ଦୁର୍ଗନ୍ଧଂ ଦୁଃସହଂ ଘୋରଂ ତିମିରଂ ନରକୋପମମ୍। ମଲପଙ୍କଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶୁ ମଗ୍ନସ୍ତତ୍ର ସ ରାଵଣଃ
ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ଅସହ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାର, ନରକ ସମାନ ମଳ ଓ କାଦରେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ରାବଣ ଶୀଘ୍ର ଡୁବିଗଲେ।
ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଦକ୍ଷିଣାମାଶାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽକର୍ଦମଂ ହ୍ରଦମ୍। କଣ୍ଠେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରମଦା ରକ୍ତଵାସିନୀ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ଗନ୍ଧା କାଦା ଭରିଥିବା ଝିଲିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଲାଲ କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ମହିଳା ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଗଳାରେ ବାନ୍ଧିଲେ।
କାଲୀ କର୍ଦମଲିପ୍ତାଂଗୀ ଦିଶଂ ଯାମ୍ଯାଂ ପ୍ରକର୍ଷତି। ଏଵଂ ତତ୍ର ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ
କାଳୀ, ଯାହାର ଦେହ କାଦାରେ ଲେପାଯାଇଛି, ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଟାଣିନେଲେ; ସେଠାରେ ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲି।
ରାଵଣସ୍ଯ ସୁତାଃ ସର୍ଵେ ମୁଣ୍ଡାସ୍ତୈଲସମୁକ୍ଷିତାଃ। ଵରାହେଣ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ଶିଶୁମାରେଣ ଚେନ୍ଦ୍ରଜିତ୍
ରାବଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ ମୁଣ୍ଡ ମୁଡ଼ାଇ ତେଲ ଲଗାଇଥିଲେ; ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଏକ ଦଣ୍ଡି ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଏକ ଶିଶୁମାର ଉପରେ।
ଉଷ୍ଟ୍ରେଣ କୁମ୍ଭକର୍ଣଶ୍ଚ ପ୍ରଯାତୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍। ଏକସ୍ତତ୍ର ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରୋ ଵିଭୀଷଣଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଉଷ୍ଟ୍ର ଉପରେ ଚଢ଼ି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ; ଏଠାରେ ମୁଁ ଏକାକୀ ଭିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଶ୍ୱେତ ଛତା ସହିତ ଦେଖିଲି।
ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଃ ଶୁକ୍ଲଗନ୍ଧାନୁଲେପନଃ। ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୈର୍ନୃତ୍ତଗୀତୈରଲଂକୃତଃ
ସେ ଶ୍ୱେତ ମାଳା ଓ କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଶ୍ୱେତ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିଲେ, ଶଂଖ ଓ ଢୋଳର ଶବ୍ଦ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।
ଆରୁହ୍ଯ ଶୈଲସଂକାଶଂ ମେଘସ୍ତନିତନିଃସ୍ଵନମ୍। ଚତୁର୍ଦନ୍ତଂ ଗଜଂ ଦିଵ୍ଯମାସ୍ତେ ତତ୍ର ଵିଭୀଷଣଃ
ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଚାରିଦାନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ମେଘର ଗର୍ଜନ ସମାନ ଶବ୍ଦ ହେଉଥିବା, ଭିଭୀଷଣ ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ।
ଚତୁର୍ଭିଃ ସଚିଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ଵୈହାଯସମୁପସ୍ଥିତଃ
ଚାରିଜଣ ସଚିବ ସହିତ, ସେ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଆସିଥିଲେ।
ସମାଜଶ୍ଚ ମହାନ୍ ଵୃତ୍ତୋ ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିଃସ୍ଵନଃ। ପିବତାଂ ରକ୍ତମାଲ୍ଯାନାଂ ରକ୍ଷସାଂ ରକ୍ତଵାସସାମ୍
ଏଠାରେ ବଡ଼ ଏକ ସଭା ହୋଇଥିଲା, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା; ଲାଲ ମାଳା ଓ ଲାଲ କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ତ ପିଉଥିଲେ।
ଲଙ୍କା ଚେଯଂ ପୁରୀ ରମ୍ଯା ସଵାଜିରଥକୁଞ୍ଜରା। ସାଗରେ ପତିତା ଦୃଷ୍ଟା ଭଗ୍ନଗୋପୁରତୋରଣା
ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ଏହି ଶୋଭାମୟ ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ମୁଁ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଯିବା, ଭଙ୍ଗ ଗୋପୁର ଓ ତୋରଣ ସହିତ ଦେଖିଲି।
ଲଙ୍କା ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ସ୍ଵପ୍ନେ ରାଵଣେନାଭିରକ୍ଷିତା। ଦଗ୍ଧା ରାମସ୍ଯ ଦୂତେନ ଵାନରେଣ ତରସ୍ଵିନା
ମୁଁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲି ଯେ, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଲଙ୍କାକୁ ଶୀଘ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ରାମଙ୍କ ଦୂତ ଆଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଦେଲେ।
ପୀତ୍ଵା ତୈଲଂ ପ୍ରମତ୍ତାଶ୍ଚ ପ୍ରହସନ୍ତ୍ଯୋ ମହାସ୍ଵନାଃ। ଲଙ୍କାଯାଂ ଭସ୍ମରୂକ୍ଷାଯାଂ ସର୍ଵା ରାକ୍ଷସଯୋଷିତଃ
ତେଲ ପିଇ ମତାଳ ହୋଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସୁଥିବା ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଅଗ୍ନିର ଭସ୍ମରେ ଢାକା ଦେଖାଗଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣାଦଯଶ୍ଚେମେ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵାଃ। ରକ୍ତଂ ନିଵସନଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଗୋମଯହ୍ରଦମ୍
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲାଲ ଗା ଛଡ଼ି ପିନ୍ଧି, ଗୋବରର ହୃଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅପଗଚ୍ଛତ ପଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ସୀତାମାପ୍ନୋତି ରାଘଵଃ। ଘାତଯେତ୍ ପରମାମର୍ଷୀ ଯୁଷ୍ମାନ୍ ସାର୍ଧଂ ହି ରାକ୍ଷସୈଃ
ତମେମାନେ ଚାଲିଯାଅ, ନିଜେ ଦେଖ; ରାଘବ ସୀତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳିବେ। ସେ କ୍ରୋଧରେ ତୁମେମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ନଶ୍ୱନ କରିଦେବେ।
ପ୍ରିଯାଂ ବହୁମତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵନଵାସମନୁଵ୍ରତାମ୍। ଭର୍ତ୍ସିତାଂ ତର୍ଜିତାଂ ଵାପି ନାନୁମଂସ୍ଯତି ରାଘଵଃ
ଯିଏ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ମାନ୍ୟ ଜୀବନସଂଗିନୀ, ଅରଣ୍ୟବାସରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କିମ୍ବା ଧମକ ଦିଆଯିବାକୁ କେବେ ମାନିବେ ନାହିଁ।
ତଦଲଂ କ୍ରୂରଵାକ୍ଯୈଶ୍ଚ ସାନ୍ତ୍ଵମେଵାଭିଧୀଯତାମ୍। ଅଭିଯାଚାମ ଵୈଦେହୀମେତଦ୍ଧି ମମ ରୋଚତେ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଉକ୍ତି ଚାଲିବ ନାହିଁ, ମାତ୍ର ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ। ଆମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିବା ଉଚିତ, ଏହି ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁଛି।
ଯସ୍ଯା ହ୍ଯେଵଂଵିଧଃ ସ୍ଵପ୍ନୋ ଦୁଃଖିତାଯାଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ। ସା ଦୁଃଖୈର୍ବହୁଭିର୍ମୁକ୍ତା ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍
ଯାହା ଦୁଃଖରେ ଥିବାବେଳେ ଏପରି ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖେ, ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ନିଜ ପ୍ରିୟକୁ ଅପୂର୍ବ ଭାବେ ପାଇଥାଏ।
ଭର୍ତ୍ସିତାମପି ଯାଚଧ୍ଵଂ ରାକ୍ଷସ୍ଯଃ କିଂ ଵିଵକ୍ଷଯା। ରାଘଵାଦ୍ଧି ଭଯଂ ଘୋରଂ ରାକ୍ଷସାନାମୁପସ୍ଥିତମ୍
ସେ ଅପମାନିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତମେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର। ଆଉ କଣ କହିବା ଦରକାର? ରାକ୍ଷସମାନେ ରାଘବଙ୍କ ଭୟରେ ଅତି ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରଣିପାତପ୍ରସନ୍ନା ହି ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ଅଲମେଷା ପରିତ୍ରାତୁଂ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ମହତୋ ଭଯାତ୍
ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମୈଥିଲୀ ନମ୍ରତାରେ ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ଏକା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଉପରେ ଆସିଥିବା ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ।
ଅପି ଚାସ୍ଯା ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯା ନ କିଂଚିଦୁପଲକ୍ଷଯେ। ଵିରୂପମପି ଚାଂଗେଷୁ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମମପି ଲକ୍ଷଣମ୍
ଏହି ବିଶାଳନୟନୀ ମହିଳାଙ୍କ ଶରୀରରେ ମୁଁ କୌଣସି ଦୋଷ କିମ୍ବା ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ।
ଛାଯାଵୈଗୁଣ୍ଯମାତ୍ରଂ ତୁ ଶଙ୍କେ ଦୁଃଖମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଅଦୁଃଖାର୍ହାମିମାଂ ଦେଵୀଂ ଵୈହାଯସମୁପସ୍ଥିତାମ୍
ମୁଁ କେବଳ ତାଙ୍କର ଛାୟାରେ ଅଳ୍ପ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଖି ଅନୁମାନ କରୁଛି; ଏହି ଦେବୀ ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଦୁଃଖ ଆସିଛି।
ଅର୍ଥସିଦ୍ଧିଂ ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହମୁପସ୍ଥିତାମ୍। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଵିନାଶଂ ଚ ଵିଜଯଂ ରାଘଵସ୍ଯ ଚ
ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଯେ, ବୈଦେହୀଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସଫଳ ହେବାକୁ ଚାଲିଛି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ନାଶ ଓ ରାଘବଙ୍କ ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ।
ନିମିତ୍ତଭୂତମେତତ୍ ତୁ ଶ୍ରୋତୁମସ୍ଯା ମହତ୍ ପ୍ରିଯମ୍। ଦୃଶ୍ଯତେ ଚ ସ୍ଫୁରଚ୍ଚକ୍ଷୁଃ ପଦ୍ମପତ୍ରମିଵାଯତମ୍
ଏହା ଏକ ଶୁଭ ନିମିତ୍ତ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି ମହାନ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଖବର ଶୁଣିବା ଯୋଗୁଁ। ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଅଲ୍ପ ଅଲ୍ପ କମ୍ପିଉଛି।
ଈଷଦ୍ଧି ହୃଷିତୋ ଵାସ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣାଯା ହ୍ଯଦକ୍ଷିଣଃ। ଅକସ୍ମାଦେଵ ଵୈଦେହ୍ଯା ବାହୁରେକଃ ପ୍ରକମ୍ପତେ
ବାମ ହାତ ସାଧାରଣତଃ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିନା କାରଣ ଏବେ ଅଲ୍ପ ଅଲ୍ପ କମ୍ପିଉଛି; ବୈଦେହୀଙ୍କ ଏକ ହାତ ମାତ୍ର କମ୍ପିତ।
କରେଣୁହସ୍ତପ୍ରତିମଃ ସଵ୍ଯଶ୍ଚୋରୁରନୁତ୍ତମଃ। ଵେପନ୍ କଥଯତୀଵାସ୍ଯା ରାଘଵଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ତାଙ୍କର ବାମ ଉତ୍ତମ ଉରୁ, ଶିଶୁ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ସଦୃଶ, କମ୍ପିଉଛି; ଯେପରି ରାଘବ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଘୋଷଣା କରୁଛି।
ପକ୍ଷୀ ଚ ଶାଖାନିଲଯଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ପୁନଃ ପୁନଶ୍ଚୋତ୍ତମସାନ୍ତ୍ଵଵାଦୀ। ସୁସ୍ଵାଗତାଂ ଵାଚମୁଦୀରଯାଣଃ ପୁନଃ ପୁନଶ୍ଚୋଦଯତୀଵ ହୃଷ୍ଟଃ
ଏବଂ ଗଛର ଡାଳିରେ ନିଜ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପକ୍ଷୀଟି ବାରମ୍ବାର ଶୁଭ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥା କହୁଛି, ଯେପରି ଆନନ୍ଦରେ ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି।
ତତଃ ସା ହ୍ରୀମତୀ ବାଲା ଭର୍ତୁର୍ଵିଜଯହର୍ଷିତା। ଅଵୋଚଦ୍ ଯଦି ତତ୍ ତଥ୍ଯଂ ଭଵେଯଂ ଶରଣଂ ହି ଵଃ
ତାପରେ ଶରମିଳା ଏହି ଯୁବତୀ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବିଜୟ ଖବରରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, କହିଲେ: 'ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମମାନଙ୍କର ଶରଣ ହେବି।'
thumb|ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାବିଂଶତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣାଯାଉ।
ସା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚୋ ନିଶମ୍ଯ ତଦ୍ ରାଵଣସ୍ଯାପ୍ରିଯମପ୍ରିଯାର୍ତା। ସୀତା ଵିତତ୍ରାସ ଯଥା ଵନାନ୍ତେ ସିଂହାଭିପନ୍ନା ଗଜରାଜକନ୍ଯା
ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ରାଜା ରାବଣଙ୍କର କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସେ ଜଣେ ହାତୀରାଜଙ୍କର କନ୍ୟା ଯେମିତି ଜଙ୍ଗଲର ଅନ୍ତରେ ସିଂହ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୁଏ, ସେମିତି ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଦେହ କମ୍ପିତ ହେଲା।
ସା ରାକ୍ଷସୀମଧ୍ଯଗତା ଚ ଭୀରୁ- ର୍ଵାଗ୍ଭିର୍ଭୃଶଂ ରାଵଣତର୍ଜିତା ଚ। କାନ୍ତାରମଧ୍ଯେ ଵିଜନେ ଵିସୃଷ୍ଟା ବାଲେଵ କନ୍ଯା ଵିଲଲାପ ସୀତା
ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା, ଭୟଭୀତ ସୀତା ରାବଣଙ୍କର କଠିନ ଶବ୍ଦରେ ଭୟ ପାଇ, ଜଣେ ଛୋଟିଏ ଝିଅ ଯେମିତି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଏକା ଛାଡ଼ାଯାଇ କନ୍ଦେ, ସେମିତି ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦିଲେ।