ସା ରାମା ରାଜମହିଷୀ ରାଘଵସ୍ଯ ପ୍ରିଯା ସତୀ। ଵନସଂଚାରକୁଶଲା ଧ୍ରୁଵମେଷ୍ଯତି ଜାନକୀ
ସେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ରାଜମହିଳା, ଅଟୁଟ ଦମ୍ପତ୍ୟ ଭକ୍ତି ଓ ଅରଣ୍ୟ ଜୀବନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଜାନକୀ ନିଶ୍ଚିତ ଏଠାକୁ ଆସିବେ।
ଅଥଵା ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିଚକ୍ଷଣା। ଵନମେଷ୍ଯତି ସାଦ୍ଯେହ ରାମଚିନ୍ତାସୁକର୍ଶିତା
କିମ୍ବା ମୃଗଶାବ ନୟନ ଓ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ସେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ରାମଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଏହି କାନନକୁ ଆସିପାରିବେ।
ରାମଶୋକାଭିସଂତପ୍ତା ସା ଦେଵୀ ଵାମଲୋଚନା। ଵନଵାସରତା ନିତ୍ଯମେଷ୍ଯତେ ଵନଚାରିଣୀ
ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା, ସେ ଦେବୀ ନୟନର ଶୋଭାରେ ଅତି ମଧୁର, ସଦା ବନବାସରେ ରତ ଓ ବନରେ ଚଳିବାକୁ ଆସିବେ ନିଶ୍ଚିତ।
ଵନେଚରାଣାଂ ସତତଂ ନୂନଂ ସ୍ପୃହଯତେ ପୁରା। ରାମସ୍ଯ ଦଯିତା ଚାର୍ଯା ଜନକସ୍ଯ ସୁତା ସତୀ
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବନବାସୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଆଶା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଜନକଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଗୁଣବତୀ ଅଛନ୍ତି।
ସଂଧ୍ଯାକାଲମନାଃ ଶ୍ଯାମା ଧ୍ରୁଵମେଷ୍ଯତି ଜାନକୀ। ନଦୀଂ ଚେମାଂ ଶୁଭଜଲାଂ ସଂଧ୍ଯାର୍ଥେ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସାନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜାରେ ମନ ଦେଇଥିବା, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଜାନକୀ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳ ଥିବା ନଦୀକୁ ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଆସିବେ।
ତସ୍ଯାଶ୍ଚାପ୍ଯନୁରୂପେଯମଶୋକଵନିକା ଶୁଭା। ଶୁଭାଯାଃ ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ରାମସ୍ଯ ସମ୍ମତା
ଏହି ଶୁଭ୍ର ଅଶୋକ ବନିକା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି, ଯିଏ ଧର୍ମପତି ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ।
ଯଦି ଜୀଵତି ସା ଦେଵୀ ତାରାଧିପନିଭାନନା। ଆଗମିଷ୍ଯତି ସାଵଶ୍ଯମିମାଂ ଶୀତଜଲାଂ ନଦୀମ୍
ଯଦି ସେ ଦେବୀ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା, ଏଯାଁ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ଶୀତଳ ଜଳ ଥିବା ନଦୀକୁ ଆସିବେ।
ଏଵଂ ତୁ ମତ୍ଵା ହନୁମାନ୍ ମହାତ୍ମା ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣୋ ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରପତ୍ନୀମ୍। ଅଵେକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ଦଦର୍ଶ ସର୍ଵଂ ସୁପୁଷ୍ପିତେ ପର୍ଣଘନେ ନିଲୀନଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ୍ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେ ସବୁକିଛି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଫୁଲେ ଓ ପତ୍ରରେ ଘନ ଥିବା ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହିଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଦଶ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତତ୍ରସ୍ଥୋ ମାର୍ଗମାଣଶ୍ଚ ମୈଥିଲୀମ୍। ଅଵେକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ମହୀଂ ସର୍ଵାଂ ତାମନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ
ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ରହି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା, ସେ ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିଲେ।
