ଯାଵନ୍ନ ତେ ଵ୍ଯତିକ୍ରାମେତ୍ ତାଵତ୍ ସୁଖମଵାପ୍ନୁହି। ଉଦ୍ଯାନାନି ଚ ରମ୍ଯାଣି ପର୍ଵତୋପଵନାନି ଚ
ତୁମର ସମୟ ଯାଏଁ ଅଛି, ସେଯାଏଁ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର; ରମଣୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ପାହାଡ଼ ଉପବନ ତୁମ ପାଇଁ ଅଛି।
ସହ ରାକ୍ଷସରାଜେନ ଚର ତ୍ଵଂ ମଦିରେକ୍ଷଣେ। ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରାଣି ତେ ଦେଵି ଵଶେ ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ସୁନ୍ଦରି
ମଦଭରା ନୟନ ଥିବା ତୁମେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ସହ ଘୁର, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ହଜାର ହଜାର ଜଣ ଜନାନୀ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ରହିବେ।
ରାଵଣଂ ଭଜ ଭର୍ତାରଂ ଭର୍ତାରଂ ସର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍। ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ଵା ତେ ହୃଦଯଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ମୈଥିଲି
ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଭର୍ତ୍ତା ରାବଣଙ୍କୁ ତୁମେ ଭର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର; ନହେଲେ, ମୈଥିଳୀ, ମୁଁ ତୁମର ହୃଦୟ ଫାଡ଼ି ଖାଇଦେବି।
ଯଦି ମେ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ନ ଯଥାଵତ୍ କରିଷ୍ଯସି। ତତଶ୍ଚଣ୍ଡୋଦରୀ ନାମ ରାକ୍ଷସୀ କ୍ରୂରଦର୍ଶନା
ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ସେପରି କରିନଥିଲେ, ତେବେ ଚଣ୍ଡୋଦରୀ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀ—
ଭ୍ରାମଯନ୍ତୀ ମହଚ୍ଛୂଲମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଇମାଂ ହରିଣଶାଵାକ୍ଷୀଂ ତ୍ରାସୋତ୍କମ୍ପପଯୋଧରାମ୍
ବଡ଼ ଶୂଳ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଏହି କଥା କହିଲା: 'ଏହି ହରିଣ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ଛାତି ଥିବା ଏହିଁ—'
ରାଵଣେନ ହୃତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୌର୍ହୃଦୋ ମେ ମହାନଯମ୍। ଯକୃତ୍ପ୍ଲୀହଂ ମହତ୍ କ୍ରୋଡଂ ହୃଦଯଂ ଚ ସବନ୍ଧନମ୍
ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରାଯିବା ସୀତାକୁ ଦେଖି, ମୋ ମନରେ ବଡ଼ ରୋଷ ଜନ୍ମିଛି; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଯକୃତ, ପ୍ଲୀହା, ବଡ଼ ହୃଦୟ ଓ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତ୍ର ଖାଇବାକୁ ଚାହେଁ।
ଗାତ୍ରାଣ୍ଯପି ତଥା ଶୀର୍ଷଂ ଖାଦେଯମିତି ମେ ମତିଃ। ତତସ୍ତୁ ପ୍ରଘସା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କର ଅଂଗ ଓ ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଖାଇବି, ଏହି ମୋ ମନରେ ଆଛି; ତାପରେ ପ୍ରଘସା ନାମକ ରାକ୍ଷସୀ କହିଲା—
କଣ୍ଠମସ୍ଯା ନୃଶଂସାଯାଃ ପୀଡଯାମଃ କିମାସ୍ଯତେ। ନିଵେଦ୍ଯତାଂ ତତୋ ରାଜ୍ଞେ ମାନୁଷୀ ସା ମୃତେତି ହ
ଏହି ନିଷ୍ଠୁର ଜନାନୀର ଗଳା ଚେପି ଦେବା; ଏତେ ଦେର କାହିଁକି? ପରେ ରାଜାଙ୍କୁ କୁହିବା, ଏହି ମାନବୀ ମରିଗଲା।
ନାତ୍ର କଶ୍ଚନ ସଂଦେହଃ ଖାଦତେତି ସ ଵକ୍ଷ୍ଯତି। ତତସ୍ତ୍ଵଜାମୁଖୀ ନାମ ରାକ୍ଷସୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେ କହିବେ, 'ଏହାକୁ ଖାଅ।' ତାପରେ ଅଜାମୁଖୀ ନାମକ ରାକ୍ଷସୀ କହିଲା—
ଵିଶସ୍ଯେମାଂ ତତଃ ସର୍ଵାନ୍ ସମାନ୍ କୁରୁତ ପିଣ୍ଡକାନ୍। ଵିଭଜାମ ତତଃ ସର୍ଵା ଵିଵାଦୋ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଏହାକୁ କାଟି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାଗ କରିଦିଅ; ଏହାକୁ ବାଣ୍ଟିଦେବା, କାରଣ ମୋତେ ବିବାଦ ଭଲ ଲାଗେନି।
ପେଯମାନୀଯତାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମାଲ୍ଯଂ ଚ ଵିଵିଧଂ ବହୁ। ତତଃ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ତୁରନ୍ତ ପାନୀୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲମାଳା ଆଣ; ତାପରେ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମକ ରାକ୍ଷସୀ କହିଲା—
ଅଜାମୁଖ୍ଯା ଯଦୁକ୍ତଂ ଵୈ ତଦେଵ ମମ ରୋଚତେ। ସୁରା ଚାନୀଯତାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସର୍ଵଶୋକଵିନାଶିନୀ
ଅଜାମୁଖୀ ଯାହା କହିଛି, ସେଇ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗିଛି; ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ମଦ ଆଣ।
ମାନୁଷଂ ମାଂସମାସ୍ଵାଦ୍ଯ ନୃତ୍ଯାମୋଽଥ ନିକୁମ୍ଭିଲାମ୍। ଏଵଂ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନା ସା ସୀତା ସୁରସୁତୋପମା। ରାକ୍ଷସୀଭିର୍ଵିରୂପାଭିର୍ଧୈର୍ଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ରୋଦିତି
ମାନବ ମାଂସ ଖାଇବା ପରେ ଆମେ ନିକୁମ୍ଭିଳାରେ ନୃତ୍ୟ କରିବା — ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲେ, ସେ ଆପଣଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିପକିଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଥ ତାସାଂ ଵଦନ୍ତୀନାଂ ପରୁଷଂ ଦାରୁଣଂ ବହୁ। ରାକ୍ଷସୀନାମସୌମ୍ଯାନାଂ ରୁରୋଦ ଜନକାତ୍ମଜା
ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ଓ କଠୋର କଥା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ବହୁ ଥର କହିବା ସମୟରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିପକିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ରାକ୍ଷସୀଭିର୍ମନସ୍ଵିନୀ। ଉଵାଚ ପରମତ୍ରସ୍ତା ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଏପରି ଭାବରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ କହିଲେ, ମନୋବଳଶାଳି ବୈଦେହୀ ଭୟରେ ଅତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ।
ନ ମାନୁଷୀ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଭଵିତୁମର୍ହତି। କାମଂ ଖାଦତ ମାଂ ସର୍ଵା ନ କରିଷ୍ଯାମି ଵୋ ଵଚଃ
ମାନବ ଜନାନୀ କେବେ ରାକ୍ଷସର ଘରେ ଘରବାସିଣୀ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ମୋତେ ଖାଅ, ମୁଁ କିଛି ମନା କରିବିନି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମେ କହିଥିବା କଥା କେବେ ମାନିବିନି।
ସା ରାକ୍ଷସୀମଧ୍ଯଗତା ସୀତା ସୁରସୁତୋପମା। ନ ଶର୍ମ ଲେଭେ ଶୋକାର୍ତା ରାଵଣେନେଵ ଭର୍ତ୍ସିତା
ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଶାନ୍ତି ମିଳାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଵେପତେ ସ୍ମାଧିକଂ ସୀତା ଵିଶନ୍ତୀଵାଂଗମାତ୍ମନଃ। ଵନେ ଯୂଥପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ମୃଗୀ କୋକୈରିଵାର୍ଦିତା
ସୀତା ଅତିରିକ୍ତ ଭୟରେ କମ୍ପିଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେଉଁଠି ଦେହ ଛାଡ଼ିଯିବେ; ଜଣେ ମୃଗୀ ଯେପରି ଝୁଣ୍ଡଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ଜଙ୍ଗଲରେ କାଉଁଡ଼ାମାନେ ତାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି, ସେପରି।
ସା ତ୍ଵଶୋକସ୍ଯ ଵିପୁଲାଂ ଶାଖାମାଲମ୍ବ୍ଯ ପୁଷ୍ପିତାମ୍। ଚିନ୍ତଯାମାସ ଶୋକେନ ଭର୍ତାରଂ ଭଗ୍ନମାନସା
ସେ ଏକ ଫୁଲିଥିବା ବଡ଼ ଅଶୋକ ଶାଖାକୁ ଧରି, ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ମନରେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ସା ସ୍ନାପଯନ୍ତୀ ଵିପୁଲୌ ସ୍ତନୌ ନେତ୍ରଜଲସ୍ରଵୈଃ। ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ନ ଶୋକସ୍ଯ ତଦାନ୍ତମଧିଗଚ୍ଛତି
ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଅଧିକ ଅଂଶୁକୁ ଚକ୍ଷୁର ଜଳରେ ଭିଜାଇଥିଲେ; ଚିନ୍ତା କରି କରି ଦୁଃଖର ଶେଷ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ସା ଵେପମାନା ପତିତା ପ୍ରଵାତେ କଦଲୀ ଯଥା। ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଭଯତ୍ରସ୍ତା ଵିଵର୍ଣଵଦନାଭଵତ୍
କମ୍ପି କମ୍ପି, ସେ ବଡ଼ ବାତ୍ୟାରେ ଖସିଯିବା କଦଳୀ ଗଛ ପରି ପଡ଼ିଗଲେ; ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଭୟରେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ରଙ୍ଗ ହରାଇଦେଲା।
ତସ୍ଯାଃ ସା ଦୀର୍ଘବହୁଲା ଵେପନ୍ତ୍ଯାଃ ସୀତଯା ତଦା। ଦଦୃଶେ କମ୍ପିତା ଵେଣୀ ଵ୍ଯାଲୀଵ ପରିସର୍ପତୀ
ସେ ସମୟରେ ଦୀର୍ଘ ଓ ଘନ ଚୁଲି ଥରେଥରେ କମ୍ପିଥିଲା; ତାଙ୍କର ବେଣୀ ମାନେ ଅଜଗର ପରି ଚଳିଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସା ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୀ ଶୋକାର୍ତା କୋପୋପହତଚେତନା। ଆର୍ତା ଵ୍ଯସୃଜଦଶ୍ରୂଣି ମୈଥିଲୀ ଵିଲଲାପ ଚ
ମୈଥିଳୀ ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, କ୍ରୋଧରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ହା ରାମେତି ଚ ଦୁଃଖାର୍ତା ହା ପୁନର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ। ହା ଶ୍ଵଶ୍ରୂର୍ମମ କୌସଲ୍ଯେ ହା ସୁମିତ୍ରେତି ଭାମିନୀ
ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ବିସ୍ମୟ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା — 'ହା ରାମ!', 'ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!', 'ହା ମୋ ଶ୍ୱଶୁରୀ କୌଶଲ୍ୟା!', 'ହା ସୁମିତ୍ରା!'
ଲୋକପ୍ରଵାଦଃ ସତ୍ଯୋଽଯଂ ପଣ୍ଡିତୈଃ ସମୁଦାହୃତଃ। ଅକାଲେ ଦୁର୍ଲଭୋ ମୃତ୍ଯୁଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ଵା ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵା
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଥିବା ଏହି କଥା ସତ୍ୟ — ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁ ନାରୀ ବା ପୁରୁଷ, କାହା ପାଇଁ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଯତ୍ରାହମାଭିଃ କ୍ରୂରାଭୀ ରାକ୍ଷସୀଭିରିହାର୍ଦିତା। ଜୀଵାମି ହୀନା ରାମେଣ ମୁହୂର୍ତମପି ଦୁଃଖିତା
ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହି କ୍ରୁର ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ, ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ବଞ୍ଚି ରହିଛି।
ଏଷାଲ୍ପପୁଣ୍ଯା କୃପଣା ଵିନଶିଷ୍ଯାମ୍ଯନାଥଵତ୍। ସମୁଦ୍ରମଧ୍ଯେ ନୌଃ ପୂର୍ଣା ଵାଯୁଵେଗୈରିଵାହତା
ମୁଁ ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଦୟନୀୟ, ଅନାଥ ପରି ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବି; ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୌକା ବାୟୁର ଝଟକାରେ ଯେପରି ଭାସିଯାଏ, ସେପରି।
ଭର୍ତାରଂ ତମପଶ୍ଯନ୍ତୀ ରାକ୍ଷସୀଵଶମାଗତା। ସୀଦାମି ଖଲୁ ଶୋକେନ କୂଲଂ ତୋଯହତଂ ଯଥା
ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିବା ଏବଂ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ି, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଏମିତି ଡୁବୁଛି, ଯେପରି ନଦୀ ପାର ଜଳରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ତଂ ପଦ୍ମଦଲପତ୍ରାକ୍ଷଂ ସିଂହଵିକ୍ରାନ୍ତଗାମିନମ୍। ଧନ୍ଯାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ମେ ନାଥଂ କୃତଜ୍ଞଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍
ଯେମାନେ ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ — ପଦ୍ମଦଳ ସମାନ ଚକ୍ଷୁ, ସିଂହ ପରି ଚାଲିବା, କୃତଜ୍ଞ ଓ ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିବା — ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।