କରାଲା ଧୂମ୍ରକେଶିନ୍ଯୋ ରାକ୍ଷସୀର୍ଵିକୃତାନନାଃ। ପିବନ୍ତି ସତତଂ ପାନଂ ସୁରାମାଂସସଦାପ୍ରିଯାଃ
ଭୟଙ୍କର, ଧୂଆଁ ମୁଣ୍ଡ ଓ ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସବୁବେଳେ ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି, ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ସଦା ଭଲପାଆନ୍ତି।
ସ୍କନ୍ଧଵନ୍ତମୁପାସୀନାଃ ପରିଵାର୍ଯ ଵନସ୍ପତିମ୍। ତସ୍ଯାଧସ୍ତାଚ୍ଚ ତାଂ ଦେଵୀଂ ରାଜପୁତ୍ରୀମନିନ୍ଦିତାମ୍
ବଡ଼ କନ୍ଧ ଥିବା ଗଛଟିକୁ ଘେରି ବସିଥିବା ସେମାନଙ୍କ ତଳେ, ଅପରାଧହୀନ ରାଜକୁମାରୀ ଦେବୀ ବସିଥିଲେ।
ଲକ୍ଷଯାମାସ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ ହନୂମାଞ୍ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। ନିଷ୍ପ୍ରଭାଂ ଶୋକସଂତପ୍ତାଂ ମଲସଂକୁଲମୂର୍ଧଜାମ୍
ଶ୍ରୀମୟ ହନୁମାନ୍ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, ତାଙ୍କର କେଶ ମଳିନ ଓ ଅଲୋକମୟ ହୋଇଯାଇଛି।
କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ଯାଂ ଚ୍ଯୁତାଂ ଭୂମୌ ତାରାଂ ନିପତିତାମିଵ। ଚାରିତ୍ରଵ୍ଯପଦେଶାଢ୍ଯାଂ ଭର୍ତୃଦର୍ଶନଦୁର୍ଗତାମ୍
ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୋଇ, ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥିବା ତାରା ପରି, ନୀତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ୱାମୀ ଦର୍ଶନର ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ।
ଭୂଷଣୈରୁତ୍ତମୈର୍ହୀନାଂ ଭର୍ତୃଵାତ୍ସଲ୍ଯଭୂଷିତାମ୍। ରାକ୍ଷସାଧିପସଂରୁଦ୍ଧାଂ ବନ୍ଧୁଭିଶ୍ଚ ଵିନାକୃତାମ୍
ଉତ୍ତମ ଭୂଷଣ ନଥିବା, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସ୍ନେହରେ ଶୋଭିତ, ରାକ୍ଷସା ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଇଥିବା, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ।
ଵିଯୂଥାଂ ସିଂହସଂରୁଦ୍ଧାଂ ବଦ୍ଧାଂ ଗଜଵଧୂମିଵ। ଚନ୍ଦ୍ରରେଖାଂ ପଯୋଦାନ୍ତେ ଶାରଦାଭ୍ରୈରିଵାଵୃତାମ୍
ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଇଥିବା ହାତୀଣୀ ପରି; ମେଘର କୋଣାରେ ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି, ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘରେ ଢାକାଯାଇଥିବା।
କ୍ଲିଷ୍ଟରୂପାମସଂସ୍ପର୍ଶାଦଯୁକ୍ତାମିଵ ଵଲ୍ଲକୀମ୍। ସ ତାଂ ଭର୍ତୃହିତେ ଯୁକ୍ତାମଯୁକ୍ତାଂ ରକ୍ଷସାଂ ଵଶେ
ଦୁଃଖରେ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଦେହ, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ସୁର ହରାଇଥିବା ବିଣା ପରି; ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନିବେଦିତ, କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନ।
ଅଶୋକଵନିକାମଧ୍ଯେ ଶୋକସାଗରମାପ୍ଲୁତାମ୍। ତାଭିଃ ପରିଵୃତାଂ ତତ୍ର ସଗ୍ରହାମିଵ ରୋହିଣୀମ୍
ଅଶୋକବନର ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଥିବା; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ଗ୍ରହମାନେ ଘେରିଥିବା ରୋହିଣୀ ପରି।
ଦଦର୍ଶ ହନୁମାଂସ୍ତତ୍ର ଲତାମକୁସୁମାମିଵ। ସା ମଲେନ ଚ ଦିଗ୍ଧାଂଗୀ ଵପୁଷା ଚାପ୍ଯଲଂକୃତା। ମୃଣାଲୀ ପଙ୍କଦିଗ୍ଧେଵ ଵିଭାତି ଚ ନ ଭାତି ଚ
ହନୁମାନ୍ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଫୁଲ ନଥିବା ଲତା ପରି; ମଳିନ ଶରୀର, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱଭାବିକ ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ; କାଦୁଅଁ ଲଗା ମାନସର ଡଣ୍ଡି ପରି, ଦେଖିଲେ ଦେଖାଯାଉଛି, ତଥାପି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।
ମଲିନେନ ତୁ ଵସ୍ତ୍ରେଣ ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟେନ ଭାମିନୀମ୍। ସଂଵୃତାଂ ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀଂ ଦଦର୍ଶ ହନୁମାନ୍ କପିଃ
ମଳିନ ଓ ଝିଣ୍ଡା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା, ମୃଗଶାବ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସେ ମହିଳାକୁ ବନର ବାନର ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ଦେଵୀଂ ଦୀନଵଦନାମଦୀନାଂ ଭର୍ତୃତେଜସା। ରକ୍ଷିତାଂ ସ୍ଵେନ ଶୀଲେନ ସୀତାମସିତଲୋଚନାମ୍
ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଦୃଢ଼ ନୁହଁନ୍ତି, ସ୍ୱଶୀଳରେ ରକ୍ଷିତ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତାକୁ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୁମାନ୍ ସୀତାଂ ମୃଗଶାଵନିଭେକ୍ଷଣାମ୍। ମୃଗକନ୍ଯାମିଵ ତ୍ରସ୍ତାଂ ଵୀକ୍ଷମାଣାଂ ସମନ୍ତତଃ
ମୃଗଶାବ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ଭୟଭିତ ହରିଣୀ ପରି, ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ।
ଦହନ୍ତୀମିଵ ନିଃଶ୍ଵାସୈର୍ଵୃକ୍ଷାନ୍ ପଲ୍ଲଵଧାରିଣଃ। ସଂଘାତମିଵ ଶୋକାନାଂ ଦୁଃଖସ୍ଯୋର୍ମିମିଵୋତ୍ଥିତାମ୍
ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସରେ ଗଛର ପତ୍ରକୁ ଦହାଉଥିବା ପରି, ଦୁଃଖର ଏକ ଦଳ, ଦୁଃଖର ତରଙ୍ଗ ଉଠିଥିବା ପରି।
ତାଂ କ୍ଷମାଂ ସୁଵିଭକ୍ତାଂଗୀଂ ଵିନାଭରଣଶୋଭିନୀମ୍। ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ମାରୁତିଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍
ସୁନିର୍ମିତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ଅଳଙ୍କାର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ଅକ୍ଷୟ, ମୈଥିଳୀକୁ ଦେଖି ମାରୁତି ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ହର୍ଷଜାନି ଚ ସୋଽଶ୍ରୂଣି ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଦିରେକ୍ଷଣାମ୍। ମୁମୋଚ ହନୁମାଂସ୍ତତ୍ର ନମଶ୍ଚକ୍ରେ ଚ ରାଘଵମ୍
ମଦିରା ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦର ଲୁହ ଛାଡ଼ିଲେ ଓ ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ନମସ୍କୃତ୍ଵାଥ ରାମାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସୀତାଦର୍ଶନସଂହୃଷ୍ଟୋ ହନୁମାନ୍ ସଂଵୃତୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଆପଣକୁ ଲୁଚାଇଲେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଅଠାରୋ ଅଧ୍ୟାୟ।
ତଥା ଵିପ୍ରେକ୍ଷମାଣସ୍ଯ ଵନଂ ପୁଷ୍ପିତପାଦପମ୍। ଵିଚିନ୍ଵତଶ୍ଚ ଵୈଦେହୀଂ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛେଷା ନିଶାଭଵତ୍
ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦେଖୁଥିବା ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ସମୟରେ, ରାତି ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା।
ଷଡଂଗଵେଦଵିଦୁଷାଂ କ୍ରତୁପ୍ରଵରଯାଜିନାମ୍। ଶୁଶ୍ରାଵ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷାନ୍ ସ ଵିରାତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମରକ୍ଷସାମ୍
ବେଦର ଛଅଟି ଅଂଗରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ବଡ଼ ବିଦ୍ୱାନ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସେ ରାତିରେ ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।
ଅଥ ମଂଗଲଵାଦିତ୍ରୈଃ ଶବ୍ଦୈଃ ଶ୍ରୋତ୍ରମନୋହରୈଃ। ପ୍ରାବୋଧ୍ଯତ ମହାବାହୁର୍ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ଶୁଭ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କୁ ଜାଗାଇ ଦିଆଗଲା।
ଵିବୁଧ୍ଯ ତୁ ମହାଭାଗୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ସ୍ରସ୍ତମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରୋ ଵୈଦେହୀମନ୍ଵଚିନ୍ତଯତ୍
ଜାଗି ଉଠିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାନ ରାଜା, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଝୁଲିଥିବା ମାଳା ଓ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଵୈଦେହୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଭୃଶଂ ନିଯୁକ୍ତସ୍ତସ୍ଯାଂ ଚ ମଦନେନ ମଦୋତ୍କଟଃ। ନ ତୁ ତଂ ରାକ୍ଷସଃ କାମଂ ଶଶାକାତ୍ମନି ଗୂହିତୁମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତେ ଭଲେଇ ଆକୁଳ ହୋଇ, ଅତି ଆଗ୍ରହ ଓ ଚାହିଦାରେ ଭରି ଯାଇଥିଲେ, ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ଏହି ଅଭିଲାଷାକୁ ମନରେ ଲୁଚାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସ ସର୍ଵାଭରଣୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ବିଭ୍ରଚ୍ଛ୍ରିଯମନୁତ୍ତମାମ୍। ତାଂ ନଗୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଜୁଷ୍ଟାଂ ସର୍ଵପୁଷ୍ପଫଲୋପଗୈଃ
ସମସ୍ତ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭବ୍ୟତା ନେଇ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵୃତାଂ ପୁଷ୍କରିଣୀଭିଶ୍ଚ ନାନାପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତାମ୍। ସଦା ମତ୍ତୈଶ୍ଚ ଵିହଗୈର୍ଵିଚିତ୍ରାଂ ପରମାଦ୍ଭୁତୈଃ
ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ଅନେକ ପଦ୍ମପୁଣ୍ଡି ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ସଦା ମଦରେ ମତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଉଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରି ଥିଲେ।
ଈହାମୃଗୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଵୃତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମନୋହରୈଃ। ଵୀଥୀଃ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ମଣିକାଞ୍ଚନତୋରଣାମ୍
ବିଭିନ୍ନ ଆକର୍ଷଣୀୟ ପଶୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା, ଦୃଷ୍ଟିକୁ ମନୋହର ଲାଗୁଥିଲା, ସେ ମଣି ଓ ସୁନାର ତୋରଣ ଥିବା ରସ୍ତାକୁ ଦେଖିଲେ।
ନାନାମୃଗଗଣାକୀର୍ଣାଂ ଫଲୈଃ ପ୍ରପତିତୈର୍ଵୃତାମ୍। ଅଶୋକଵନିକାମେଵ ପ୍ରାଵିଶତ୍ ସଂତତଦ୍ରୁମାମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପଶୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା, ଝରିପଡ଼ିଥିବା ଫଳରେ ଶୋଭିତ, ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନକୁ ସେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଂଗନାଃ ଶତମାତ୍ରଂ ତୁ ତଂ ଵ୍ରଜନ୍ତମନୁଵ୍ରଜନ୍। ମହେନ୍ଦ୍ରମିଵ ପୌଲସ୍ତ୍ଯଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଯୋଷିତଃ
ସେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଏକ ଶତ ଜନେ ମହିଳା ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବଗନ୍ଧର୍ବ ମହିଳାମାନେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଦୀପିକାଃ କାଞ୍ଚନୀଃ କାଶ୍ଚିଜ୍ଜଗୃହୁସ୍ତତ୍ର ଯୋଷିତଃ। ଵାଲଵ୍ଯଜନହସ୍ତାଶ୍ଚ ତାଲଵୃନ୍ତାନି ଚାପରାଃ
ଏଠାରେ କିଛି ମହିଳା ସୁନାର ଦୀପ ନେଇଥିଲେ, କିଛି ଚୁଲରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବାଲବ୍ୟଜନ ଧରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଳପତ୍ରର ପଙ୍ଖା ନେଇଥିଲେ।
କାଞ୍ଚନୈଶ୍ଚୈଵ ଭୃଂଗାରୈର୍ଜହ୍ରୁଃ ସଲିଲମଗ୍ରତଃ। ମଣ୍ଡଲାଗ୍ରା ବୃସୀଶ୍ଚୈଵ ଗୃହ୍ଯାନ୍ଯାଃ ପୃଷ୍ଠତୋ ଯଯୁଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ପାଣି ନେଇ ସାମ୍ନାରେ ଚାଲିଥିଲେ, କିଛି ଗୋଲାକାର ପଙ୍ଖା ଧରି ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ।
କାଚିଦ୍ ରତ୍ନମଯୀଂ ପାତ୍ରୀଂ ପୂର୍ଣାଂ ପାନସ୍ଯ ଭ୍ରାଜତୀମ୍। ଦକ୍ଷିଣା ଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ତଦା ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା
ଏକ ମହିଳା ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଚମକୁଥିବା ପାନପାତ୍ର, ପାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉଠାଇଲେ।