ସା ସ୍ନାପଯନ୍ତୀ ଵିପୁଲୌ ସ୍ତନୌ ନେତ୍ରଜଲସ୍ରଵୈଃ। ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ନ ଶୋକସ୍ଯ ତଦାନ୍ତମଧିଗଚ୍ଛତି
ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଅଧିକ ଅଂଶୁକୁ ଚକ୍ଷୁର ଜଳରେ ଭିଜାଇଥିଲେ; ଚିନ୍ତା କରି କରି ଦୁଃଖର ଶେଷ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ସା ଵେପମାନା ପତିତା ପ୍ରଵାତେ କଦଲୀ ଯଥା। ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଭଯତ୍ରସ୍ତା ଵିଵର୍ଣଵଦନାଭଵତ୍
କମ୍ପି କମ୍ପି, ସେ ବଡ଼ ବାତ୍ୟାରେ ଖସିଯିବା କଦଳୀ ଗଛ ପରି ପଡ଼ିଗଲେ; ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଭୟରେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ରଙ୍ଗ ହରାଇଦେଲା।
ତସ୍ଯାଃ ସା ଦୀର୍ଘବହୁଲା ଵେପନ୍ତ୍ଯାଃ ସୀତଯା ତଦା। ଦଦୃଶେ କମ୍ପିତା ଵେଣୀ ଵ୍ଯାଲୀଵ ପରିସର୍ପତୀ
ସେ ସମୟରେ ଦୀର୍ଘ ଓ ଘନ ଚୁଲି ଥରେଥରେ କମ୍ପିଥିଲା; ତାଙ୍କର ବେଣୀ ମାନେ ଅଜଗର ପରି ଚଳିଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସା ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୀ ଶୋକାର୍ତା କୋପୋପହତଚେତନା। ଆର୍ତା ଵ୍ଯସୃଜଦଶ୍ରୂଣି ମୈଥିଲୀ ଵିଲଲାପ ଚ
ମୈଥିଳୀ ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, କ୍ରୋଧରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ହା ରାମେତି ଚ ଦୁଃଖାର୍ତା ହା ପୁନର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ। ହା ଶ୍ଵଶ୍ରୂର୍ମମ କୌସଲ୍ଯେ ହା ସୁମିତ୍ରେତି ଭାମିନୀ
ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ବିସ୍ମୟ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା — 'ହା ରାମ!', 'ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!', 'ହା ମୋ ଶ୍ୱଶୁରୀ କୌଶଲ୍ୟା!', 'ହା ସୁମିତ୍ରା!'
ଲୋକପ୍ରଵାଦଃ ସତ୍ଯୋଽଯଂ ପଣ୍ଡିତୈଃ ସମୁଦାହୃତଃ। ଅକାଲେ ଦୁର୍ଲଭୋ ମୃତ୍ଯୁଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ଵା ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵା
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଥିବା ଏହି କଥା ସତ୍ୟ — ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁ ନାରୀ ବା ପୁରୁଷ, କାହା ପାଇଁ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଯତ୍ରାହମାଭିଃ କ୍ରୂରାଭୀ ରାକ୍ଷସୀଭିରିହାର୍ଦିତା। ଜୀଵାମି ହୀନା ରାମେଣ ମୁହୂର୍ତମପି ଦୁଃଖିତା
ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହି କ୍ରୁର ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ, ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ବଞ୍ଚି ରହିଛି।
ଏଷାଲ୍ପପୁଣ୍ଯା କୃପଣା ଵିନଶିଷ୍ଯାମ୍ଯନାଥଵତ୍। ସମୁଦ୍ରମଧ୍ଯେ ନୌଃ ପୂର୍ଣା ଵାଯୁଵେଗୈରିଵାହତା
ମୁଁ ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଦୟନୀୟ, ଅନାଥ ପରି ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବି; ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୌକା ବାୟୁର ଝଟକାରେ ଯେପରି ଭାସିଯାଏ, ସେପରି।
ଭର୍ତାରଂ ତମପଶ୍ଯନ୍ତୀ ରାକ୍ଷସୀଵଶମାଗତା। ସୀଦାମି ଖଲୁ ଶୋକେନ କୂଲଂ ତୋଯହତଂ ଯଥା
ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିବା ଏବଂ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ି, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଏମିତି ଡୁବୁଛି, ଯେପରି ନଦୀ ପାର ଜଳରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ତଂ ପଦ୍ମଦଲପତ୍ରାକ୍ଷଂ ସିଂହଵିକ୍ରାନ୍ତଗାମିନମ୍। ଧନ୍ଯାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ମେ ନାଥଂ କୃତଜ୍ଞଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍
ଯେମାନେ ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ — ପଦ୍ମଦଳ ସମାନ ଚକ୍ଷୁ, ସିଂହ ପରି ଚାଲିବା, କୃତଜ୍ଞ ଓ ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିବା — ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।
ସର୍ଵଥା ତେନ ହୀନାଯା ରାମେଣ ଵିଦିତାତ୍ମନା। ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଵିଷମିଵାସ୍ଵାଦ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭଂ ମମ ଜୀଵନମ୍
ସ୍ୱୟଂ ନିଜକୁ ଜାଣିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ହରାଇଦେଇ, ମୋର ଏହି ଜୀବନ ଏତେ ଦୁଃଖଦାୟକ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ତୀବ୍ର ବିଷ ଚାଖିଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରୁଛି।
କୀଦୃଶଂ ତୁ ମହାପାପଂ ମଯା ଦେହାନ୍ତରେ କୃତମ୍। ତେନେଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଘୋରଂ ମହାଦୁଃଖଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କେଉଁ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରିଥିଲି, ଯାହା ଫଳରେ ଏହି ଭୟାନକ ଦୁଃଖ ଏବେ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି?
ଜୀଵିତଂ ତ୍ଯକ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଶୋକେନ ମହତା ଵୃତା। ରାକ୍ଷସୀଭିଶ୍ଚ ରକ୍ଷନ୍ତ୍ଯା ରାମୋ ନାସାଦ୍ଯତେ ମଯା
ବଡ଼ ଶୋକରେ ଡୁବିଯାଇ, ମୁଁ ଏହି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହେଁ, କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବାରୁ, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିପାରୁନି।
ଧିଗସ୍ତୁ ଖଲୁ ମାନୁଷ୍ଯଂ ଧିଗସ୍ତୁ ପରଵଶ୍ଯତାମ୍। ନ ଶକ୍ଯଂ ଯତ୍ ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମାତ୍ମଚ୍ଛନ୍ଦେନ ଜୀଵିତମ୍
ମନୁଷ୍ୟ ହେବାକୁ ଶାପ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ଶାପ, କାରଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
thumb|ଷଡ୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଷଡ୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଛବିଶ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ପ୍ରସକ୍ତାଶ୍ରୁମୁଖୀ ତ୍ଵେଵଂ ବ୍ରୁଵତୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ଅଧୋଗତମୁଖୀ ବାଲା ଵିଲପ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଅଶ୍ରୁ ଭରା ମୁହଁ ନେଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଏକ ଛୋଟ ଝିଅ ପରି କାନ୍ଦିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଉନ୍ମତ୍ତେଵ ପ୍ରମତ୍ତେଵ ଭ୍ରାନ୍ତଚିତ୍ତେଵ ଶୋଚତୀ। ଉପାଵୃତ୍ତା କିଶୋରୀଵ ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତୀ ମହୀତଲେ
ସେ ଏକ ମାତାଳ, ବେସୁଧ, ବା ଭ୍ରମିତ ମନ ଥିବା ଲୋକ ପରି ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଛୋଟ ଗାଈ ପରି ମାଟି ଉପରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଘୁରୁଥିଲେ।
ରାଘଵସ୍ଯ ପ୍ରମତ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସା କାମରୂପିଣା। ରାଵଣେନ ପ୍ରମଥ୍ଯାହମାନୀତା କ୍ରୋଶତୀ ବଲାତ୍
ରାଘବ ଅସାବଧାନ ଥିବାବେଳେ, ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ମୋତେ ଜୋରକରି ଧରି ଏଠାକୁ ନେଇଆସିଥିଲେ, ମୁଁ ତାକୁ ଡାକୁଥିଲି।
ରାକ୍ଷସୀଵଶମାପନ୍ନା ଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନା ଚ ଦାରୁଣମ୍। ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ସୁଦୁଃଖାର୍ତା ନାହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ
ମୁଁ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଧମକି ପାଇ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛି; ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଆଉ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରୁନି।
ନହି ମେ ଜୀଵିତେନାର୍ଥୋ ନୈଵାର୍ଥୈର୍ନ ଚ ଭୂଷଣୈଃ। ଵସନ୍ତ୍ଯା ରାକ୍ଷସୀମଧ୍ଯେ ଵିନା ରାମଂ ମହାରଥମ୍
ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଜୀବନର କିଛି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ, ଧନ ଓ ଅଳଙ୍କାରର କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ; ରାମ, ମହାରଥୀ, ଛଡ଼ା ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଅର୍ଥହୀନ।
ଅଶ୍ମସାରମିଦଂ ନୂନମଥଵାପ୍ଯଜରାମରମ୍। ହୃଦଯଂ ମମ ଯେନେଦଂ ନ ଦୁଃଖେନ ଵିଶୀର୍ଯତେ
ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ହୃଦୟ ପଥର ଭଳି କଠୋର, କିମ୍ବା ଅଜର ଓ ଅମର, ତେଣୁ ଏତେ ଦୁଃଖ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଭାଙ୍ଗିଯାଉନାହିଁ।
ଧିଙ୍ମାମନାର୍ଯାମସତୀଂ ଯାହଂ ତେନ ଵିନା କୃତା। ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵାମି ଜୀଵିତଂ ପାପଜୀଵିକା
ମୁଁ ଅନାର୍ଯ୍ୟ, ଅବିଶ୍ୱାସିନୀ; ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ରହିଛି, ଏହି ଜୀବନ ମୋ ପାଇଁ ପାପପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଚରଣେନାପି ସଵ୍ଯେନ ନ ସ୍ପୃଶେଯଂ ନିଶାଚରମ୍। ରାଵଣଂ କିଂ ପୁନରହଂ କାମଯେଯଂ ଵିଗର୍ହିତମ୍
ମୁଁ ମୋ ବାମ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ରାତିର ଚରା ରାବଣଙ୍କୁ ଛୁଉନଥାଏ; ତେବେ ଏମିତି ନିନ୍ଦନୀୟକୁ କେମିତି ଚାହିବି?
ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ନ ଜାନାତି ନାତ୍ମାନଂ ନାତ୍ମନଃ କୁଲମ୍। ଯୋ ନୃଶଂସସ୍ଵଭାଵେନ ମାଂ ପ୍ରାର୍ଥଯିତୁମିଚ୍ଛତି
ଯିଏ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ, ନିଜକୁ, ନିଜ ବଂଶକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ସେ ନିଷ୍ଠୁର ସ୍ୱଭାବରୁ ମୋତେ ଚାହିଁଛି।
ଛିନ୍ନା ଭିନ୍ନା ପ୍ରଭିନ୍ନା ଵା ଦୀପ୍ତା ଵାଗ୍ନୌ ପ୍ରଦୀପିତା। ରାଵଣଂ ନୋପତିଷ୍ଠେଯଂ କିଂ ପ୍ରଲାପେନ ଵଶ୍ଚିରମ୍
ମୁଁ କଟାଯାଏ, ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, କିମ୍ବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଯାଏ, ତଥାପି ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ କଦାପି ମାନିବିନାହିଁ; ଏହି ଅପରିଗ୍ରହ କଥା କାହିଁକି ଆଉ ଚାଲିବ?
ଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ ସାନୁକ୍ରୋଶଶ୍ଚ ରାଘଵଃ। ସଦ୍ଵୃତ୍ତୋ ନିରନୁକ୍ରୋଶଃ ଶଙ୍କେ ମଦ୍ଭାଗ୍ଯସଂକ୍ଷଯାତ୍
ରାଘବ ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଦୟାଳୁ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ସଦା ନୀତିମାନ୍, କିନ୍ତୁ ମୋ ଅଭାଗ୍ୟରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଦୟା ଦେଉନାହିଁ ବୋଲି ଭୟ ଲାଗୁଛି।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ଜନସ୍ଥାନେ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦଶ। ଏକେନୈଵ ନିରସ୍ତାନି ସ ମାଂ କିଂ ନାଭିପଦ୍ଯତେ
ଜନସ୍ଥାନରେ ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସକୁ ସେ ଏକା ହାତରେ ହରାଇଥିଲେ; ତେବେ ସେ ମୋ ପାଇଁ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି?
ନିରୁଦ୍ଧା ରାଵଣେନାହମଲ୍ପଵୀର୍ଯେଣ ରକ୍ଷସା। ସମର୍ଥଃ ଖଲୁ ମେ ଭର୍ତା ରାଵଣଂ ହନ୍ତୁମାହଵେ
ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ; ମୋର ସ୍ୱାମୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ।
ଵିରାଧୋ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ଯେନ ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵଃ। ରଣେ ରାମେଣ ନିହତଃ ସ ମାଂ କିଂ ନାଭିପଦ୍ଯତେ
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବିରାଧକୁ ଯେଉଁଠି ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିଥିଲେ, ସେ ବିରାଧ ମୋ ପାଇଁ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି?
କାମଂ ମଧ୍ଯେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଲଙ୍କେଯଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣା। ନ ତୁ ରାଘଵବାଣାନାଂ ଗତିରୋଧୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏଠାରେ ଲଙ୍କା ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ରାଘବଙ୍କର ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ କେହି ବାଧା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।