ଏଵଂ ବହୁଵିଧାଂ ଚିନ୍ତାଂ ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ମହାମତିଃ। ସଂଶ୍ରଵେ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵୈଦେହ୍ଯା ଵ୍ଯାଜହାର ହ
ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତା କରି, ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ହନୁମାନ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଶୁଣିପାରିବେ।
ରାଜା ଦଶରଥୋ ନାମ ରଥକୁଞ୍ଜରଵାଜିମାନ୍। ପୁଣ୍ଯଶୀଲୋ ମହାକୀର୍ତିରିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାଯଶାଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ଥିଲା; ସେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଓ ବଡ଼ କୀର୍ତିବାନ ଥିଲେ।
ରାଜର୍ଷୀଣାଂ ଗୁଣଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତପସା ଚର୍ଷିଭିଃ ସମଃ। ଚକ୍ରଵର୍ତିକୁଲେ ଜାତଃ ପୁରଂଦରସମୋ ବଲେ
ସେ ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଣରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତପସ୍ୟାରେ ମହାଋଷିଙ୍କ ସମାନ, ଚକ୍ରବର୍ତି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ।
ଅହିଂସାରତିରକ୍ଷୁଦ୍ରୋ ଘୃଣୀ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ମୁଖ୍ଯସ୍ଯେକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନଃ
ସେ ଅହିଂସାକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ, ଲୋଭ ନଥିଲେ, ଦୟାଳୁ ଓ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଭରିପୁରା, ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି କରୁଥିଲେ।
ପାର୍ଥିଵଵ୍ଯଞ୍ଜନୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ପୃଥୁଶ୍ରୀଃ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭଃ। ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚତୁରନ୍ତାଯାଂ ଵିଶ୍ରୁତଃ ସୁଖଦଃ ସୁଖୀ
ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ବଡ଼ ଶ୍ରୀରେ ଭରିପୁରା, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଚାରି ପ୍ରଦେଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥିଲେ ଓ ନିଜେ ସୁଖୀ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରିଯୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତାରାଧିପନିଭାନନଃ। ରାମୋ ନାମ ଵିଶେଷଜ୍ଞଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍
ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ, ରାମ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ରକ୍ଷିତା ସ୍ଵସ୍ଯ ଵୃତ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵଜନସ୍ଯାପି ରକ୍ଷିତା। ରକ୍ଷିତା ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ପରଂତପଃ
ସେ ନିଜ ଆଚରଣକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିଲେ ଓ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ସତ୍ଯାଭିସଂଧସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ ପିତୁଃ। ସଭାର୍ଯଃ ସହ ଚ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵୀରଃ ପ୍ରଵ୍ରଜିତୋ ଵନମ୍
ସତ୍ୟପ୍ରତିଶ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଏହି ବୀର ନିଜ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଓ ଭାଇ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ତେନ ତତ୍ର ମହାରଣ୍ଯେ ମୃଗଯାଂ ପରିଧାଵତା। ରାକ୍ଷସା ନିହତାଃ ଶୂରା ବହଵଃ କାମରୂପିଣଃ
ସେ ମହାବନରେ ଶିକାର କରିବା ସମୟରେ, ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିଥିଲେ, ନିହତ କଲେ।
ଜନସ୍ଥାନଵଧଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିହତୌ ଖରଦୂଷଣୌ। ତତସ୍ତ୍ଵମର୍ଷାପହୃତା ଜାନକୀ ରାଵଣେନ ତୁ
ଜନସ୍ଥାନର ହତ୍ୟା ଓ ଖର ଦୂଷଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ତୁମେ, ଜାନକୀ, ରାବଣଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଅପହୃତ ହେଲେ।
ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଵନେ ରାମଂ ମୃଗରୂପେଣ ମାଯଯା। ସ ମାର୍ଗମାଣସ୍ତାଂ ଦେଵୀଂ ରାମଃ ସୀତାମନିନ୍ଦିତାମ୍
ବନରେ ମାୟାରେ ମୃଗରୂପ ଧାରଣ କରି ରାମଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ରାମ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ, ରାବଣ ତୁମକୁ ଅପହରଣ କଲେ, ଓ ଦୋଷହୀନ ସୀତା।
ଆସସାଦ ଵନେ ମିତ୍ରଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ନାମ ଵାନରମ୍। ତତଃ ସ ଵାଲିନଂ ହତ୍ଵା ରାମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
ବନରେ ସେ ଏକ ମିତ୍ର, ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ବାନର ସହିତ ମିଶିଲେ; ପରେ ରାମ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, ବାଲିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ।
ଆଯଚ୍ଛତ୍ କପିରାଜ୍ଯଂ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ମହାତ୍ମନେ। ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଭିସଂଦିଷ୍ଟା ହରଯଃ କାମରୂପିଣଃ
ସେ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାନର ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦେଲେ; ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିଥିବା ବାନରମାନେ—
ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ତାଂ ଦେଵୀଂ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଅହଂ ସମ୍ପାତିଵଚନାଚ୍ଛତଯୋଜନମାଯତମ୍
ସେ ଦେବୀକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଚାରିଓ ଦିଗରେ ହଜାର ହଜାର ବାନର ଚାଲିଗଲେ; ମୁଁ ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥା ଅନୁସରି, ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଲି।
ତସ୍ଯା ହେତୋର୍ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯାଃ ସମୁଦ୍ରଂ ଵେଗଵାନ୍ ପ୍ଲୁତଃ। ଯଥାରୂପାଂ ଯଥାଵର୍ଣାଂ ଯଥାଲକ୍ଷ୍ମଵତୀଂ ଚ ତାମ୍
ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେ ମହିଳା ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଲି; ଏବଂ ଯେପରି ତାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ରୂପ, ରଙ୍ଗ ଓ ଶ୍ରୀକୁ ଦେଖିଲି।
ଅଶ୍ରୌଷଂ ରାଘଵସ୍ଯାହଂ ସେଯମାସାଦିତା ମଯା। ଵିରରାମୈଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଵାଚଂ ଵାନରପୁଂଗଵଃ
ମୁଁ ନିଜେ ରାମଙ୍କୁ ଶୁଣିଥିଲି, ଯେ ସେ ସୀତାକୁ ମୁଁ ଖୋଜିପାରିଛି; ଏପରି କହି ମୁଁ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଶାନ୍ତ ହେଲି।
ଜାନକୀ ଚାପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତା। ତତଃ ସା ଵକ୍ରକେଶାନ୍ତା ସୁକେଶୀ କେଶସଂଵୃତମ୍। ଉନ୍ନମ୍ଯ ଵଦନଂ ଭୀରୁଃ ଶିଂଶପାମନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ
ଜାନକୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ପରେ, ତାଙ୍କ କେଶ ଚୁରା ଭଳି ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର କେଶରେ ଢାକି ଥିବା, ଭୟଭିତ ହୋଇ ମୁହଁ ଉଠାଇ, ଶିଂଶପା ଗଛ ଦିଗରେ ଦେଖିଲେ।
ନିଶମ୍ଯ ସୀତା ଵଚନଂ କପେଶ୍ଚ ଦିଶଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ। ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରହର୍ଷଂ ପରମଂ ଜଗାମ ସର୍ଵାତ୍ମନା ରାମମନୁସ୍ମରନ୍ତୀ
ସୀତା ବାନରର କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ପ୍ରଦିଗ ଦେଖି, ନିଜେ ସର୍ବ ଆତ୍ମାରେ ରାମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସା ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ତଥା ହ୍ଯଧସ୍ତା- ନ୍ନିରୀକ୍ଷମାଣା ତମଚିନ୍ତ୍ଯବୁଦ୍ଧିମ୍। ଦଦର୍ଶ ପିଂଗାଧିପତେରମାତ୍ଯଂ ଵାତାତ୍ମଜଂ ସୂର୍ଯମିଵୋଦଯସ୍ଥମ୍
ସେ ତିର୍ଯଗ, ଉପରେ ଓ ତଳକୁ ଦେଖି, ପିଙ୍ଗା କପିର ରାଜାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ, ବାୟୁଦେବଙ୍କର ପୁଅ, ଅପୂର୍ବ ମନ ଥିବା, ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
thumb|ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏକତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ଶାଖାନ୍ତରେ ଲୀନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚଲିତମାନସା। ଵେଷ୍ଟିତାର୍ଜୁନଵସ୍ତ୍ରଂ ତଂ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସଂଘାତପିଂଗଲମ୍
ତାପରେ, ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୀତାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା। ସେ ଧଳା ବର୍କ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପିଙ୍ଗା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସା ଦଦର୍ଶ କପିଂ ତତ୍ର ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍। ଫୁଲ୍ଲାଶୋକୋତ୍କରାଭାସଂ ତପ୍ତଚାମୀକରେକ୍ଷଣମ୍
