thumb|ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏହା ହେଉଛି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ବିଶିଏଁ ଅଧ୍ୟାୟ। ଶୁଣ।
ସୀତାଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରୁଷଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତଃ ସୀତାଂ ଵିପ୍ରିଯଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାମ୍
ସୀତାଙ୍କ କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାରାଜା ସୀତାଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦେଖିବାରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିଲେ।
ଯଥା ଯଥା ସାନ୍ତ୍ଵଯିତା ଵଶ୍ଯଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ତଥା ତଥା। ଯଥା ଯଥା ପ୍ରିଯଂ ଵକ୍ତା ପରିଭୂତସ୍ତଥା ତଥା
ଯେତେବେଳେ ନାରୀମାନେଂକୁ ମନାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ, ସେମାନେ ତେତେ ଅଧିକ ଆଜ୍ଞାଧୀନ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ଯେତେ ମିଠା କଥା କହାଯାଏ, ସେତେ ଅଧିକ ଅବହେଳିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସଂନିଯଚ୍ଛତି ମେ କ୍ରୋଧଂ ତ୍ଵଯି କାମଃ ସମୁତ୍ଥିତଃ। ଦ୍ରଵତୋ ମାର୍ଗମାସାଦ୍ଯ ହଯାନିଵ ସୁସାରଥିଃ
ତୁମ ପ୍ରତି ମୋର ଯେ ଆସକ୍ତି ଜଗ୍ରତ ହୋଇଛି, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ମୋର କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରୁଛି, ଯେପରି ଦକ୍ଷ ରଥୀ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
ଵାମଃ କାମୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଯସ୍ମିନ୍ କିଲ ନିବଧ୍ଯତେ। ଜନେ ତସ୍ମିଂସ୍ତ୍ଵନୁକ୍ରୋଶଃ ସ୍ନେହଶ୍ଚ କିଲ ଜାଯତେ
ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଚଞ୍ଚଳ ଇଚ୍ଛା ବାନ୍ଧି ଦେଉଛି, ସେତେବେଳେ ସେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମନରେ ଦୟା ଓ ସ୍ନେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏତସ୍ମାତ୍ କାରଣାନ୍ନ ତ୍ଵାଂ ଘାତଯାମି ଵରାନନେ। ଵଧାର୍ହାମଵମାନାର୍ହାଂ ମିଥ୍ଯା ପ୍ରଵ୍ରଜନେ ରତାମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ତୁମେ ମିଥ୍ୟା ବନବାସରେ ରତ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅପମାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରୁନାହିଁ।
ପରୁଷାଣି ହି ଵାକ୍ଯାନି ଯାନି ଯାନି ବ୍ରଵୀଷି ମାମ୍। ତେଷୁ ତେଷୁ ଵଧୋ ଯୁକ୍ତସ୍ତଵ ମୈଥିଲି ଦାରୁଣଃ
ହେ ମୈଥିଳୀ, ତୁମେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କଠୋର କଥା ମୋତେ କହୁଛ, ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟିଏ ପାଇଁ ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର ଯୋଗ୍ୟ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। କ୍ରୋଧସଂରମ୍ଭସଂଯୁକ୍ତଃ ସୀତାମୁତ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି କହି ସେଇ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣ, କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ।
ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ରକ୍ଷିତଵ୍ଯୌ ମେ ଯୋଽଵଧିସ୍ତେ ମଯା କୃତଃ। ତତଃ ଶଯନମାରୋହ ମମ ତ୍ଵଂ ଵରଵର୍ଣିନି
ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଇ ମାସ ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି; ଏହା ପରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠବର୍ଣ୍ଣା, ତୁମେ ମୋ ଶୟନକୁ ଅଭିଗମ କରିବାକୁ ପଡିବ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମୂର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ମାସାଭ୍ଯାଂ ଭର୍ତାରଂ ମାମନିଚ୍ଛତୀମ୍। ମମ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାତରାଶାର୍ଥେ ସୂଦାଶ୍ଛେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଖଣ୍ଡଶଃ
ଏହି ଦୁଇ ମାସ ପରେ ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ପତି ଭାବେ ଚାହିବ ନାହାଁ, ତେବେ ପ୍ରଭାତ ଭୋଜନ ପାଇଁ ମୋର ରନ୍ଧନିମାନେ ତୁମକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରିଦେବେ।
ତାଂ ଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନାଂ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ଜାନକୀମ୍। ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵକନ୍ଯାସ୍ତା ଵିଷେଦୁର୍ଵିକୃତେକ୍ଷଣାଃ
ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଠାରୁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରାଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ବିକୃତ ହେଇଗଲା।
ଓଷ୍ଠପ୍ରକାରୈରପରା ନେତ୍ରୈର୍ଵକ୍ତ୍ରୈସ୍ତଥାପରାଃ। ସୀତାମାଶ୍ଵାସଯାମାସୁସ୍ତର୍ଜିତାଂ ତେନ ରକ୍ଷସା
ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ସୀତାଙ୍କୁ କେହି ତାଙ୍କର ଓଠର ଇସାରାରେ, କେହି ଚକ୍ଷୁର ଇସାରାରେ, ଆଉ କେହି ମୁହଁର ଭାବରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।
ତାଭିରାଶ୍ଵାସିତା ସୀତା ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍। ଉଵାଚାତ୍ମହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵୃତ୍ତଶୌଟୀର୍ଯଗର୍ଵିତମ୍
ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ୱାସିତ ସୀତା, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣଙ୍କୁ ନିଜ ପାଇଁ ଉପକାରୀ ଏବଂ ନିଜ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ଗର୍ବରେ ଥିବା କଥା କହିଲେ।
ନୂନଂ ନ ତେ ଜନଃ କଶ୍ଚିଦସ୍ମିନ୍ନିଃଶ୍ରେଯସି ସ୍ଥିତଃ। ନିଵାରଯତି ଯୋ ନ ତ୍ଵାଂ କର୍ମଣୋଽସ୍ମାଦ୍ ଵିଗର୍ହିତାତ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେହି ଏମିତି ନାହାଁନ୍ତି, ଯିଏ ତୁମକୁ ଏହି ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ରୋକେ, କିମ୍ବା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ମାଂ ହି ଧର୍ମାତ୍ମନଃ ପତ୍ନୀଂ ଶଚୀମିଵ ଶଚୀପତେଃ। ତ୍ଵଦନ୍ଯସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରାର୍ଥଯେନ୍ମନସାପି କଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ, ଶଚୀପତିଙ୍କ ଶଚୀ ପରି, ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଅନ୍ୟ କିଏ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା କରିପାରିବ?
ରାକ୍ଷସାଧମ ରାମସ୍ଯ ଭାର୍ଯାମମିତତେଜସଃ। ଉକ୍ତଵାନସି ଯତ୍ ପାପଂ କ୍ଵ ଗତସ୍ତସ୍ଯ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
ହେ ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଅଧମ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ରାମଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରଣ କରି ଯେ ଅପରାଧ କରିଛ, ତାହାର ଫଳରୁ ପଳାଇ କେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ପାଇବୁ?
ଯଥା ଦୃପ୍ତଶ୍ଚ ମାତଂଗଃ ଶଶଶ୍ଚ ସହିତୌ ଵନେ। ତଥା ଦ୍ଵିରଦଵଦ୍ ରାମସ୍ତ୍ଵଂ ନୀଚ ଶଶଵତ୍ ସ୍ମୃତଃ
ଯେପରି ଅହଂକାରୀ ହାତୀ ଓ ଖରା ଏକାଠି ଅରଣ୍ୟରେ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି, ସେପରି ରାମ ହାତୀ ପରି ଏବଂ ତୁମେ ନିଚ ଖରା ପରି ଭାବିତ।
ସ ତ୍ଵମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନାଥଂ ଵୈ କ୍ଷିପନ୍ନିହ ନ ଲଜ୍ଜସେ। ଚକ୍ଷୁଷୋ ଵିଷଯେ ତସ୍ଯ ନ ଯାଵଦୁପଗଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଏଠାରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ନାଥଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଛ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସିନାହାଁ, ତୁମେ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ।
ଇମେ ତେ ନଯନେ କ୍ରୂରେ ଵିକୃତେ କୃଷ୍ଣପିଂଗଲେ। କ୍ଷିତୌ ନ ପତିତେ କସ୍ମାନ୍ମାମନାର୍ଯ ନିରୀକ୍ଷତଃ
ତୁମ ଏହି କ୍ରୁର, ବିକୃତ ଓ କଳାପିଙ୍ଗଳ ଆଖି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡିନାହିଁ, ତେବେ ଅନାର୍ଯ୍ୟ, କାହିଁକି ଏମିତି ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋତେ ଚାହୁଛ?
ତସ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମନଃ ପତ୍ନୀ ସ୍ନୁଷା ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ। କଥଂ ଵ୍ଯାହରତୋ ମାଂ ତେ ନ ଜିହ୍ଵା ପାପ ଶୀର୍ଯତି
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଦଶରଥଙ୍କର ବୁହାରୁ ମୋତେ କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ, ହେ ପାପୀ, ତୁମ ଜିଭ କିପରି ଶୁଖିଯାଏ ନାହିଁ?
ଅସଂଦେଶାତ୍ତୁ ରାମସ୍ଯ ତପସଶ୍ଚାନୁପାଲନାତ୍। ନ ତ୍ଵାଂ କୁର୍ମି ଦଶଗ୍ରୀଵ ଭସ୍ମ ଭସ୍ମାର୍ହତେଜସା
ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ନ ଥିବା ଏବଂ ମୋର ତପସ୍ୟା ପାଳନ କରୁଥିବାରୁ, ହେ ଦଶମୁଖ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତାହାର ଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ମୋର ତେଜର ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ କରୁନାହିଁ।
ନାପହର୍ତୁମହଂ ଶକ୍ଯା ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଵିଧିସ୍ତଵ ଵଧାର୍ଥାଯ ଵିହିତୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେ ଧୀର ରାମଙ୍କୁ ଶକ୍ତିବାନ୍ଧି ମୋତେ ଜବରଦସ୍ତି ନେବା ସମ୍ଭବ ନୁହଁ; ତୁମ ନାଶ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସୀତାଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଵିଵୃତ୍ଯ ନଯନେ କ୍ରୂରେ ଜାନକୀମନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ
ସୀତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଆଖି ଡ଼େଙ୍ଗାଇ, ଜାନକୀଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ଦେଖିଲେ।
ନୀଲଜୀମୂତସଂକାଶୋ ମହାଭୁଜଶିରୋଧରଃ। ସିଂହସତ୍ତ୍ଵଗତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦୀପ୍ତଜିହ୍ଵୋଗ୍ରଲୋଚନଃ
ସେ ଗାଢ଼ ମେଘ ଭଳି କଳା, ବିଶାଳ ବାହୁ ଓ ମୋଟ ମୁଣ୍ଡ ଥିଲେ, ସିଂହ ଭଳି ଚାଲିଥିଲେ, ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜିହ୍ୱା ଓ ଭୟଙ୍କର ଆଖି ଥିଲା।
ଚଲାଗ୍ରମୁକୁଟପ୍ରାଂଶୁଶ୍ଚିତ୍ରମାଲ୍ଯାନୁଲେପନଃ। ରକ୍ତମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରସ୍ତପ୍ତାଂଗଦଵିଭୂଷଣଃ
ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ମୁକୁଟ ଚମକୁଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିଲେ; ଲାଲ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାପ୍ତ ସୁନାର ଗହଣା ରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ଶ୍ରୋଣୀସୂତ୍ରେଣ ମହତା ମେଚକେନ ସୁସଂଵୃତଃ। ଅମୃତୋତ୍ପାଦନେ ନଦ୍ଧୋ ଭୁଜଂଗେନେଵ ମନ୍ଦରଃ
ତାଙ୍କର କମରେ ବଡ଼ ଓ ରଙ୍ଗିନ ବେଳ୍ଟ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା, ମଣ୍ଡର ପାହାଡ଼କୁ ନାଗ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଦେଇ ଅମୃତ ମଥନ ହେଉଥିଲା ଭଳି।
ତାଭ୍ଯାଂ ସ ପରିପୂର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଶୁଶୁଭେଽଚଲସଂକାଶଃ ଶୃଂଗାଭ୍ଯାମିଵ ମନ୍ଦରଃ
ସେ ଦୁଇଟି ପୁରାଣ ବାହୁ ସହିତ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ମଣ୍ଡର ପାହାଡ଼ର ଦୁଇଟି ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଣାଭ୍ଯାଂ କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାଂ ଵିଭୂଷିତଃ। ରକ୍ତପଲ୍ଲଵପୁଷ୍ପାଭ୍ଯାମଶୋକାଭ୍ଯାମିଵାଚଲଃ
ତାଜା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଲାଲ ମୁଞ୍ଜ ଓ ଫୁଲ ଥିବା ଅଶୋକ ଗଛ ରେ ଶୋଭିତ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ।
ସ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷପ୍ରତିମୋ ଵସନ୍ତ ଇଵ ମୂର୍ତିମାନ୍। ଶ୍ମଶାନଚୈତ୍ଯପ୍ରତିମୋ ଭୂଷିତୋଽପି ଭଯଂକରଃ
ସେ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ଭଳି, ବସନ୍ତ ଋତୁ ଦେହ ଧରିଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଶୋଭିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ମଶାନ ମଠ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ।
ଅଵେକ୍ଷମାଣୋ ଵୈଦେହୀଂ କୋପସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ। ଉଵାଚ ରାଵଣଃ ସୀତାଂ ଭୁଜଂଗ ଇଵ ନିଃଶ୍ଵସନ୍
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖିରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ସାପ ଭଳି ଫୁସ୍କାରି ଦେଇ କହିଲେ।