ସର୍ଵଥା ତେନ ହୀନାଯା ରାମେଣ ଵିଦିତାତ୍ମନା। ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଵିଷମିଵାସ୍ଵାଦ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭଂ ମମ ଜୀଵନମ୍
ସ୍ୱୟଂ ନିଜକୁ ଜାଣିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ହରାଇଦେଇ, ମୋର ଏହି ଜୀବନ ଏତେ ଦୁଃଖଦାୟକ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ତୀବ୍ର ବିଷ ଚାଖିଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରୁଛି।
କୀଦୃଶଂ ତୁ ମହାପାପଂ ମଯା ଦେହାନ୍ତରେ କୃତମ୍। ତେନେଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଘୋରଂ ମହାଦୁଃଖଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କେଉଁ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରିଥିଲି, ଯାହା ଫଳରେ ଏହି ଭୟାନକ ଦୁଃଖ ଏବେ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି?
ଜୀଵିତଂ ତ୍ଯକ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଶୋକେନ ମହତା ଵୃତା। ରାକ୍ଷସୀଭିଶ୍ଚ ରକ୍ଷନ୍ତ୍ଯା ରାମୋ ନାସାଦ୍ଯତେ ମଯା
ବଡ଼ ଶୋକରେ ଡୁବିଯାଇ, ମୁଁ ଏହି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହେଁ, କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବାରୁ, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିପାରୁନି।
ଧିଗସ୍ତୁ ଖଲୁ ମାନୁଷ୍ଯଂ ଧିଗସ୍ତୁ ପରଵଶ୍ଯତାମ୍। ନ ଶକ୍ଯଂ ଯତ୍ ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମାତ୍ମଚ୍ଛନ୍ଦେନ ଜୀଵିତମ୍
ମନୁଷ୍ୟ ହେବାକୁ ଶାପ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ଶାପ, କାରଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
thumb|ଷଡ୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଷଡ୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଛବିଶ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ପ୍ରସକ୍ତାଶ୍ରୁମୁଖୀ ତ୍ଵେଵଂ ବ୍ରୁଵତୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ଅଧୋଗତମୁଖୀ ବାଲା ଵିଲପ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଅଶ୍ରୁ ଭରା ମୁହଁ ନେଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଏକ ଛୋଟ ଝିଅ ପରି କାନ୍ଦିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଉନ୍ମତ୍ତେଵ ପ୍ରମତ୍ତେଵ ଭ୍ରାନ୍ତଚିତ୍ତେଵ ଶୋଚତୀ। ଉପାଵୃତ୍ତା କିଶୋରୀଵ ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତୀ ମହୀତଲେ
ସେ ଏକ ମାତାଳ, ବେସୁଧ, ବା ଭ୍ରମିତ ମନ ଥିବା ଲୋକ ପରି ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଛୋଟ ଗାଈ ପରି ମାଟି ଉପରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଘୁରୁଥିଲେ।
ରାଘଵସ୍ଯ ପ୍ରମତ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସା କାମରୂପିଣା। ରାଵଣେନ ପ୍ରମଥ୍ଯାହମାନୀତା କ୍ରୋଶତୀ ବଲାତ୍
ରାଘବ ଅସାବଧାନ ଥିବାବେଳେ, ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ମୋତେ ଜୋରକରି ଧରି ଏଠାକୁ ନେଇଆସିଥିଲେ, ମୁଁ ତାକୁ ଡାକୁଥିଲି।
ରାକ୍ଷସୀଵଶମାପନ୍ନା ଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନା ଚ ଦାରୁଣମ୍। ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ସୁଦୁଃଖାର୍ତା ନାହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ
ମୁଁ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଧମକି ପାଇ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛି; ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଆଉ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରୁନି।
ନହି ମେ ଜୀଵିତେନାର୍ଥୋ ନୈଵାର୍ଥୈର୍ନ ଚ ଭୂଷଣୈଃ। ଵସନ୍ତ୍ଯା ରାକ୍ଷସୀମଧ୍ଯେ ଵିନା ରାମଂ ମହାରଥମ୍
ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଜୀବନର କିଛି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ, ଧନ ଓ ଅଳଙ୍କାରର କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ; ରାମ, ମହାରଥୀ, ଛଡ଼ା ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଅର୍ଥହୀନ।
ଅଶ୍ମସାରମିଦଂ ନୂନମଥଵାପ୍ଯଜରାମରମ୍। ହୃଦଯଂ ମମ ଯେନେଦଂ ନ ଦୁଃଖେନ ଵିଶୀର୍ଯତେ
ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ହୃଦୟ ପଥର ଭଳି କଠୋର, କିମ୍ବା ଅଜର ଓ ଅମର, ତେଣୁ ଏତେ ଦୁଃଖ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଭାଙ୍ଗିଯାଉନାହିଁ।
ଧିଙ୍ମାମନାର୍ଯାମସତୀଂ ଯାହଂ ତେନ ଵିନା କୃତା। ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵାମି ଜୀଵିତଂ ପାପଜୀଵିକା
ମୁଁ ଅନାର୍ଯ୍ୟ, ଅବିଶ୍ୱାସିନୀ; ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ରହିଛି, ଏହି ଜୀବନ ମୋ ପାଇଁ ପାପପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଚରଣେନାପି ସଵ୍ଯେନ ନ ସ୍ପୃଶେଯଂ ନିଶାଚରମ୍। ରାଵଣଂ କିଂ ପୁନରହଂ କାମଯେଯଂ ଵିଗର୍ହିତମ୍
ମୁଁ ମୋ ବାମ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ରାତିର ଚରା ରାବଣଙ୍କୁ ଛୁଉନଥାଏ; ତେବେ ଏମିତି ନିନ୍ଦନୀୟକୁ କେମିତି ଚାହିବି?
ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ନ ଜାନାତି ନାତ୍ମାନଂ ନାତ୍ମନଃ କୁଲମ୍। ଯୋ ନୃଶଂସସ୍ଵଭାଵେନ ମାଂ ପ୍ରାର୍ଥଯିତୁମିଚ୍ଛତି
ଯିଏ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ, ନିଜକୁ, ନିଜ ବଂଶକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ସେ ନିଷ୍ଠୁର ସ୍ୱଭାବରୁ ମୋତେ ଚାହିଁଛି।
ଛିନ୍ନା ଭିନ୍ନା ପ୍ରଭିନ୍ନା ଵା ଦୀପ୍ତା ଵାଗ୍ନୌ ପ୍ରଦୀପିତା। ରାଵଣଂ ନୋପତିଷ୍ଠେଯଂ କିଂ ପ୍ରଲାପେନ ଵଶ୍ଚିରମ୍
ମୁଁ କଟାଯାଏ, ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, କିମ୍ବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଯାଏ, ତଥାପି ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ କଦାପି ମାନିବିନାହିଁ; ଏହି ଅପରିଗ୍ରହ କଥା କାହିଁକି ଆଉ ଚାଲିବ?
ଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ ସାନୁକ୍ରୋଶଶ୍ଚ ରାଘଵଃ। ସଦ୍ଵୃତ୍ତୋ ନିରନୁକ୍ରୋଶଃ ଶଙ୍କେ ମଦ୍ଭାଗ୍ଯସଂକ୍ଷଯାତ୍
ରାଘବ ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଦୟାଳୁ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ସଦା ନୀତିମାନ୍, କିନ୍ତୁ ମୋ ଅଭାଗ୍ୟରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଦୟା ଦେଉନାହିଁ ବୋଲି ଭୟ ଲାଗୁଛି।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ଜନସ୍ଥାନେ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦଶ। ଏକେନୈଵ ନିରସ୍ତାନି ସ ମାଂ କିଂ ନାଭିପଦ୍ଯତେ
ଜନସ୍ଥାନରେ ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସକୁ ସେ ଏକା ହାତରେ ହରାଇଥିଲେ; ତେବେ ସେ ମୋ ପାଇଁ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି?
ନିରୁଦ୍ଧା ରାଵଣେନାହମଲ୍ପଵୀର୍ଯେଣ ରକ୍ଷସା। ସମର୍ଥଃ ଖଲୁ ମେ ଭର୍ତା ରାଵଣଂ ହନ୍ତୁମାହଵେ
ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ; ମୋର ସ୍ୱାମୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ।
ଵିରାଧୋ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ଯେନ ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵଃ। ରଣେ ରାମେଣ ନିହତଃ ସ ମାଂ କିଂ ନାଭିପଦ୍ଯତେ
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବିରାଧକୁ ଯେଉଁଠି ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିଥିଲେ, ସେ ବିରାଧ ମୋ ପାଇଁ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି?
କାମଂ ମଧ୍ଯେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଲଙ୍କେଯଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣା। ନ ତୁ ରାଘଵବାଣାନାଂ ଗତିରୋଧୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏଠାରେ ଲଙ୍କା ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ରାଘବଙ୍କର ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ କେହି ବାଧା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
କିଂ ନୁ ତତ୍ କାରଣଂ ଯେନ ରାମୋ ଦୃଢପରାକ୍ରମଃ। ରକ୍ଷସାପହୃତାଂ ଭାର୍ଯାମିଷ୍ଟାଂ ଯୋ ନାଭିପଦ୍ଯତେ
ଏହି ଦୃଢ଼ ପରାକ୍ରମୀ ରାମ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଯାହାକୁ ରାକ୍ଷସ ହରଣ କରିଛି, ସେଠାକୁ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି—ଏହାର କ'ଣ କାରଣ?