ସଂତାନକଲତାଭିଶ୍ଚ ପାଦପୈରୁପଶୋଭିତାମ୍। ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧରସୋପେତାଂ ସର୍ଵତଃ ସମଲଂକୃତାମ୍
ଲତା ଓ ଗଛରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଓ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ତାଂ ସ ନନ୍ଦନସଂକାଶାଂ ମୃଗପକ୍ଷିଭିରାଵୃତାମ୍। ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦସମ୍ବାଧାଂ କୋକିଲାକୁଲନିଃସ୍ଵନାମ୍
ସେଠି ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ସଦୃଶ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମହଲ ଓ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଭରିଥିବା, କୋଇଲୀର ଧ୍ୱନିରେ ମୁଖରିତ ଥିଲା।
କାଞ୍ଚନୋତ୍ପଲପଦ୍ମାଭିର୍ଵାପୀଭିରୁପଶୋଭିତାମ୍। ବହ୍ଵାସନକୁଥୋପେତାଂ ବହୁଭୂମିଗୃହାଯୁତାମ୍
ସୁନା ଉତ୍ପଳ ଓ ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଜଳାଶୟ, ବହୁ ଆସନ ଓ ଖଟିଆ, ଏବଂ ଅନେକ ତଳ ଥିବା ଘରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୈ ରମ୍ଯୈଃ ଫଲଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପାଦପୈଃ। ପୁଷ୍ପିତାନାମଶୋକାନାଂ ଶ୍ରିଯା ସୂର୍ଯୋଦଯପ୍ରଭାମ୍
ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ଗଛ, ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଗଛର ଶୋଭାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ପ୍ରଦୀପ୍ତାମିଵ ତତ୍ରସ୍ଥୋ ମାରୁତିଃ ସମୁଦୈକ୍ଷତ। ନିଷ୍ପତ୍ରଶାଖାଂ ଵିହଗୈଃ କ୍ରିଯମାଣାମିଵାସକୃତ୍
ସେଠି ମାରୁତି ଦେଖିଲେ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେଉଁଠି ଆଗୁନି ଲାଗିଛି, ଚିଡ଼ିଆମାନେ ପତ୍ର ଖସେଇ ଦେଉଥିବା ଶାଖା ଶୂନ୍ୟ ହେଉଥିଲା।
ଵିନିଷ୍ପତଦ୍ଭିଃ ଶତଶଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ପୁଷ୍ପାଵତଂସକୈଃ। ସମୂଲପୁଷ୍ପରଚିତୈରଶୋକୈଃ ଶୋକନାଶନୈଃ
ସେଠି ଶତଶଃ ପକ୍ଷୀ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଅଶୋକ ଗଛ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିଲା।
ପୁଷ୍ପଭାରାତିଭାରୈଶ୍ଚ ସ୍ପୃଶଦ୍ଭିରିଵ ମେଦିନୀମ୍। କର୍ଣିକାରୈଃ କୁସୁମିତୈଃ କିଂଶୁକୈଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତୈଃ
ଫୁଲର ଭାରରେ ମାଟିକୁ ଛୁଇଁଯାଉଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ କିଂଶୁକ ଗଛ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ସ ଦେଶଃ ପ୍ରଭଯା ତେଷାଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଇଵ ସର୍ଵତଃ। ପୁଂନାଗାଃ ସପ୍ତପର୍ଣାଶ୍ଚ ଚମ୍ପକୋଦ୍ଦାଲକାସ୍ତଥା
ସେ ଦେଶ ଗଛମାନଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆଲୋକିତ ଲାଗୁଥିଲା; ପୁମ୍ନାଗ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, ଚମ୍ପକ ଓ ଉଦ୍ଦାଳକ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ଵିଵୃଦ୍ଧମୂଲା ବହଵଃ ଶୋଭନ୍ତେ ସ୍ମ ସୁପୁଷ୍ପିତାଃ। ଶାତକୁମ୍ଭନିଭାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦଗ୍ନିଶିଖପ୍ରଭାଃ
ଅନେକ ଗଛ ଭଲ ମୂଳ ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; କିଛି ଗଛ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା, କିଛି ଆଗୁନିର ଶିଖା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ନୀଲାଞ୍ଜନନିଭାଃ କେଚିତ୍ ତତ୍ରାଶୋକାଃ ସହସ୍ରଶଃ। ନନ୍ଦନଂ ଵିବୁଧୋଦ୍ଯାନଂ ଚିତ୍ରଂ ଚୈତ୍ରରଥଂ ଯଥା
ସେଠି ହଜାର ହଜାର ଅଶୋକ ଗଛ କାଜଳ ପରି କଳା ଲାଗୁଥିଲା; ଦେବତାମାନଙ୍କ ନନ୍ଦନ ଓ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଅତି ଶୋଭାମୟ ଥିଲା।
ଅତିଵୃତ୍ତମିଵାଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ରମ୍ଯଶ୍ରିଯାଯୁତମ୍। ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଚାକାଶଂ ପୁଷ୍ପଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣାଯୁତମ୍
ସେଠାରେ ଅପୂର୍ବ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଶୋଭାରେ ଭରିଥିବା ଜାଗାଟିକୁ ଦେଖିଲେ; ଏହା ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶ, ଯେଉଁଠାରେ ଫୁଲର ଆଲୋକର ଗୋଛା ଛିଟିଯାଇଛି।
ପୁଷ୍ପରତ୍ନଶତୈଶ୍ଚିତ୍ରଂ ପଞ୍ଚମଂ ସାଗରଂ ଯଥା। ସର୍ଵର୍ତୁପୁଷ୍ପୈର୍ନିଚିତଂ ପାଦପୈର୍ମଧୁଗନ୍ଧିଭିଃ
ସେଠା ଶତଶଃ ଫୁଲ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ପଞ୍ଚମ ସାଗର ପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲ ଧରିଥିବା ଗଛମାନେ ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ।
ନାନାନିନାଦୈରୁଦ୍ଯାନଂ ରମ୍ଯଂ ମୃଗଗଣଦ୍ଵିଜୈଃ। ଅନେକଗନ୍ଧପ୍ରଵହଂ ପୁଣ୍ଯଗନ୍ଧଂ ମନୋହରମ୍
ସେ ଉଦ୍ୟାନଟି ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ମଧୁର ହୋଇଯାଇଥିଲା; ଅନେକ ଗନ୍ଧ ବାହାରୁଥିଲା, ଶୁଭ ଓ ଆକର୍ଷକ।
ସ ଦଦର୍ଶାଵିଦୂରସ୍ଥଂ ଚୈତ୍ଯପ୍ରାସାଦମୂର୍ଜିତମ୍। ମଧ୍ଯେ ସ୍ତମ୍ଭସହସ୍ରେଣ ସ୍ଥିତଂ କୈଲାସପାଣ୍ଡୁରମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଚୈତ୍ୟ ପ୍ରାସାଦ, ମଧ୍ୟରେ ହଜାରଟି ଖମ୍ଭରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, କୈଳାସ ପର୍ବତ ପରି ଧଳା।
ପ୍ରଵାଲକୃତସୋପାନଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଵେଦିକମ୍। ମୁଷ୍ଣନ୍ତମିଵ ଚକ୍ଷୂଂଷି ଦ୍ଯୋତମାନମିଵ ଶ୍ରିଯା
ସେଠାରେ ପାଗା କୋରାଲରେ ବନା ଶିଢ଼ି, ତପ୍ତ ସୁନାର ମଞ୍ଚ, ଚକ୍ଷୁକୁ ଚମକାଉଥିବା, ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ନିର୍ମଲଂ ପ୍ରାଂଶୁଭାଵତ୍ଵାଦୁଲ୍ଲିଖନ୍ତମିଵାମ୍ବରମ୍। ତତୋ ମଲିନସଂଵୀତାଂ ରାକ୍ଷସୀଭିଃ ସମାଵୃତାମ୍
ସେ ପ୍ରାସାଦଟିକୁ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଦେଖିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଯାଇଛି; ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ମେଳା ଜାମା ପିନ୍ଧିଥିବା, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରିଥିବା ଜଣେ ମହିଳା।
ଉପଵାସକୃଶାଂ ଦୀନାଂ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୀଂ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଦଦର୍ଶ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷାଦୌ ଚନ୍ଦ୍ରରେଖାମିଵାମଲାମ୍
ଉପବାସରେ ଶରୀର କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖରେ ମନ ଭାଙ୍ଗିଥିବା, ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା; ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଶୁଭ୍ରପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ପରି ପବିତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ମନ୍ଦପ୍ରଖ୍ଯାଯମାନେନ ରୂପେଣ ରୁଚିରପ୍ରଭାମ୍। ପିନଦ୍ଧାଂ ଧୂମଜାଲେନ ଶିଖାମିଵ ଵିଭାଵସୋଃ
ତାଙ୍କର ରୂପ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ତେଜ ମନ୍ଦିତ, ଧୂଆଁର ଆବରଣରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
ପୀତେନୈକେନ ସଂଵୀତାଂ କ୍ଲିଷ୍ଟେନୋତ୍ତମଵାସସା। ସପଙ୍କାମନଲଂକାରାଂ ଵିପଦ୍ମାମିଵ ପଦ୍ମିନୀମ୍
ଏକ ମାତ୍ର ହଳଦିଆ, ମେଳା ଓ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଗହନା ନଥିଲେ, ଦାଗ ଲାଗିଥିଲା, ପଦ୍ମ ନଥିବା ପଦ୍ମିନୀ ପରି।
ପୀଡିତାଂ ଦୁଃଖସଂତପ୍ତାଂ ପରିକ୍ଷୀଣାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍। ଗ୍ରହେଣାଂଗାରକେଣେଵ ପୀଡିତାମିଵ ରୋହିଣୀମ୍
ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ, ଦୁଃଖର ତାପରେ ଜର୍ଜରିତ, ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଇଥିବା, ତପସ୍ଵିନୀ; ଯେପରି ରୋହିଣୀ ଗ୍ରହର ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମିତ।