ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଵୈଦେହୀ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍। ପ୍ରାଵେପତ ଵରାରୋହା ପ୍ରଵାତେ କଦଲୀ ଯଥା
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାରାଜ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉତ୍ତମ ଆକୃତି ଥିବା ବୈଦେହୀ ବାତାସରେ କଦଳୀ ଗଛ ପରି କମ୍ପିତ ହେଲେ।
ଊରୁଭ୍ଯାମୁଦରଂ ଛାଦ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଚ ପଯୋଧରୌ। ଉପଵିଷ୍ଟା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ରୁଦତୀ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଉରୁ ଦ୍ୱାରା ପେଟ ଓ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଅଂଶ ଢାକି, ବଡ଼ ଆଖି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚରିତ୍ର ଥିବା ସେ ମହିଳା ବସି ବିଲାପ କରୁଥିଲେ।
ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ରକ୍ଷିତାଂ ରାକ୍ଷସୀଗଣୈଃ। ଦଦର୍ଶ ଦୀନାଂ ଦୁଃଖାର୍ତାଂ ନାଵଂ ସନ୍ନାମିଵାର୍ଣଵେ
ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୟନୀୟ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଥିବା ନୌକା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅସଂଵୃତାଯାମାସୀନାଂ ଧରଣ୍ଯାଂ ସଂଶିତଵ୍ରତାମ୍। ଛିନ୍ନାଂ ପ୍ରପତିତାଂ ଭୂମୌ ଶାଖାମିଵ ଵନସ୍ପତେଃ
ଧରଣୀ ଉପରେ ଅଢ଼ା ହୋଇ ବସିଥିବା, ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ସେ ମହିଳା ଗଛରୁ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ଡାଳ ପରି ମାଟିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ମଲମଣ୍ଡନଦିଗ୍ଧାଂଗୀଂ ମଣ୍ଡନାର୍ହାମମଣ୍ଡନାମ୍। ମୃଣାଲୀ ପଙ୍କଦିଗ୍ଧେଵ ଵିଭାତି ନ ଵିଭାତି ଚ
ମଳରେ ପତିଥିବା ତାଙ୍କ ଶରୀର, ଶୃଙ୍ଗାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଳଙ୍କାର ବିନା ଅଳଙ୍କୃତ ଲାଗୁଥିଲେ । ମାଟିରେ ଲପେଟା ହୋଇଥିବା କମଳ ଡଣ୍ଡା ଭଳି, ସେ ଏକାଧାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଅନୁଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ସମୀପଂ ରାଜସିଂହସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ସଂକଲ୍ପହଯସଂଯୁକ୍ତୈର୍ଯାନ୍ତୀମିଵ ମନୋରଥୈଃ
ସେ ମନରଥର ରଥରେ, ନିଜ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଉଥିବା, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଶୁଷ୍ଯନ୍ତୀଂ ରୁଦତୀମେକାଂ ଧ୍ଯାନଶୋକପରାଯଣାମ୍। ଦୁଃଖସ୍ଯାନ୍ତମପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ରାମାଂ ରାମମନୁଵ୍ରତାମ୍
ଏକା, କ୍ଷୀଣ ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା, ଧ୍ୟାନ ଓ ଦୁଃଖରେ ଲୀନ, ଦୁଃଖର ଶେଷ ଦେଖିପାରୁନଥିବା, ରାମଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଭଜୁଥିବା ସେ ଥିଲେ ।
ଚେଷ୍ଟମାନାମଥାଵିଷ୍ଟାଂ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଵଧୂମିଵ। ଧୂପ୍ଯମାନାଂ ଗ୍ରହେଣେଵ ରୋହିଣୀଂ ଧୂମକେତୁନା
କେବେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିବା, କେବେ ଅଚେତ ହୋଇପଡ଼ୁଥିବା, ସର୍ପରାଜଙ୍କ ରାଣୀ ପରି, କିମ୍ବା ଧୂମକେତୁ ଗ୍ରହରେ ଦମିତ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଵୃତ୍ତଶୀଲେ କୁଲେ ଜାତାମାଚାରଵତି ଧାର୍ମିକେ। ପୁନଃ ସଂସ୍କାରମାପନ୍ନାଂ ଜାତାମିଵ ଚ ଦୁଷ୍କୁଲେ
ସଦ୍ଗୁଣୀ, ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ନୀତି ଓ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼, ଏବେ ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ, ଅପବିତ୍ର କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଅପମାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ସନ୍ନାମିଵ ମହାକୀର୍ତିଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାମିଵ ଵିମାନିତାମ୍। ପ୍ରଜ୍ଞାମିଵ ପରିକ୍ଷୀଣାମାଶାଂ ପ୍ରତିହତାମିଵ
ମହାନ କୀର୍ତ୍ତି ଅପମୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ପରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅପମାନିତ ହୋଇଥିବା ପରି, ପ୍ରଜ୍ଞା କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା ପରି, ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଆଯତୀମିଵ ଵିଧ୍ଵସ୍ତାମାଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତିହତାମିଵ। ଦୀପ୍ତାମିଵ ଦିଶଂ କାଲେ ପୂଜାମପହତାମିଵ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଜ୍ଞା ଅବରୋଧିତ ହୋଇଥିବା ପରି, ଏକ ସମୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିଗ ଏବେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିବା ପରି, ଯଥାସମୟରେ ବିଘ୍ନିତ ପୂଜା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ପୌର୍ଣମାସୀମିଵ ନିଶାଂ ତମୋଗ୍ରସ୍ତେନ୍ଦୁମଣ୍ଡଲାମ୍। ପଦ୍ମିନୀମିଵ ଵିଧ୍ଵସ୍ତାଂ ହତଶୂରାଂ ଚମୂମିଵ
ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ରାତି ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିବା ପରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଦ୍ମିନୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପରି, ବୀରହୀନ ସେନା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ପ୍ରଭାମିଵ ତମୋଧ୍ଵସ୍ତାମୁପକ୍ଷୀଣାମିଵାପଗାମ୍। ଵେଦୀମିଵ ପରାମୃଷ୍ଟାଂ ଶାନ୍ତାମଗ୍ନିଶିଖାମିଵ
ପ୍ରଭା ଅନ୍ଧକାରରେ ମିଶିଯାଇଥିବା ପରି, ନଦୀ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବା ପରି, ଯଜ୍ଞବେଦୀ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯିବା ପରି, ଶାନ୍ତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଉତ୍କୃଷ୍ଟପର୍ଣକମଲାଂ ଵିତ୍ରାସିତଵିହଂଗମାମ୍। ହସ୍ତିହସ୍ତପରାମୃଷ୍ଟାମାକୁଲାମିଵ ପଦ୍ମିନୀମ୍
ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ଛିଣ୍ଡାଯାଇଥିବା, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟରେ ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା, ହାତୀର ସୁଣ୍ଡର ସ୍ପର୍ଶରେ ବିଘ୍ନିତ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ପତିଶୋକାତୁରାଂ ଶୁଷ୍କାଂ ନଦୀଂ ଵିସ୍ରାଵିତାମିଵ। ପରଯା ମୃଜଯା ହୀନାଂ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ନିଶାମିଵ
ପତିବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିଥିବା ଏକ ନଦୀ ପରି, ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ରହୀନ ରାତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ସୁକୁମାରୀଂ ସୁଜାତାଂଗୀଂ ରତ୍ନଗର୍ଭଗୃହୋଚିତାମ୍। ତପ୍ଯମାନାମିଵୋଷ୍ଣେନ ମୃଣାଲୀମଚିରୋଦ୍ଧୃତାମ୍
ସେ ଅତି ସୁକୁମାର, ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଓ ମଣିମାଳିକା ଘରେ ପାଳିଥିବା, ତାଜା ତୁଳସୀ ଡଣ୍ଡା ଭଳି ତାପରେ ଶୁଷ୍କ ହେଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଗୃହୀତାମାଲିତାଂ ସ୍ତମ୍ଭେ ଯୂଥପେନ ଵିନାକୃତାମ୍। ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୀଂ ସୁଦୁଃଖାର୍ତାଂ ଗଜରାଜଵଧୂମିଵ
ଧରି ଦଣ୍ଡରେ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଥିବା, ସଙ୍ଗୀମାନେ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା, ବନ୍ଧି ନିଆଯାଇଥିବା ହାତୀରାଜ ରାଣୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଉପଵାସେନ ଶୋକେନ ଧ୍ଯାନେନ ଚ ଭଯେନ ଚ। ପରିକ୍ଷୀଣାଂ କୃଶାଂ ଦୀନାମଲ୍ପାହାରାଂ ତପୋଧନାମ୍
ଉପବାସ, ଶୋକ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଭୟରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ କ୍ଷୀଣ, ଅତି ଦୁଃଖିତ, ଅଳ୍ପ ଖାଇଥିବା, ତପସ୍ଵିନୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଆଯାଚମାନାଂ ଦୁଃଖାର୍ତାଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଂ ଦେଵତାମିଵ। ଭାଵେନ ରଘୁମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଦଶଗ୍ରୀଵପରାଭଵମ୍
ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ, ହାତ ଜୋଡି ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା, ଦେବୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ମନରେ ରଘୁବଂଶର ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଧରି, ଦଶମୁଖର ପରାଜୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ ।
ସମୀକ୍ଷମାଣାଂ ରୁଦତୀମନିନ୍ଦିତାଂ ସୁପକ୍ଷ୍ମତାମ୍ରାଯତଶୁକ୍ଲଲୋଚନାମ୍। ଅନୁଵ୍ରତାଂ ରାମମତୀଵ ମୈଥିଲୀଂ ପ୍ରଲୋଭଯାମାସ ଵଧାଯ ରାଵଣଃ
ସୁନ୍ଦର, ଲମ୍ବା, ରକ୍ତିମ ଓ ଧଳା ଆଖି, ଦୋଷହୀନ, ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିରେ ରାମଙ୍କୁ ଭଜୁଥିବା ମୈଥିଳୀ, ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ କାନ୍ଦୁଥିବା ସେଠାରେ, ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁର ଲାଗି ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
thumb|ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ବିଶ ଶର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ସ ତାଂ ପରିଵୃତାଂ ଦୀନାଂ ନିରାନନ୍ଦାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍। ସାକାରୈର୍ମଧୁରୈର୍ଵାକ୍ଯୈର୍ନ୍ଯଦର୍ଶଯତ ରାଵଣଃ
ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିବା, ଦୁଃଖିତ, ଆନନ୍ଦହୀନ ଓ ତପସ୍ଵିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ, ରାବଣ ମଧୁର ଓ ଆକର୍ଷକ କଥାରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ ।
ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାଗନାସୋରୁ ଗୂହମାନା ସ୍ତନୋଦରମ୍। ଅଦର୍ଶନମିଵାତ୍ମାନଂ ଭଯାନ୍ନେତୁଂ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି
ମୋତେ ଦେଖି, ହେ ନାଗନାସରୁ, ତୁମେ ତୁମର ଛାତି ଓ ପେଟ ଲୁଚାଉଛ, ଯେପରି ଭୟରେ ନିଜକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
କାମଯେ ତ୍ଵାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ବହୁ ମନ୍ଯସ୍ଵ ମାଂ ପ୍ରିଯେ। ସର୍ଵାଂଗଗୁଣସମ୍ପନ୍ନେ ସର୍ଵଲୋକମନୋହରେ
ହେ ବଡ଼ ଆଖିଅଳି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହେଁ; ମୋତେ ମହତ୍ୱ ଦିଅ, ପ୍ରିୟା, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିବା ତୁମେ।
ନେହ କିଞ୍ଚିନ୍ମନୁଷ୍ଯା ଵା ରାକ୍ଷସାଃ କାମରୂପିଣଃ। ଵ୍ଯପସର୍ପତୁ ତେ ସୀତେ ଭଯଂ ମତ୍ତଃ ସମୁତ୍ଥିତମ୍
ଏଠାରେ କେହି ମଣିଷ କିମ୍ବା ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ତୁମକୁ କିଛି କରିପାରିବେନି; ମୋ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟ, ହେ ସୀତା, ତୁମେ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ସ୍ଵଧର୍ମୋ ରକ୍ଷସାଂ ଭୀରୁ ସର୍ଵଦୈଵ ନ ସଂଶଯଃ। ଗମନଂ ଵା ପରସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ହରଣଂ ସମ୍ପ୍ରମଥ୍ଯ ଵା
ହେ ଭୟଭୀତା, ରାକ୍ଷସମାନେ ସଦା ଅନ୍ୟର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିଜ ନିକଟକୁ ଆଣିବା କିମ୍ବା ଜୋର ଜବରଦସ୍ତି କରି ହରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି—ଏହା ତାଙ୍କର ଧର୍ମ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଚୈଵମକାମାଂ ତ୍ଵାଂ ନ ଚ ସ୍ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ମୈଥିଲି। କାମଂ କାମଃ ଶରୀରେ ମେ ଯଥାକାମଂ ପ୍ରଵର୍ତତାମ୍
ତଥାପି, ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ବିପରୀତ କିଛି କରିବିନି, ହେ ମୈଥିଳୀ; ମୋ ଦେହରେ ଯେପରି ଆକାଂକ୍ଷା ଚାଲିବ, ଚାଲୁ।
ଦେଵି ନେହ ଭଯଂ କାର୍ଯଂ ମଯି ଵିଶ୍ଵସିହି ପ୍ରିଯେ। ପ୍ରଣଯସ୍ଵ ଚ ତତ୍ତ୍ଵେନ ମୈଵଂ ଭୂଃ ଶୋକଲାଲସା
ହେ ଦେବୀ, ଏଠି କିଛି ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ; ମୋତେ ଭରସା କର, ପ୍ରିୟା। ନିଜ ଭଲପାଇବା ସତ୍ୟରେ ଦିଅ—ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଲୀନ ରୁହନି।
ଏକଵେଣୀ ଅଧଃଶଯ୍ଯା ଧ୍ଯାନଂ ମଲିନମମ୍ବରମ୍। ଅସ୍ଥାନେଽପ୍ଯୁପଵାସଶ୍ଚ ନୈତାନ୍ଯୌପଯିକାନି ତେ
ଏକ ଚୁଟି, ଭୂମିରେ ଶୋଇବା, ଧ୍ୟାନ, ମେଳା ପୋଷାକ, ଅସମୟରେ ଉପବାସ—ଏସବୁ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ ମାଲ୍ଯାନି ଚନ୍ଦନାନ୍ଯଗୁରୂଣି ଚ। ଵିଵିଧାନି ଚ ଵାସାଂସି ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ଏଠାରେ ଅନେକ ରଙ୍ଗିନ ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ଓ ଦିବ୍ୟ ଗହଣା ଅଛି।