ସେଠାରେ, ସୀତା ଭଦ୍ର ଓ ମିଠା କଥା କହୁଥିବା କପିକୁ ଦେଖିଲେ, ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଫୁଲର ଗଛ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସାଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵିନୀତଵଦଵସ୍ଥିତମ୍। ମୈଥିଲୀ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତା
ସେ, ହରିମାନଙ୍କୁ ଭଦ୍ର ଭାବରେ ଦେଖି, ମୈଥିଲୀ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅହୋ ଭୀମମିଦଂ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଵାନରସ୍ଯ ଦୁରାସଦମ୍। ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯମିଦଂ ମତ୍ଵା ପୁନରେଵ ମୁମୋହ ସା
ଆହା, ଏହି ବାନରର ସ୍ୱଭାବ ଭୟଙ୍କର, ନିକଟ ହେବା ଅସମ୍ଭବ। ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ ଭାବି, ସୀତା ପୁନି ଭ୍ରମରେ ପଡିଗଲେ।
ଵିଲଲାପ ଭୃଶଂ ସୀତା କରୁଣଂ ଭଯମୋହିତା। ରାମ ରାମେତି ଦୁଃଖାର୍ତା ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ ଭାମିନୀ
ଭୟ ଓ ଭ୍ରମରେ ଆକୁଳ, ସୀତା ଦୁଃଖରେ କରୁଣ ଭାବରେ ବିଳାପ କରିଲେ, 'ରାମ!', 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ରୁରୋଦ ସହସା ସୀତା ମନ୍ଦମନ୍ଦସ୍ଵରା ସତୀ। ସାଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଵରଂ ଵିନୀତଵଦୁପାଗତମ୍। ମୈଥିଲୀ ଚିନ୍ତଯାମାସ ସ୍ଵପ୍ନୋଽଯମିତି ଭାମିନୀ
ହଠାତ୍ ସୀତା ନିର୍ବଳ ଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦିଲେ। ତାପରେ, ଭଦ୍ର ଭାବରେ ଆସୁଥିବା ହରିମାନକୁ ଦେଖି, ମୈଥିଲୀ ଭାବିଲେ, 'ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ହେବା ଦରକାର।'
ସା ଵୀକ୍ଷମାଣା ପୃଥୁଭୁଗ୍ନଵକ୍ତ୍ରଂ ଶାଖାମୃଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଯଥୋକ୍ତକାରମ୍। ଦଦର୍ଶ ପିଂଗପ୍ରଵରଂ ମହାର୍ହଂ ଵାତାତ୍ମଜଂ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵରିଷ୍ଠମ୍
ସୀତା, ଶାଖାର ରାଜାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପିଙ୍ଗା କପି, ବାୟୁଦେବଙ୍କର ପୁଅ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ହନୁମାନକୁ ଦେଖିଲେ।
ସା ତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ଭୃଶଂ ଵିପନ୍ନା ଗତାସୁକଲ୍ପେଵ ବଭୂଵ ସୀତା। ଚିରେଣ ସଂଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚୈଵଂ ଵିଚିନ୍ତଯାମାସ ଵିଶାଲନେତ୍ରା
ସୀତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ଜଣେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପରି। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଜ୍ଞାନ ଫେରିଲା, ତାପରେ ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହିଳା ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ୍ଵପ୍ନୋ ମଯାଯଂ ଵିକୃତୋଽଦ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟଃ ଶାଖାମୃଗଃ ଶାସ୍ତ୍ରଗଣୈର୍ନିଷିଦ୍ଧଃ। ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ରାମାଯ ସଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ତଥା ପିତୁର୍ମେ ଜନକସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ
ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଅଜଣା କପିକୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଛି, ଯାହା ସ୍ୱପ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଷେଧ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁସ୍ଥ ରହନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୋର ପିତା ରାଜା ଜନକ ମଧ୍ୟ।
ସ୍ଵପ୍ନୋ ହି ନାଯଂ ନହି ମେଽସ୍ତି ନିଦ୍ରା ଶୋକେନ ଦୁଃଖେନ ଚ ପୀଡିତାଯାଃ। ସୁଖଂ ହି ମେ ନାସ୍ତି ଯତୋ ଵିହୀନା ତେନେନ୍ଦୁପୂର୍ଣପ୍ରତିମାନନେନ
ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୋତେ ଘୁମ ନାହିଁ—ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦରେ ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ। ମୁଁ ଖୁସି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ ଦେଖିବା ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ପରେ।