ଏଷ ଦୋଷୋ ମହାନ୍ ହି ସ୍ଯାନ୍ମମ ସୀତାଭିଭାଷଣେ। ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗଶ୍ଚ ଵୈଦେହ୍ଯା ଭଵେଦନଭିଭାଷଣେ
ସୀତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ଏହା ମୋର ପ୍ରମାଦ ହେବ, ଯଦି କଥା ନ କହେଁ, ତେବେ ବୈଦେହୀ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଇପାରନ୍ତି।
ଭୂତାଶ୍ଚାର୍ଥା ଵିରୁଧ୍ଯନ୍ତ ଦେଶକାଲଵିରୋଧିତାଃ। ଵିକ୍ଲଵଂ ଦୂତମାସାଦ୍ଯ ତମଃ ସୂର୍ଯୋଦଯେ ଯଥା
ଯେଉଁ କାମ ଦେଶ ଓ ସମୟର ବିପରୀତ ହେଉଛି, ତାହା ବିଫଳ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଦୂତ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ଅନ୍ଧକାର ଅପସାରିଯାଏ।
ଅର୍ଥାନର୍ଥାନ୍ତରେ ବୁଦ୍ଧିର୍ନିଶ୍ଚିତାପି ନ ଶୋଭତେ। ଘାତଯନ୍ତି ହି କାର୍ଯାଣି ଦୂତାଃ ପଣ୍ଡିତମାନିନଃ
ଯଦି ଉପକାର ଚାଉଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି କ୍ଷତି ହୁଏ, ତେବେ ଭଲ ଭାବିଥିବା ଯୋଜନା ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ; କାରଣ ଆପଣଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବୁଥିବା ଦୂତମାନେ ଅନେକ ସମୟରେ କାମକୁ ବିଫଳ କରିଦିଅନ୍ତି।
ନ ଵିନଶ୍ଯେତ୍ କଥଂ କାର୍ଯଂ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯଂ ନ କଥଂ ମମ। ଲଙ୍ଘନଂ ଚ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ କଥଂ ନୁ ନ ଵୃଥା ଭଵେତ୍
କିପରି କାମଟି ବିଫଳ ହେବ ନାହିଁ, କିପରି ମୁଁ ହତାଶ ହେବି ନାହିଁ, ଏବଂ କିପରି ମୋର ସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ?
କଥଂ ନୁ ଖଲୁ ଵାକ୍ଯଂ ମେ ଶୃଣୁଯାନ୍ନୋଦ୍ଵିଜେତ ଚ। ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ହନୁମାଂଶ୍ଚକାର ମତିମାନ୍ ମତିମ୍
କିପରି ସୀତା ମୋର କଥା ଶୁଣିବେ ଏବଂ ଭୟଭିତ ହେବେ ନାହିଁ? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହନୁମାନ୍ ନିଜର ମନରେ ଯୋଜନା କଲେ।
ରାମମକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମାଣଂ ସୁବନ୍ଧୁମନୁକୀର୍ତଯନ୍। ନୈନାମୁଦ୍ଵେଜଯିଷ୍ଯାମି ତଦ୍ବନ୍ଧୁଗତଚେତନାମ୍
ଅପରାଧ ନଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଏବଂ ଦୃଢ଼ ମନ ଥିବା ରାମଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କରି, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଭୟଭିତ କରିବିନାହିଁ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ଵରିଷ୍ଠସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ଶୁଭାନି ଧର୍ମଯୁକ୍ତାନି ଵଚନାନି ସମର୍ପଯନ୍
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ନିଜକୁ ଜଣା ଥିବା ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଭ ଓ ଧର୍ମମୟ କଥା ଉପସ୍ଥାପନ କରିବି।
ଶ୍ରାଵଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵାଣି ମଧୁରାଂ ପ୍ରବ୍ରୁଵନ୍ ଗିରମ୍। ଶ୍ରଦ୍ଧାସ୍ଯତି ଯଥା ସୀତା ତଥା ସର୍ଵଂ ସମାଦଧେ
ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ମଧୁର ଭାବେ କହି ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଣେଇବି; ସେ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବେ, ଏହିପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ କଥା ଗଠନ କରିବି।
ଇତି ସ ବହୁଵିଧଂ ମହାପ୍ରଭାଵୋ ଜଗତିପତେଃ ପ୍ରମଦାମଵେକ୍ଷମାଣଃ। ମଧୁରମଵିତଥଂ ଜଗାଦ ଵାକ୍ଯଂ ଦ୍ରୁମଵିଟପାନ୍ତରମାସ୍ଥିତୋ ହନୂମାନ୍
ଏଭଳି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍, ଜଗତ୍ପତିଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗଛର ଶାଖା ଭିତରେ ବସି, ମଧୁର ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
thumb|ଏକତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଏକତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏକତିସତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ବହୁଵିଧାଂ ଚିନ୍ତାଂ ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ମହାମତିଃ। ସଂଶ୍ରଵେ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵୈଦେହ୍ଯା ଵ୍ଯାଜହାର ହ
ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତା କରି, ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ହନୁମାନ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଶୁଣିପାରିବେ।
ରାଜା ଦଶରଥୋ ନାମ ରଥକୁଞ୍ଜରଵାଜିମାନ୍। ପୁଣ୍ଯଶୀଲୋ ମହାକୀର୍ତିରିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାଯଶାଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ଥିଲା; ସେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଓ ବଡ଼ କୀର୍ତିବାନ ଥିଲେ।
ରାଜର୍ଷୀଣାଂ ଗୁଣଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତପସା ଚର୍ଷିଭିଃ ସମଃ। ଚକ୍ରଵର୍ତିକୁଲେ ଜାତଃ ପୁରଂଦରସମୋ ବଲେ
ସେ ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଣରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତପସ୍ୟାରେ ମହାଋଷିଙ୍କ ସମାନ, ଚକ୍ରବର୍ତି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ।
ଅହିଂସାରତିରକ୍ଷୁଦ୍ରୋ ଘୃଣୀ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ମୁଖ୍ଯସ୍ଯେକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନଃ
ସେ ଅହିଂସାକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ, ଲୋଭ ନଥିଲେ, ଦୟାଳୁ ଓ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଭରିପୁରା, ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି କରୁଥିଲେ।
ପାର୍ଥିଵଵ୍ଯଞ୍ଜନୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ପୃଥୁଶ୍ରୀଃ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭଃ। ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚତୁରନ୍ତାଯାଂ ଵିଶ୍ରୁତଃ ସୁଖଦଃ ସୁଖୀ
ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ବଡ଼ ଶ୍ରୀରେ ଭରିପୁରା, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଚାରି ପ୍ରଦେଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥିଲେ ଓ ନିଜେ ସୁଖୀ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରିଯୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତାରାଧିପନିଭାନନଃ। ରାମୋ ନାମ ଵିଶେଷଜ୍ଞଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍
ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ, ରାମ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ରକ୍ଷିତା ସ୍ଵସ୍ଯ ଵୃତ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵଜନସ୍ଯାପି ରକ୍ଷିତା। ରକ୍ଷିତା ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ପରଂତପଃ
ସେ ନିଜ ଆଚରଣକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିଲେ ଓ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ସତ୍ଯାଭିସଂଧସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ ପିତୁଃ। ସଭାର୍ଯଃ ସହ ଚ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵୀରଃ ପ୍ରଵ୍ରଜିତୋ ଵନମ୍
ସତ୍ୟପ୍ରତିଶ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଏହି ବୀର ନିଜ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଓ ଭାଇ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ତେନ ତତ୍ର ମହାରଣ୍ଯେ ମୃଗଯାଂ ପରିଧାଵତା। ରାକ୍ଷସା ନିହତାଃ ଶୂରା ବହଵଃ କାମରୂପିଣଃ
ସେ ମହାବନରେ ଶିକାର କରିବା ସମୟରେ, ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିଥିଲେ, ନିହତ କଲେ।
ଜନସ୍ଥାନଵଧଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିହତୌ ଖରଦୂଷଣୌ। ତତସ୍ତ୍ଵମର୍ଷାପହୃତା ଜାନକୀ ରାଵଣେନ ତୁ
ଜନସ୍ଥାନର ହତ୍ୟା ଓ ଖର ଦୂଷଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ତୁମେ, ଜାନକୀ, ରାବଣଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଅପହୃତ ହେଲେ।
ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଵନେ ରାମଂ ମୃଗରୂପେଣ ମାଯଯା। ସ ମାର୍ଗମାଣସ୍ତାଂ ଦେଵୀଂ ରାମଃ ସୀତାମନିନ୍ଦିତାମ୍
