ଆଯତୀମିଵ ଵିଧ୍ଵସ୍ତାମାଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତିହତାମିଵ। ଦୀପ୍ତାମିଵ ଦିଶଂ କାଲେ ପୂଜାମପହତାମିଵ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଜ୍ଞା ଅବରୋଧିତ ହୋଇଥିବା ପରି, ଏକ ସମୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିଗ ଏବେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିବା ପରି, ଯଥାସମୟରେ ବିଘ୍ନିତ ପୂଜା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ପୌର୍ଣମାସୀମିଵ ନିଶାଂ ତମୋଗ୍ରସ୍ତେନ୍ଦୁମଣ୍ଡଲାମ୍। ପଦ୍ମିନୀମିଵ ଵିଧ୍ଵସ୍ତାଂ ହତଶୂରାଂ ଚମୂମିଵ
ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ରାତି ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିବା ପରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଦ୍ମିନୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପରି, ବୀରହୀନ ସେନା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ପ୍ରଭାମିଵ ତମୋଧ୍ଵସ୍ତାମୁପକ୍ଷୀଣାମିଵାପଗାମ୍। ଵେଦୀମିଵ ପରାମୃଷ୍ଟାଂ ଶାନ୍ତାମଗ୍ନିଶିଖାମିଵ
ପ୍ରଭା ଅନ୍ଧକାରରେ ମିଶିଯାଇଥିବା ପରି, ନଦୀ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବା ପରି, ଯଜ୍ଞବେଦୀ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯିବା ପରି, ଶାନ୍ତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଉତ୍କୃଷ୍ଟପର୍ଣକମଲାଂ ଵିତ୍ରାସିତଵିହଂଗମାମ୍। ହସ୍ତିହସ୍ତପରାମୃଷ୍ଟାମାକୁଲାମିଵ ପଦ୍ମିନୀମ୍
ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ଛିଣ୍ଡାଯାଇଥିବା, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟରେ ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା, ହାତୀର ସୁଣ୍ଡର ସ୍ପର୍ଶରେ ବିଘ୍ନିତ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ପତିଶୋକାତୁରାଂ ଶୁଷ୍କାଂ ନଦୀଂ ଵିସ୍ରାଵିତାମିଵ। ପରଯା ମୃଜଯା ହୀନାଂ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ନିଶାମିଵ
ପତିବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିଥିବା ଏକ ନଦୀ ପରି, ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ରହୀନ ରାତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ସୁକୁମାରୀଂ ସୁଜାତାଂଗୀଂ ରତ୍ନଗର୍ଭଗୃହୋଚିତାମ୍। ତପ୍ଯମାନାମିଵୋଷ୍ଣେନ ମୃଣାଲୀମଚିରୋଦ୍ଧୃତାମ୍
ସେ ଅତି ସୁକୁମାର, ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଓ ମଣିମାଳିକା ଘରେ ପାଳିଥିବା, ତାଜା ତୁଳସୀ ଡଣ୍ଡା ଭଳି ତାପରେ ଶୁଷ୍କ ହେଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଗୃହୀତାମାଲିତାଂ ସ୍ତମ୍ଭେ ଯୂଥପେନ ଵିନାକୃତାମ୍। ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୀଂ ସୁଦୁଃଖାର୍ତାଂ ଗଜରାଜଵଧୂମିଵ
ଧରି ଦଣ୍ଡରେ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଥିବା, ସଙ୍ଗୀମାନେ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା, ବନ୍ଧି ନିଆଯାଇଥିବା ହାତୀରାଜ ରାଣୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଉପଵାସେନ ଶୋକେନ ଧ୍ଯାନେନ ଚ ଭଯେନ ଚ। ପରିକ୍ଷୀଣାଂ କୃଶାଂ ଦୀନାମଲ୍ପାହାରାଂ ତପୋଧନାମ୍
ଉପବାସ, ଶୋକ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଭୟରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ କ୍ଷୀଣ, ଅତି ଦୁଃଖିତ, ଅଳ୍ପ ଖାଇଥିବା, ତପସ୍ଵିନୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଆଯାଚମାନାଂ ଦୁଃଖାର୍ତାଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଂ ଦେଵତାମିଵ। ଭାଵେନ ରଘୁମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଦଶଗ୍ରୀଵପରାଭଵମ୍
ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ, ହାତ ଜୋଡି ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା, ଦେବୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ମନରେ ରଘୁବଂଶର ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଧରି, ଦଶମୁଖର ପରାଜୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ ।
ସମୀକ୍ଷମାଣାଂ ରୁଦତୀମନିନ୍ଦିତାଂ ସୁପକ୍ଷ୍ମତାମ୍ରାଯତଶୁକ୍ଲଲୋଚନାମ୍। ଅନୁଵ୍ରତାଂ ରାମମତୀଵ ମୈଥିଲୀଂ ପ୍ରଲୋଭଯାମାସ ଵଧାଯ ରାଵଣଃ
ସୁନ୍ଦର, ଲମ୍ବା, ରକ୍ତିମ ଓ ଧଳା ଆଖି, ଦୋଷହୀନ, ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିରେ ରାମଙ୍କୁ ଭଜୁଥିବା ମୈଥିଳୀ, ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ କାନ୍ଦୁଥିବା ସେଠାରେ, ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁର ଲାଗି ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
thumb|ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ବିଶ ଶର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ସ ତାଂ ପରିଵୃତାଂ ଦୀନାଂ ନିରାନନ୍ଦାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍। ସାକାରୈର୍ମଧୁରୈର୍ଵାକ୍ଯୈର୍ନ୍ଯଦର୍ଶଯତ ରାଵଣଃ
ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିବା, ଦୁଃଖିତ, ଆନନ୍ଦହୀନ ଓ ତପସ୍ଵିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ, ରାବଣ ମଧୁର ଓ ଆକର୍ଷକ କଥାରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ ।
ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାଗନାସୋରୁ ଗୂହମାନା ସ୍ତନୋଦରମ୍। ଅଦର୍ଶନମିଵାତ୍ମାନଂ ଭଯାନ୍ନେତୁଂ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି
ମୋତେ ଦେଖି, ହେ ନାଗନାସରୁ, ତୁମେ ତୁମର ଛାତି ଓ ପେଟ ଲୁଚାଉଛ, ଯେପରି ଭୟରେ ନିଜକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
କାମଯେ ତ୍ଵାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ବହୁ ମନ୍ଯସ୍ଵ ମାଂ ପ୍ରିଯେ। ସର୍ଵାଂଗଗୁଣସମ୍ପନ୍ନେ ସର୍ଵଲୋକମନୋହରେ
ହେ ବଡ଼ ଆଖିଅଳି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହେଁ; ମୋତେ ମହତ୍ୱ ଦିଅ, ପ୍ରିୟା, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିବା ତୁମେ।
ନେହ କିଞ୍ଚିନ୍ମନୁଷ୍ଯା ଵା ରାକ୍ଷସାଃ କାମରୂପିଣଃ। ଵ୍ଯପସର୍ପତୁ ତେ ସୀତେ ଭଯଂ ମତ୍ତଃ ସମୁତ୍ଥିତମ୍
ଏଠାରେ କେହି ମଣିଷ କିମ୍ବା ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ତୁମକୁ କିଛି କରିପାରିବେନି; ମୋ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟ, ହେ ସୀତା, ତୁମେ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ସ୍ଵଧର୍ମୋ ରକ୍ଷସାଂ ଭୀରୁ ସର୍ଵଦୈଵ ନ ସଂଶଯଃ। ଗମନଂ ଵା ପରସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ହରଣଂ ସମ୍ପ୍ରମଥ୍ଯ ଵା
ହେ ଭୟଭୀତା, ରାକ୍ଷସମାନେ ସଦା ଅନ୍ୟର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିଜ ନିକଟକୁ ଆଣିବା କିମ୍ବା ଜୋର ଜବରଦସ୍ତି କରି ହରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି—ଏହା ତାଙ୍କର ଧର୍ମ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଚୈଵମକାମାଂ ତ୍ଵାଂ ନ ଚ ସ୍ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ମୈଥିଲି। କାମଂ କାମଃ ଶରୀରେ ମେ ଯଥାକାମଂ ପ୍ରଵର୍ତତାମ୍
ତଥାପି, ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ବିପରୀତ କିଛି କରିବିନି, ହେ ମୈଥିଳୀ; ମୋ ଦେହରେ ଯେପରି ଆକାଂକ୍ଷା ଚାଲିବ, ଚାଲୁ।
ଦେଵି ନେହ ଭଯଂ କାର୍ଯଂ ମଯି ଵିଶ୍ଵସିହି ପ୍ରିଯେ। ପ୍ରଣଯସ୍ଵ ଚ ତତ୍ତ୍ଵେନ ମୈଵଂ ଭୂଃ ଶୋକଲାଲସା
ହେ ଦେବୀ, ଏଠି କିଛି ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ; ମୋତେ ଭରସା କର, ପ୍ରିୟା। ନିଜ ଭଲପାଇବା ସତ୍ୟରେ ଦିଅ—ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଲୀନ ରୁହନି।
ଏକଵେଣୀ ଅଧଃଶଯ୍ଯା ଧ୍ଯାନଂ ମଲିନମମ୍ବରମ୍। ଅସ୍ଥାନେଽପ୍ଯୁପଵାସଶ୍ଚ ନୈତାନ୍ଯୌପଯିକାନି ତେ
ଏକ ଚୁଟି, ଭୂମିରେ ଶୋଇବା, ଧ୍ୟାନ, ମେଳା ପୋଷାକ, ଅସମୟରେ ଉପବାସ—ଏସବୁ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ ମାଲ୍ଯାନି ଚନ୍ଦନାନ୍ଯଗୁରୂଣି ଚ। ଵିଵିଧାନି ଚ ଵାସାଂସି ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ଏଠାରେ ଅନେକ ରଙ୍ଗିନ ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ଓ ଦିବ୍ୟ ଗହଣା ଅଛି।
ମହାର୍ହାଣି ଚ ପାନାନି ଶଯନାନ୍ଯାସନାନି ଚ। ଗୀତଂ ନୃତ୍ଯଂ ଚ ଵାଦ୍ଯଂ ଚ ଲଭ ମାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୈଥିଲି
ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ପାନୀୟ, ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟା, ଆସନ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟ—ଏସବୁ ମୋତେ ପାଇଁ, ମୈଥିଳୀ, ତୁମେ ଉପଭୋଗ କର।
ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନମସି ମୈଵଂ ଭୂଃ କୁରୁ ଗାତ୍ରେଷୁ ଭୂଷଣମ୍। ମାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ହି କଥଂ ଵା ସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵମନର୍ହା ସୁଵିଗ୍ରହେ
ତୁମେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ; ଏପରି ହେଉନି, ନିଜ ଦେହକୁ ଗହଣା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାଇବା। ମୋତେ ଲାଭ କରି, ଏତେ ଶୁଭ୍ର ଦେହ ଥିବା ତୁମେ କିପରି ଅଯୋଗ୍ୟ ହେବ?
ଇଦଂ ତେ ଚାରୁ ସଂଜାତଂ ଯୌଵନଂ ହ୍ଯତିଵର୍ତତେ। ଯଦତୀତଂ ପୁନର୍ନୈତି ସ୍ରୋତଃ ସ୍ରୋତସ୍ଵିନାମିଵ
ତୁମର ଏହି ସୁନ୍ଦର ଯୌବନ ଦେଖ, ଏହା ଚାଲିଯାଉଛି; ଯାହା ଚାଲିଗଲା, ସେଥିରେ ପୁଣି ଫେରେନାହିଁ, ଯେପରି ନଦୀର ଜଳ ପଛକୁ ଫେରେନାହିଁ।
ତ୍ଵାଂ କୃତ୍ଵୋପରତୋ ମନ୍ଯେ ରୂପକର୍ତା ସ ଵିଶ୍ଵକୃତ୍। ନହି ରୂପୋପମା ହ୍ଯନ୍ଯା ତଵାସ୍ତି ଶୁଭଦର୍ଶନେ
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ରୂପ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମାଲିକ, ତୁମକୁ ତିଆରି କରି ତାଙ୍କର କାମ ଶେଷ କରିଦେଇଛନ୍ତି, ହେ ଶୁଭଦର୍ଶନା; କାରଣ, ତୁମର ସମାନ ରୂପ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
ତ୍ଵାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵୈଦେହି ରୂପଯୌଵନଶାଲିନୀମ୍। କଃ ପୁନର୍ନାତିଵର୍ତେତ ସାକ୍ଷାଦପି ପିତାମହଃ
ହେ ବୈଦେହୀ, ତୁମର ଏହି ରୂପ ଓ ଯୌବନ ପାଇଁ, କିଏ ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସି ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବ? ସ୍ୱୟଂ ପିତାମହ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ।
ଯଦ୍ ଯତ୍ ପଶ୍ଯାମି ତେ ଗାତ୍ରଂ ଶୀତାଂଶୁସଦୃଶାନନେ। ତସ୍ମିଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣି ଚକ୍ଷୁର୍ମମ ନିବଧ୍ଯତେ
ତୁମର ଯେଉଁଠି ଦେହକୁ ଦେଖୁଛି, ହେ ଶୀତଳ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ସେଠିକୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ବନ୍ଧିଯାଉଛି, ହେ ପ୍ରଶସ୍ତ କଟିଅଳି।
ଭଵ ମୈଥିଲି ଭାର୍ଯା ମେ ମୋହମେତଂ ଵିସର୍ଜଯ। ବହ୍ଵୀନାମୁତ୍ତମସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମମାଗ୍ରମହିଷୀ ଭଵ
ହେ ମୈଥିଳୀ, ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ, ଏହି ଭ୍ରମ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ମୋ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ ହେଉ।
ଲୋକେଭ୍ଯୋ ଯାନି ରତ୍ନାନି ସମ୍ପ୍ରମଥ୍ଯାହୃତାନି ମେ। ତାନି ତେ ଭୀରୁ ସର୍ଵାଣି ରାଜ୍ଯଂ ଚୈଵ ଦଦାମି ତେ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକରୁ ଯେଉଁ ରତ୍ନ ଆଣିଛି, ହେ ଭୟଭୀତା, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ—ସେସବୁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।
ଵିଜିତ୍ଯ ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ ନାନାନଗରମାଲିନୀମ୍। ଜନକାଯ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ତଵ ହେତୋର୍ଵିଲାସିନି
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଅନେକ ସହରରେ ଶୋଭିତ, ଜିତି ତୁମ ପିତା ଜନକଙ୍କୁ ତୁମ ପାଇଁ ଦେଇଦେବି, ହେ ଖେଳାଳି।
ନେହ ପଶ୍ଯାମି ଲୋକେଽନ୍ଯଂ ଯୋ ମେ ପ୍ରତିବଲୋ ଭଵେତ୍। ପଶ୍ଯ ମେ ସୁମହଦ୍ଵୀର୍ଯମପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମାହଵେ
ଏହି ସଂସାରରେ ମୋ ସମାନ ଶକ୍ତି ଥିବା ଆଉ କେହି ନାହିଁ; ମୋର ବଡ଼ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରତାପ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖ।