋଦନାଦତିନିଃଶ୍ଵାସାଦ୍ ଭୂମିସଂସ୍ପର୍ଶନାଦପି। ନ ତ୍ଵାଂ ଦେଵୀମହଂ ମନ୍ଯେ ରାଜ୍ଞଃ ସଂଜ୍ଞାଵଧାରଣାତ୍
ତୁମର କନ୍ଦା, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଓ ଭୂମିକୁ ଛୁଆଁଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ ଯେ ତୁମେ ଦେବୀ, କାରଣ ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ ଭଳି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଉଛ।
ଵ୍ଯଞ୍ଜନାନି ହି ତେ ଯାନି ଲକ୍ଷଣାନି ଚ ଲକ୍ଷଯେ। ମହିଷୀ ଭୂମିପାଲସ୍ଯ ରାଜକନ୍ଯା ଚ ମେ ମତା
ମୁଁ ତୁମରେ ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖୁଛି, ତାହା ଦେଖି ମୋତେ ଲାଗୁଛି ତୁମେ କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ, କିମ୍ବା ରାଜକୁମାରୀ।
ରାଵଣେନ ଜନସ୍ଥାନାଦ୍ ବଲାତ୍ ପ୍ରମଥିତା ଯଦି। ସୀତା ତ୍ଵମସି ଭଦ୍ରଂ ତେ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତଃ
ଯଦି ତୁମେ ସୀତା, ଯେଉଁଠାରୁ ରାବଣ ଜନସ୍ଥାନରୁ ତୁମକୁ ଜୋରକରି ନେଇଯାଇଥିଲା, ତେବେ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ମୋ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ।
ଯଥା ହି ତଵ ଵୈ ଦୈନ୍ଯଂ ରୂପଂ ଚାପ୍ଯତିମାନୁଷମ୍। ତପସା ଚାନ୍ଵିତୋ ଵେଷସ୍ତ୍ଵଂ ରାମମହିଷୀ ଧ୍ରୁଵମ୍
ତୁମର ନମ୍ରତା, ଅସାଧାରଣ ରୂପ ଓ ତପସ୍ୟା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୋଷାକ ଦେଖି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ରାଣୀ।
ସା ତସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମକୀର୍ତନହର୍ଷିତା। ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଵୈଦେହୀ ହନୂମନ୍ତଂ ଦ୍ରୁମାଶ୍ରିତମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ନାମ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବୈଦେହୀ ଗଛରେ ବସିଥିବା ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ରାଜସିଂହାନାଂ ମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ସ୍ନୁଷା ଦଶରଥସ୍ଯାହଂ ଶତ୍ରୁସୈନ୍ଯପ୍ରଣାଶିନଃ
ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସିଂହସଦୃଶ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଦଶରଥଙ୍କ ସ୍ନୁଷା।