ଇହସ୍ଥାଂ ମାଂ ନ ଜାନୀତେ ଶଙ୍କେ ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜଃ। ଜାନନ୍ନପି ସ ତେଜସ୍ଵୀ ଧର୍ଷଣାଂ ମର୍ଷଯିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଭାବୁଛି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମ ଶାୟଦ ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିନାହାନ୍ତି; କିମ୍ବା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମହାନ ମଣିଷ ଏହି ଅପମାନକୁ ସହିଯାଉଛନ୍ତି।
ହୃତେତି ମାଂ ଯୋଽଧିଗତ୍ଯ ରାଘଵାଯ ନିଵେଦଯେତ୍। ଗୃଧ୍ରରାଜୋଽପି ସ ରଣେ ରାଵଣେନ ନିପାତିତଃ
ମୋତେ ହରାଯାଇଛି ବୋଲି ଯିଏ ରାଘବଙ୍କୁ ଖବର ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସେ ଗୃଧ୍ରରାଜ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଗଲେ।
କୃତଂ କର୍ମ ମହତ୍ ତେନ ମାଂ ତଥାଭ୍ଯଵପଦ୍ଯତା। ତିଷ୍ଠତା ରାଵଣଵଧେ ଵୃଦ୍ଧେନାପି ଜଟାଯୁଷା
ମୋ ପାଇଁ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯେଉଁ ବୃଦ୍ଧ ଜଟାୟୁ ରାବଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ି ଦେଲେ, ସେ ଏକ ବଡ଼ କାମ କରିଥିଲେ।
ଯଦି ମାମିହ ଜାନୀଯାଦ୍ ଵର୍ତମାନାଂ ହି ରାଘଵଃ। ଅଦ୍ଯ ବାଣୈରଭିକ୍ରୁଦ୍ଧଃ କୁର୍ଯାଲ୍ଲୋକମରାକ୍ଷସମ୍
ଯଦି ରାଘବ ଏଠାରେ ମୁଁ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିଥାନ୍ତେ, ଏଠି ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ବାଣରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୁନିଆଁରୁ ଶେଷ କରିଦେଇଥାନ୍ତେ।
ନିର୍ଦହେଚ୍ଚ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ନିର୍ଦହେଚ୍ଚ ମହୋଦଧିମ୍। ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ନୀଚସ୍ଯ କୀର୍ତିଂ ନାମ ଚ ନାଶଯେତ୍
ସେ ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ଦହିଦେଇଥାନ୍ତେ, ମହାସାଗରକୁ ମଧ୍ୟ ଦହିଦେଇଥାନ୍ତେ, ଏବଂ ନିଚ ରାବଣଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଓ ନାମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥାନ୍ତେ।
ତତୋ ନିହତନାଥାନାଂ ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଗୃହେ ଗୃହେ। ଯଥାହମେଵଂ ରୁଦତୀ ତଥା ଭୂଯୋ ନ ସଂଶଯଃ
ତାପରେ ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କର ପତିକୁ ହରାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଘରେ ଘରେ ମୁଁ ଯେପରି ଏବେ କନ୍ଦୁଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କନ୍ଦିବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅନ୍ଵିଷ୍ଯ ରକ୍ଷସାଂ ଲଙ୍କାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ନହି ତାଭ୍ଯାଂ ରିପୁର୍ଦୃଷ୍ଟୋ ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵତି
ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲଙ୍କାକୁ ଖୋଜିବା ପରେ ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇବେ; କାରଣ, ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଶତ୍ରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଜୀବିତ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଚିତାଧୂମାକୁଲପଥା ଗୃଧ୍ରମଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତା। ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ଶ୍ମଶାନସଦୃଶୀ ଭଵେତ୍
ଏଠି ଶୀଘ୍ର ଏଭଳି ହେବ, ଯେଉଁଠି ଚିତାର ଧୂଆଁ ରାସ୍ତାକୁ ଢାକିଦେବ ଏବଂ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରିବେ; ଏହି ସ୍ଥାନ ଶମ୍ଶାନ ସଦୃଶ ହୋଇଯିବ।
ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମ୍ଯେନଂ ମନୋରଥମ୍। ଦୁଷ୍ପ୍ରସ୍ଥାନୋଽଯମାଭାତି ସର୍ଵେଷାଂ ଵୋ ଵିପର୍ଯଯଃ
ଅତି ଶୀଘ୍ର ମୁଁ ଏହି ଆଶାକୁ ପୂରଣ କରିପାରିବି; ଏହି ବିଦାୟ ଦୁର୍ଲଭ ଲାଗୁଛି, ଏବଂ ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଦ୍ଦିନ ଆସୁଛି।