ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଵନେ ରାମଂ ମୃଗରୂପେଣ ମାଯଯା। ସ ମାର୍ଗମାଣସ୍ତାଂ ଦେଵୀଂ ରାମଃ ସୀତାମନିନ୍ଦିତାମ୍
ବନରେ ମାୟାରେ ମୃଗରୂପ ଧାରଣ କରି ରାମଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ରାମ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ, ରାବଣ ତୁମକୁ ଅପହରଣ କଲେ, ଓ ଦୋଷହୀନ ସୀତା।
ଆସସାଦ ଵନେ ମିତ୍ରଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ନାମ ଵାନରମ୍। ତତଃ ସ ଵାଲିନଂ ହତ୍ଵା ରାମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
ବନରେ ସେ ଏକ ମିତ୍ର, ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ବାନର ସହିତ ମିଶିଲେ; ପରେ ରାମ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, ବାଲିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ।
ଆଯଚ୍ଛତ୍ କପିରାଜ୍ଯଂ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ମହାତ୍ମନେ। ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଭିସଂଦିଷ୍ଟା ହରଯଃ କାମରୂପିଣଃ
ସେ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାନର ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦେଲେ; ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିଥିବା ବାନରମାନେ—
ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ତାଂ ଦେଵୀଂ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଅହଂ ସମ୍ପାତିଵଚନାଚ୍ଛତଯୋଜନମାଯତମ୍
ସେ ଦେବୀକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଚାରିଓ ଦିଗରେ ହଜାର ହଜାର ବାନର ଚାଲିଗଲେ; ମୁଁ ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥା ଅନୁସରି, ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଲି।
ତସ୍ଯା ହେତୋର୍ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯାଃ ସମୁଦ୍ରଂ ଵେଗଵାନ୍ ପ୍ଲୁତଃ। ଯଥାରୂପାଂ ଯଥାଵର୍ଣାଂ ଯଥାଲକ୍ଷ୍ମଵତୀଂ ଚ ତାମ୍
ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେ ମହିଳା ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଲି; ଏବଂ ଯେପରି ତାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ରୂପ, ରଙ୍ଗ ଓ ଶ୍ରୀକୁ ଦେଖିଲି।
ଅଶ୍ରୌଷଂ ରାଘଵସ୍ଯାହଂ ସେଯମାସାଦିତା ମଯା। ଵିରରାମୈଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଵାଚଂ ଵାନରପୁଂଗଵଃ
ମୁଁ ନିଜେ ରାମଙ୍କୁ ଶୁଣିଥିଲି, ଯେ ସେ ସୀତାକୁ ମୁଁ ଖୋଜିପାରିଛି; ଏପରି କହି ମୁଁ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଶାନ୍ତ ହେଲି।
ଜାନକୀ ଚାପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତା। ତତଃ ସା ଵକ୍ରକେଶାନ୍ତା ସୁକେଶୀ କେଶସଂଵୃତମ୍। ଉନ୍ନମ୍ଯ ଵଦନଂ ଭୀରୁଃ ଶିଂଶପାମନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ
ଜାନକୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ପରେ, ତାଙ୍କ କେଶ ଚୁରା ଭଳି ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର କେଶରେ ଢାକି ଥିବା, ଭୟଭିତ ହୋଇ ମୁହଁ ଉଠାଇ, ଶିଂଶପା ଗଛ ଦିଗରେ ଦେଖିଲେ।
ନିଶମ୍ଯ ସୀତା ଵଚନଂ କପେଶ୍ଚ ଦିଶଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ। ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରହର୍ଷଂ ପରମଂ ଜଗାମ ସର୍ଵାତ୍ମନା ରାମମନୁସ୍ମରନ୍ତୀ
ସୀତା ବାନରର କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ପ୍ରଦିଗ ଦେଖି, ନିଜେ ସର୍ବ ଆତ୍ମାରେ ରାମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସା ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ତଥା ହ୍ଯଧସ୍ତା- ନ୍ନିରୀକ୍ଷମାଣା ତମଚିନ୍ତ୍ଯବୁଦ୍ଧିମ୍। ଦଦର୍ଶ ପିଂଗାଧିପତେରମାତ୍ଯଂ ଵାତାତ୍ମଜଂ ସୂର୍ଯମିଵୋଦଯସ୍ଥମ୍
ସେ ତିର୍ଯଗ, ଉପରେ ଓ ତଳକୁ ଦେଖି, ପିଙ୍ଗା କପିର ରାଜାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ, ବାୟୁଦେବଙ୍କର ପୁଅ, ଅପୂର୍ବ ମନ ଥିବା, ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
thumb|ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏକତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ଶାଖାନ୍ତରେ ଲୀନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚଲିତମାନସା। ଵେଷ୍ଟିତାର୍ଜୁନଵସ୍ତ୍ରଂ ତଂ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସଂଘାତପିଂଗଲମ୍
ତାପରେ, ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୀତାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା। ସେ ଧଳା ବର୍କ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପିଙ୍ଗା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସା ଦଦର୍ଶ କପିଂ ତତ୍ର ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍। ଫୁଲ୍ଲାଶୋକୋତ୍କରାଭାସଂ ତପ୍ତଚାମୀକରେକ୍ଷଣମ୍
ସେଠାରେ, ସୀତା ଭଦ୍ର ଓ ମିଠା କଥା କହୁଥିବା କପିକୁ ଦେଖିଲେ, ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଫୁଲର ଗଛ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସାଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵିନୀତଵଦଵସ୍ଥିତମ୍। ମୈଥିଲୀ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତା
ସେ, ହରିମାନଙ୍କୁ ଭଦ୍ର ଭାବରେ ଦେଖି, ମୈଥିଲୀ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅହୋ ଭୀମମିଦଂ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଵାନରସ୍ଯ ଦୁରାସଦମ୍। ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯମିଦଂ ମତ୍ଵା ପୁନରେଵ ମୁମୋହ ସା
ଆହା, ଏହି ବାନରର ସ୍ୱଭାବ ଭୟଙ୍କର, ନିକଟ ହେବା ଅସମ୍ଭବ। ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ ଭାବି, ସୀତା ପୁନି ଭ୍ରମରେ ପଡିଗଲେ।
ଵିଲଲାପ ଭୃଶଂ ସୀତା କରୁଣଂ ଭଯମୋହିତା। ରାମ ରାମେତି ଦୁଃଖାର୍ତା ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ ଭାମିନୀ
ଭୟ ଓ ଭ୍ରମରେ ଆକୁଳ, ସୀତା ଦୁଃଖରେ କରୁଣ ଭାବରେ ବିଳାପ କରିଲେ, 'ରାମ!', 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ରୁରୋଦ ସହସା ସୀତା ମନ୍ଦମନ୍ଦସ୍ଵରା ସତୀ। ସାଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଵରଂ ଵିନୀତଵଦୁପାଗତମ୍। ମୈଥିଲୀ ଚିନ୍ତଯାମାସ ସ୍ଵପ୍ନୋଽଯମିତି ଭାମିନୀ
ହଠାତ୍ ସୀତା ନିର୍ବଳ ଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦିଲେ। ତାପରେ, ଭଦ୍ର ଭାବରେ ଆସୁଥିବା ହରିମାନକୁ ଦେଖି, ମୈଥିଲୀ ଭାବିଲେ, 'ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ହେବା ଦରକାର।'
ସା ଵୀକ୍ଷମାଣା ପୃଥୁଭୁଗ୍ନଵକ୍ତ୍ରଂ ଶାଖାମୃଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଯଥୋକ୍ତକାରମ୍। ଦଦର୍ଶ ପିଂଗପ୍ରଵରଂ ମହାର୍ହଂ ଵାତାତ୍ମଜଂ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵରିଷ୍ଠମ୍
ସୀତା, ଶାଖାର ରାଜାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପିଙ୍ଗା କପି, ବାୟୁଦେବଙ୍କର ପୁଅ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ହନୁମାନକୁ ଦେଖିଲେ।
ସା ତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ଭୃଶଂ ଵିପନ୍ନା ଗତାସୁକଲ୍ପେଵ ବଭୂଵ ସୀତା। ଚିରେଣ ସଂଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚୈଵଂ ଵିଚିନ୍ତଯାମାସ ଵିଶାଲନେତ୍ରା
ସୀତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ଜଣେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପରି। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଜ୍ଞାନ ଫେରିଲା, ତାପରେ ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହିଳା ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ୍ଵପ୍ନୋ ମଯାଯଂ ଵିକୃତୋଽଦ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟଃ ଶାଖାମୃଗଃ ଶାସ୍ତ୍ରଗଣୈର୍ନିଷିଦ୍ଧଃ। ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ରାମାଯ ସଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ତଥା ପିତୁର୍ମେ ଜନକସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ
ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଅଜଣା କପିକୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଛି, ଯାହା ସ୍ୱପ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଷେଧ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁସ୍ଥ ରହନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୋର ପିତା ରାଜା ଜନକ ମଧ୍ୟ।
ସ୍ଵପ୍ନୋ ହି ନାଯଂ ନହି ମେଽସ୍ତି ନିଦ୍ରା ଶୋକେନ ଦୁଃଖେନ ଚ ପୀଡିତାଯାଃ। ସୁଖଂ ହି ମେ ନାସ୍ତି ଯତୋ ଵିହୀନା ତେନେନ୍ଦୁପୂର୍ଣପ୍ରତିମାନନେନ
ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୋତେ ଘୁମ ନାହିଁ—ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦରେ ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ। ମୁଁ ଖୁସି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ ଦେଖିବା ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ପରେ।
ରାମେତି ରାମେତି ସଦୈଵ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଵାଚା ବ୍ରୁଵତୀ ତମେଵ। ତସ୍ଯାନୁରୂପଂ ଚ କଥାଂ ତଦର୍ଥା- ମେଵଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ତଥା ଶୃଣୋମି
ମୁଁ ସଦା ବୁଦ୍ଧି ଓ କଥାରେ 'ରାମ, ରାମ' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରେ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କିତ କଥା ଦେଖି ଓ ଶୁଣିଥାଏ।
ଅହଂ ହି ତସ୍ଯାଦ୍ଯ ମନୋଭଵେନ ସମ୍ପୀଡିତା ତଦ୍ଗତସର୍ଵଭାଵା। ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ସତତଂ ତମେଵ ତଥୈଵ ପଶ୍ଯାମି ତଥା ଶୃଣୋମି
ମୁଁ ଆଜି ତାଙ୍କ ଭଲପାଇବାରେ ଅତି ଭାବୁକ, ମୋ ସମସ୍ତ ଭାବ ତାଙ୍କ ଉପରେ। ସଦା ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଓ ଶୁଣିଥାଏ।
ମନୋରଥଃ ସ୍ଯାଦିତି ଚିନ୍ତଯାମି ତଥାପି ବୁଦ୍ଧ୍ଯାପି ଵିତର୍କଯାମି। କିଂ କାରଣଂ ତସ୍ଯ ହି ନାସ୍ତି ରୂପଂ ସୁଵ୍ଯକ୍ତରୂପଶ୍ଚ ଵଦତ୍ଯଯଂ ମାମ୍
ମୁଁ ଭାବୁଛି, 'ଏହା ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ଦରକାର?' ତଥାପି ମୁଁ ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ: କାହିଁକି ତାଙ୍କର ରୂପ ଏଠାରେ ନାହିଁ—ଏହି ଜଣେ ସ୍ପଷ୍ଟ ରୂପରେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ କଥା କହୁଛନ୍ତି।
ନମୋଽସ୍ତୁ ଵାଚସ୍ପତଯେ ସଵଜ୍ରିଣେ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵେ ଚୈଵ ହୁତାଶନାଯ। ଅନେନ ଚୋକ୍ତଂ ଯଦିଦଂ ମମାଗ୍ରତୋ ଵନୌକସା ତଚ୍ଚ ତଥାସ୍ତୁ ନାନ୍ଯଥା
ବାକ୍ ଦେବତା, ବଜ୍ରଧାରୀ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଓ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ଜଣେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ଯେ କଥା ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ସଫଳ ହେଉ—ଅନ୍ୟଥା ନ ହେଉ।
thumb|ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ତିରିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସୋଽଵତୀର୍ଯ ଦ୍ରୁମାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵିଦ୍ରୁମପ୍ରତିମାନନଃ। ଵିନୀତଵେଷଃ କୃପଣଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯୋପସୃତ୍ଯ ଚ
ତାପରେ, ସେ ଗଛରୁ ଉତରିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପ୍ରଭା ରତ୍ନ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଭଦ୍ର ଭାବରେ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେ ନମ୍ରତାରେ ନମସ୍କାର କରି ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତାମବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଶିରସ୍ଯଞ୍ଜଲିମାଧାଯ ସୀତାଂ ମଧୁରଯା ଗିରା
ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଜୋଡି ସମ୍ମାନ ସହିତ, ସୀତାଙ୍କୁ ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ।
କା ନୁ ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷି କ୍ଲିଷ୍ଟକୌଶେଯଵାସିନି। ଦ୍ରୁମସ୍ଯ ଶାଖାମାଲମ୍ବ୍ଯ ତିଷ୍ଠସି ତ୍ଵମନିନ୍ଦିତେ
ହେ ନିର୍ମଳା, କମଳ ଦଳ ନୟନ ଥିବା, ମେଳା କଳାବତୀ ପିନ୍ଧିଥିବା ତୁମେ, ଏହି ଗଛର ଡାଳରେ ଧରି ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଛ, କିଏ ତୁମେ?
କିମର୍ଥଂ ତଵ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଵାରି ସ୍ରଵତି ଶୋକଜମ୍। ପୁଣ୍ଡରୀକପଲାଶାଭ୍ଯାଂ ଵିପ୍ରକୀର୍ଣମିଵୋଦକମ୍
ତୁମର ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଲୁହ ଦୁଇ ଚକୁରୁ କାହିଁକି ବହୁଛି, ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେ କମଳ ଓ ପଳାଶ ପତ୍ରରୁ ପାଣି ଛିଟିଯାଇଛି।
ସୁରାଣାମସୁରାଣାଂ ଚ ନାଗଗନ୍ଧର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍। ଯକ୍ଷାଣାଂ କିଂନରାଣାଂ ଚ କା ତ୍ଵଂ ଭଵସି ଶୋଭନେ
ଦେବତା, ଦାନବ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କିଏ?