ବନରେ ମାୟାରେ ମୃଗରୂପ ଧାରଣ କରି ରାମଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ରାମ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ, ରାବଣ ତୁମକୁ ଅପହରଣ କଲେ, ଓ ଦୋଷହୀନ ସୀତା।
ଆସସାଦ ଵନେ ମିତ୍ରଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ନାମ ଵାନରମ୍। ତତଃ ସ ଵାଲିନଂ ହତ୍ଵା ରାମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
ବନରେ ସେ ଏକ ମିତ୍ର, ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ବାନର ସହିତ ମିଶିଲେ; ପରେ ରାମ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, ବାଲିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ।
ଆଯଚ୍ଛତ୍ କପିରାଜ୍ଯଂ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ମହାତ୍ମନେ। ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଭିସଂଦିଷ୍ଟା ହରଯଃ କାମରୂପିଣଃ
ସେ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାନର ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦେଲେ; ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିଥିବା ବାନରମାନେ—
ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ତାଂ ଦେଵୀଂ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଅହଂ ସମ୍ପାତିଵଚନାଚ୍ଛତଯୋଜନମାଯତମ୍
ସେ ଦେବୀକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଚାରିଓ ଦିଗରେ ହଜାର ହଜାର ବାନର ଚାଲିଗଲେ; ମୁଁ ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥା ଅନୁସରି, ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଲି।
ତସ୍ଯା ହେତୋର୍ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯାଃ ସମୁଦ୍ରଂ ଵେଗଵାନ୍ ପ୍ଲୁତଃ। ଯଥାରୂପାଂ ଯଥାଵର୍ଣାଂ ଯଥାଲକ୍ଷ୍ମଵତୀଂ ଚ ତାମ୍
ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେ ମହିଳା ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଲି; ଏବଂ ଯେପରି ତାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ରୂପ, ରଙ୍ଗ ଓ ଶ୍ରୀକୁ ଦେଖିଲି।
ଅଶ୍ରୌଷଂ ରାଘଵସ୍ଯାହଂ ସେଯମାସାଦିତା ମଯା। ଵିରରାମୈଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଵାଚଂ ଵାନରପୁଂଗଵଃ
ମୁଁ ନିଜେ ରାମଙ୍କୁ ଶୁଣିଥିଲି, ଯେ ସେ ସୀତାକୁ ମୁଁ ଖୋଜିପାରିଛି; ଏପରି କହି ମୁଁ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଶାନ୍ତ ହେଲି।
ଜାନକୀ ଚାପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତା। ତତଃ ସା ଵକ୍ରକେଶାନ୍ତା ସୁକେଶୀ କେଶସଂଵୃତମ୍। ଉନ୍ନମ୍ଯ ଵଦନଂ ଭୀରୁଃ ଶିଂଶପାମନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ
ଜାନକୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ପରେ, ତାଙ୍କ କେଶ ଚୁରା ଭଳି ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର କେଶରେ ଢାକି ଥିବା, ଭୟଭିତ ହୋଇ ମୁହଁ ଉଠାଇ, ଶିଂଶପା ଗଛ ଦିଗରେ ଦେଖିଲେ।
ନିଶମ୍ଯ ସୀତା ଵଚନଂ କପେଶ୍ଚ ଦିଶଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ। ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରହର୍ଷଂ ପରମଂ ଜଗାମ ସର୍ଵାତ୍ମନା ରାମମନୁସ୍ମରନ୍ତୀ
ସୀତା ବାନରର କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ପ୍ରଦିଗ ଦେଖି, ନିଜେ ସର୍ବ ଆତ୍ମାରେ ରାମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସା ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ତଥା ହ୍ଯଧସ୍ତା- ନ୍ନିରୀକ୍ଷମାଣା ତମଚିନ୍ତ୍ଯବୁଦ୍ଧିମ୍। ଦଦର୍ଶ ପିଂଗାଧିପତେରମାତ୍ଯଂ ଵାତାତ୍ମଜଂ ସୂର୍ଯମିଵୋଦଯସ୍ଥମ୍
ସେ ତିର୍ଯଗ, ଉପରେ ଓ ତଳକୁ ଦେଖି, ପିଙ୍ଗା କପିର ରାଜାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ, ବାୟୁଦେବଙ୍କର ପୁଅ, ଅପୂର୍ବ ମନ ଥିବା, ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
thumb|ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏକତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।