ଅତିକାଯୋତ୍ତମାଂଗୀଂ ଚ ତନୁଦୀର୍ଘଶିରୋଧରାମ୍। ଧ୍ଵସ୍ତକେଶୀଂ ତଥାକେଶୀଂ କେଶକମ୍ବଲଧାରିଣୀମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ କେହି ବହୁତ ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗ, କେହି ଶୁକ୍ଲା ଓ ଲମ୍ବା ଗଳା, କେହି ଅସ୍ଥିର କେଶ, କେହି ଘନ କେଶ, ଏବଂ କେହି ଚୁଲିକୁ କମ୍ବଳ ଭଳି ମୁଡ଼ିଥିବା।
ଲମ୍ବକର୍ଣଲଲାଟାଂ ଚ ଲମ୍ବୋଦରପଯୋଧରାମ୍। ଲମ୍ବୋଷ୍ଠୀଂ ଚିବୁକୋଷ୍ଠୀଂ ଚ ଲମ୍ବାସ୍ଯାଂ ଲମ୍ବଜାନୁକାମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ କେହି ଲମ୍ବା କାନ ଓ ଲଲାଟ, କେହି ଲମ୍ବା ପେଟ ଓ ଛାତି, କେହି ଲମ୍ବା ଓଠ ଓ ଠୋଡ଼, କେହି ଲମ୍ବା ମୁଁହ, ଏବଂ କେହି ଲମ୍ବା ଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଡ଼।
ହ୍ରସ୍ଵାଂ ଦୀର୍ଘାଂ ଚ କୁବ୍ଜାଂ ଚ ଵିକଟାଂ ଵାମନାଂ ତଥା। କରାଲାଂ ଭୁଗ୍ନଵକ୍ତ୍ରାଂ ଚ ପିଂଗାକ୍ଷୀଂ ଵିକୃତାନନାମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ କେହି ଠିଆ ଓ ଲମ୍ବା, କେହି କୁବଡ଼ା, କେହି ବିକୃତ ଆକାରର, କେହି ବାମନ, କେହି ଭୟଙ୍କର ମୁଁହ, କେହି ବେଙ୍କା ମୁଁହ, କେହି ହଳଦିଆ ଆଖି, ଏବଂ କେହି ବିକୃତ ମୁଁହ।
ଵିକୃତାଃ ପିଂଗଲାଃ କାଲୀଃ କ୍ରୋଧନାଃ କଲହପ୍ରିଯାଃ। କାଲାଯସମହାଶୂଲକୂଟମୁଦ୍ଗରଧାରିଣୀଃ
ସେମାନେ ବିକୃତ, ହଳଦିଆ, କଳା, କ୍ରୁଧ୍ଧ, ଝଗଡ଼ା ପ୍ରିୟ; କେହି କଳା ଲୋହା ଶୂଳ ଓ ଗଦା ଧରିଥିଲେ।
ଵରାହମୃଗଶାର୍ଦୂଲମହିଷାଜଶିଵାମୁଖାଃ। ଗଜୋଷ୍ଟ୍ରହଯପାଦାଶ୍ଚ ନିଖାତଶିରସୋଽପରାଃ
କେହି ବନ୍ଦର, ମୃଗ, ବାଘ, ମହିଷ, ଛାଗ ମୁଁହ ଥିଲେ; କେହି ହାତୀ, ଉଠ, ଘୋଡ଼ା ଗୋଡ଼ ଥିଲେ, ଆଉ କେହି ମୁଣ୍ଡ ମାଟିରେ ପୋତା ଥିଲେ।
ଏକହସ୍ତୈକପାଦାଶ୍ଚ ଖରକର୍ଣ୍ଯଶ୍ଵକର୍ଣିକାଃ। ଗୋକର୍ଣୀର୍ହସ୍ତିକର୍ଣୀଶ୍ଚ ହରିକର୍ଣୀସ୍ତଥାପରାଃ
କେହି ଏକ ହାତ, ଏକ ପାଦ; କେହି ଗଧା କାନ, ଘୋଡ଼ା କାନ, ଗାଈ କାନ, ହାତୀ କାନ, ବାନର କାନ ଥିଲେ, ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ।
ଅତିନାସାଶ୍ଚ କାଶ୍ଚିଚ୍ଚ ତିର୍ଯଙ୍ନାସା ଅନାସିକାଃ। ଗଜସଂନିଭନାସାଶ୍ଚ ଲଲାଟୋଚ୍ଛ୍ଵାସନାସିକାଃ
କେହି ବହୁତ ବଡ଼ ନାକ, କେହି ବାକା ନାକ, କେହି ନାକ ନଥିଲେ; କେହି ହାତୀ ଭଳି ନାକ, କେହି ଲଲାଟ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ।
ହସ୍ତିପାଦା ମହାପାଦା ଗୋପାଦାଃ ପାଦଚୂଲିକାଃ। ଅତିମାତ୍ରଶିରୋଗ୍ରୀଵା ଅତିମାତ୍ରକୁଚୋଦରୀଃ
କେହି ହାତୀ ପାଦ, ବଡ଼ ପାଦ, ଗାଈ ପାଦ, ଚାପିଥିବା ପାଦ; କେହି ବହୁତ ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା, ବହୁତ ବଡ଼ ଛାତି ଓ ପେଟ।
ଅତିମାତ୍ରାସ୍ଯନେତ୍ରାଶ୍ଚ ଦୀର୍ଘଜିହ୍ଵାନନାସ୍ତଥା। ଅଜାମୁଖୀର୍ହସ୍ତିମୁଖୀର୍ଗୋମୁଖୀଃ ସୂକରୀମୁଖୀଃ
କେହି ବହୁତ ବଡ଼ ମୁଁହ ଓ ଆଖି, ଲମ୍ବା ଜିଭ ଓ ମୁଁହ; କେହି ଛାଗ ମୁଁହ, ହାତୀ ମୁଁହ, ଗାଈ ମୁଁହ, ଶୁଅଁ ମୁଁହ।
ହଯୋଷ୍ଟ୍ରଖରଵକ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସୀର୍ଘୋରଦର୍ଶନାଃ। ଶୂଲମୁଦ୍ଗରହସ୍ତାଶ୍ଚ କ୍ରୋଧନାଃ କଲହପ୍ରିଯାଃ
ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଗଧା ମୁଁହ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ; ଶୂଳ ଓ ଗଦା ଧରିଥିବା, କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ଝଗଡ଼ା ପ୍ରିୟ।
କରାଲା ଧୂମ୍ରକେଶିନ୍ଯୋ ରାକ୍ଷସୀର୍ଵିକୃତାନନାଃ। ପିବନ୍ତି ସତତଂ ପାନଂ ସୁରାମାଂସସଦାପ୍ରିଯାଃ
ଭୟଙ୍କର, ଧୂଆଁ ମୁଣ୍ଡ ଓ ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସବୁବେଳେ ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି, ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ସଦା ଭଲପାଆନ୍ତି।
ସ୍କନ୍ଧଵନ୍ତମୁପାସୀନାଃ ପରିଵାର୍ଯ ଵନସ୍ପତିମ୍। ତସ୍ଯାଧସ୍ତାଚ୍ଚ ତାଂ ଦେଵୀଂ ରାଜପୁତ୍ରୀମନିନ୍ଦିତାମ୍
ବଡ଼ କନ୍ଧ ଥିବା ଗଛଟିକୁ ଘେରି ବସିଥିବା ସେମାନଙ୍କ ତଳେ, ଅପରାଧହୀନ ରାଜକୁମାରୀ ଦେବୀ ବସିଥିଲେ।
ଲକ୍ଷଯାମାସ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ ହନୂମାଞ୍ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। ନିଷ୍ପ୍ରଭାଂ ଶୋକସଂତପ୍ତାଂ ମଲସଂକୁଲମୂର୍ଧଜାମ୍
ଶ୍ରୀମୟ ହନୁମାନ୍ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, ତାଙ୍କର କେଶ ମଳିନ ଓ ଅଲୋକମୟ ହୋଇଯାଇଛି।
କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ଯାଂ ଚ୍ଯୁତାଂ ଭୂମୌ ତାରାଂ ନିପତିତାମିଵ। ଚାରିତ୍ରଵ୍ଯପଦେଶାଢ୍ଯାଂ ଭର୍ତୃଦର୍ଶନଦୁର୍ଗତାମ୍
ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୋଇ, ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥିବା ତାରା ପରି, ନୀତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ୱାମୀ ଦର୍ଶନର ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ।
ଭୂଷଣୈରୁତ୍ତମୈର୍ହୀନାଂ ଭର୍ତୃଵାତ୍ସଲ୍ଯଭୂଷିତାମ୍। ରାକ୍ଷସାଧିପସଂରୁଦ୍ଧାଂ ବନ୍ଧୁଭିଶ୍ଚ ଵିନାକୃତାମ୍
ଉତ୍ତମ ଭୂଷଣ ନଥିବା, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସ୍ନେହରେ ଶୋଭିତ, ରାକ୍ଷସା ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଇଥିବା, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ।
ଵିଯୂଥାଂ ସିଂହସଂରୁଦ୍ଧାଂ ବଦ୍ଧାଂ ଗଜଵଧୂମିଵ। ଚନ୍ଦ୍ରରେଖାଂ ପଯୋଦାନ୍ତେ ଶାରଦାଭ୍ରୈରିଵାଵୃତାମ୍
ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଇଥିବା ହାତୀଣୀ ପରି; ମେଘର କୋଣାରେ ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି, ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘରେ ଢାକାଯାଇଥିବା।
କ୍ଲିଷ୍ଟରୂପାମସଂସ୍ପର୍ଶାଦଯୁକ୍ତାମିଵ ଵଲ୍ଲକୀମ୍। ସ ତାଂ ଭର୍ତୃହିତେ ଯୁକ୍ତାମଯୁକ୍ତାଂ ରକ୍ଷସାଂ ଵଶେ
ଦୁଃଖରେ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଦେହ, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ସୁର ହରାଇଥିବା ବିଣା ପରି; ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନିବେଦିତ, କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନ।
ଅଶୋକଵନିକାମଧ୍ଯେ ଶୋକସାଗରମାପ୍ଲୁତାମ୍। ତାଭିଃ ପରିଵୃତାଂ ତତ୍ର ସଗ୍ରହାମିଵ ରୋହିଣୀମ୍
ଅଶୋକବନର ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଥିବା; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ଗ୍ରହମାନେ ଘେରିଥିବା ରୋହିଣୀ ପରି।
ଦଦର୍ଶ ହନୁମାଂସ୍ତତ୍ର ଲତାମକୁସୁମାମିଵ। ସା ମଲେନ ଚ ଦିଗ୍ଧାଂଗୀ ଵପୁଷା ଚାପ୍ଯଲଂକୃତା। ମୃଣାଲୀ ପଙ୍କଦିଗ୍ଧେଵ ଵିଭାତି ଚ ନ ଭାତି ଚ
ହନୁମାନ୍ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଫୁଲ ନଥିବା ଲତା ପରି; ମଳିନ ଶରୀର, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱଭାବିକ ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ; କାଦୁଅଁ ଲଗା ମାନସର ଡଣ୍ଡି ପରି, ଦେଖିଲେ ଦେଖାଯାଉଛି, ତଥାପି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।
ମଲିନେନ ତୁ ଵସ୍ତ୍ରେଣ ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟେନ ଭାମିନୀମ୍। ସଂଵୃତାଂ ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀଂ ଦଦର୍ଶ ହନୁମାନ୍ କପିଃ
ମଳିନ ଓ ଝିଣ୍ଡା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା, ମୃଗଶାବ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସେ ମହିଳାକୁ ବନର ବାନର ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ଦେଵୀଂ ଦୀନଵଦନାମଦୀନାଂ ଭର୍ତୃତେଜସା। ରକ୍ଷିତାଂ ସ୍ଵେନ ଶୀଲେନ ସୀତାମସିତଲୋଚନାମ୍
ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଦୃଢ଼ ନୁହଁନ୍ତି, ସ୍ୱଶୀଳରେ ରକ୍ଷିତ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତାକୁ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୁମାନ୍ ସୀତାଂ ମୃଗଶାଵନିଭେକ୍ଷଣାମ୍। ମୃଗକନ୍ଯାମିଵ ତ୍ରସ୍ତାଂ ଵୀକ୍ଷମାଣାଂ ସମନ୍ତତଃ
ମୃଗଶାବ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ଭୟଭିତ ହରିଣୀ ପରି, ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ।
ଦହନ୍ତୀମିଵ ନିଃଶ୍ଵାସୈର୍ଵୃକ୍ଷାନ୍ ପଲ୍ଲଵଧାରିଣଃ। ସଂଘାତମିଵ ଶୋକାନାଂ ଦୁଃଖସ୍ଯୋର୍ମିମିଵୋତ୍ଥିତାମ୍
ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସରେ ଗଛର ପତ୍ରକୁ ଦହାଉଥିବା ପରି, ଦୁଃଖର ଏକ ଦଳ, ଦୁଃଖର ତରଙ୍ଗ ଉଠିଥିବା ପରି।
ତାଂ କ୍ଷମାଂ ସୁଵିଭକ୍ତାଂଗୀଂ ଵିନାଭରଣଶୋଭିନୀମ୍। ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ମାରୁତିଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍
ସୁନିର୍ମିତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ଅଳଙ୍କାର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ଅକ୍ଷୟ, ମୈଥିଳୀକୁ ଦେଖି ମାରୁତି ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ହର୍ଷଜାନି ଚ ସୋଽଶ୍ରୂଣି ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଦିରେକ୍ଷଣାମ୍। ମୁମୋଚ ହନୁମାଂସ୍ତତ୍ର ନମଶ୍ଚକ୍ରେ ଚ ରାଘଵମ୍
ମଦିରା ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦର ଲୁହ ଛାଡ଼ିଲେ ଓ ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ନମସ୍କୃତ୍ଵାଥ ରାମାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସୀତାଦର୍ଶନସଂହୃଷ୍ଟୋ ହନୁମାନ୍ ସଂଵୃତୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଆପଣକୁ ଲୁଚାଇଲେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଅଠାରୋ ଅଧ୍ୟାୟ।
ତଥା ଵିପ୍ରେକ୍ଷମାଣସ୍ଯ ଵନଂ ପୁଷ୍ପିତପାଦପମ୍। ଵିଚିନ୍ଵତଶ୍ଚ ଵୈଦେହୀଂ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛେଷା ନିଶାଭଵତ୍
ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦେଖୁଥିବା ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ସମୟରେ, ରାତି ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା।
ଷଡଂଗଵେଦଵିଦୁଷାଂ କ୍ରତୁପ୍ରଵରଯାଜିନାମ୍। ଶୁଶ୍ରାଵ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷାନ୍ ସ ଵିରାତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମରକ୍ଷସାମ୍
ବେଦର ଛଅଟି ଅଂଗରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ବଡ଼ ବିଦ୍ୱାନ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସେ ରାତିରେ ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।
ଅଥ ମଂଗଲଵାଦିତ୍ରୈଃ ଶବ୍ଦୈଃ ଶ୍ରୋତ୍ରମନୋହରୈଃ। ପ୍ରାବୋଧ୍ଯତ ମହାବାହୁର୍ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ଶୁଭ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କୁ ଜାଗାଇ ଦିଆଗଲା।