କାନନୈଃ କୃତ୍ରିମୈଶ୍ଚାପି ସର୍ଵତଃ ସମଲଂକୃତାମ୍। ଯେ କେଚିତ୍ ପାଦପାସ୍ତତ୍ର ପୁଷ୍ପୋପଗଫଲୋପଗାଃ
ସମସ୍ତଦିଗରେ ନିର୍ମିତ କାନନମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଗଛରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଲାଗିଥିଲା।
ସଚ୍ଛତ୍ରାଃ ସଵିତର୍ଦୀକାଃ ସର୍ଵେ ସୌଵର୍ଣଵେଦିକାଃ। ଲତାପ୍ରତାନୈର୍ବହୁଭିଃ ପର୍ଣୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଵୃତାମ୍
ସମସ୍ତ ମଞ୍ଚମାନେ ଛତା ଓ ବିଶ୍ରାମ ତଳା, ସୁନାର ବେଡ଼ିକା, ଅନେକ ଲତା ଓ ପତ୍ରରେ ଢାକା ଥିଲେ।
କାଞ୍ଚନୀଂ ଶିଂଶପାମେକାଂ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାକପିଃ। ଵୃତାଂ ହେମମଯୀଭିସ୍ତୁ ଵେଦିକାଭିଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେ ମହାବାନରଟି ଏକ ସୁନାର ଶିଂଶପା ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପଟେ ସୁନାର ମଞ୍ଚମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲା।
ସୋଽପଶ୍ଯଦ୍ ଭୂମିଭାଗାଂଶ୍ଚ ନଗପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ। ସୁଵର୍ଣଵୃକ୍ଷାନପରାନ୍ ଦଦର୍ଶ ଶିଖିସଂନିଭାନ୍
ସେ ଭୂମିର ଅଂଶ ଓ ପାହାଡ଼ ଝରଣା, ଏବଂ ମୟୂର ସଦୃଶ ଚମକୁଥିବା ଅନ୍ୟ ସୁନାର ଗଛମାନେ ଦେଖିଲେ।
ତେଷାଂ ଦ୍ରୁମାଣାଂ ପ୍ରଭଯା ମେରୋରିଵ ମହାକପିଃ। ଅମନ୍ଯତ ତଦା ଵୀରଃ କାଞ୍ଚନୋଽସ୍ମୀତି ସର୍ଵତଃ
ସେଇ ଗଛମାନଙ୍କର ଚମକରେ, ସେ ବୀର ବାନରଟି ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୁନାର, ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି।'
ତାନ୍ କାଞ୍ଚନାନ୍ ଵୃକ୍ଷଗଣାନ୍ ମାରୁତେନ ପ୍ରକମ୍ପିତାନ୍। କିଙ୍କିଣୀଶତନିର୍ଘୋଷାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯମାଗମତ୍
ବାତାସରେ ହଲୁଚୁଆଁ ସେ ସୁନାର ଗଛମାନେ, ଶତଶତ କିଙ୍କିଣିର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ।
ସୁପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାନ୍ ରୁଚିରାଂସ୍ତରୁଣାଙ୍କୁରପଲ୍ଲଵାନ୍। ତାମାରୁହ୍ଯ ମହାଵେଗଃ ଶିଂଶପାଂ ପର୍ଣସଂଵୃତାମ୍
ଫୁଲ ଓ କିଶୋର ଅଙ୍କୁରରେ ଶୋଭିତ, ପତ୍ରରେ ଢାକା ସେ ଶିଂଶପା ଗଛକୁ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଇତୋ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଵୈଦେହୀଂ ରାମଦର୍ଶନଲାଲସାମ୍। ଇତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ଦୁଃଖାର୍ତାଂ ସମ୍ପତନ୍ତୀଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଏଠାରୁ ମୁଁ ଭାବିବି ଯେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ଓ ଦୁଃଖିତ ମନରେ ଥିବା ବୈଦେହୀକୁ ଦେଖିପାରିବି, ଶାୟଦ୍ ସେ ଏଠାଏଠି ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଅଶୋକଵନିକା ଚେଯଂ ଦୃଢଂ ରମ୍ଯା ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଚନ୍ଦନୈଶ୍ଚମ୍ପକୈଶ୍ଚାପି ବକୁଲୈଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତା
ଏହିଟି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ଦୁଷ୍ଟର ଆଶୋକ ବାଟିକା, ଯାହା ଚନ୍ଦନ, ଚମ୍ପକ ଓ ବକୁଳ ଗଛରେ ଶୋଭିତ।
ଇଯଂ ଚ ନଲିନୀ ରମ୍ଯା ଦ୍ଵିଜସଙ୍ଘନିଷେଵିତା। ଇମାଂ ସା ରାଜମହିଷୀ ନୂନମେଷ୍ଯତି ଜାନକୀ
ଏଠି ଏକ ଶୋଭାମୟ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ଅଛି, ଯାହାରେ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଆସିଥାନ୍ତି; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ରାଜମହିଳା ଜାନକୀ ଏଠାକୁ ଆସିବେ।
ସା ରାମା ରାଜମହିଷୀ ରାଘଵସ୍ଯ ପ୍ରିଯା ସତୀ। ଵନସଂଚାରକୁଶଲା ଧ୍ରୁଵମେଷ୍ଯତି ଜାନକୀ
ସେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ରାଜମହିଳା, ଅଟୁଟ ଦମ୍ପତ୍ୟ ଭକ୍ତି ଓ ଅରଣ୍ୟ ଜୀବନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଜାନକୀ ନିଶ୍ଚିତ ଏଠାକୁ ଆସିବେ।
ଅଥଵା ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିଚକ୍ଷଣା। ଵନମେଷ୍ଯତି ସାଦ୍ଯେହ ରାମଚିନ୍ତାସୁକର୍ଶିତା
କିମ୍ବା ମୃଗଶାବ ନୟନ ଓ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ସେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ରାମଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଏହି କାନନକୁ ଆସିପାରିବେ।
ରାମଶୋକାଭିସଂତପ୍ତା ସା ଦେଵୀ ଵାମଲୋଚନା। ଵନଵାସରତା ନିତ୍ଯମେଷ୍ଯତେ ଵନଚାରିଣୀ
ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା, ସେ ଦେବୀ ନୟନର ଶୋଭାରେ ଅତି ମଧୁର, ସଦା ବନବାସରେ ରତ ଓ ବନରେ ଚଳିବାକୁ ଆସିବେ ନିଶ୍ଚିତ।
ଵନେଚରାଣାଂ ସତତଂ ନୂନଂ ସ୍ପୃହଯତେ ପୁରା। ରାମସ୍ଯ ଦଯିତା ଚାର୍ଯା ଜନକସ୍ଯ ସୁତା ସତୀ
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବନବାସୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଆଶା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଜନକଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଗୁଣବତୀ ଅଛନ୍ତି।
ସଂଧ୍ଯାକାଲମନାଃ ଶ୍ଯାମା ଧ୍ରୁଵମେଷ୍ଯତି ଜାନକୀ। ନଦୀଂ ଚେମାଂ ଶୁଭଜଲାଂ ସଂଧ୍ଯାର୍ଥେ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସାନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜାରେ ମନ ଦେଇଥିବା, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଜାନକୀ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳ ଥିବା ନଦୀକୁ ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଆସିବେ।
ତସ୍ଯାଶ୍ଚାପ୍ଯନୁରୂପେଯମଶୋକଵନିକା ଶୁଭା। ଶୁଭାଯାଃ ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ରାମସ୍ଯ ସମ୍ମତା
ଏହି ଶୁଭ୍ର ଅଶୋକ ବନିକା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି, ଯିଏ ଧର୍ମପତି ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ।
ଯଦି ଜୀଵତି ସା ଦେଵୀ ତାରାଧିପନିଭାନନା। ଆଗମିଷ୍ଯତି ସାଵଶ୍ଯମିମାଂ ଶୀତଜଲାଂ ନଦୀମ୍
ଯଦି ସେ ଦେବୀ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା, ଏଯାଁ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ଶୀତଳ ଜଳ ଥିବା ନଦୀକୁ ଆସିବେ।
ଏଵଂ ତୁ ମତ୍ଵା ହନୁମାନ୍ ମହାତ୍ମା ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣୋ ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରପତ୍ନୀମ୍। ଅଵେକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ଦଦର୍ଶ ସର୍ଵଂ ସୁପୁଷ୍ପିତେ ପର୍ଣଘନେ ନିଲୀନଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ୍ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେ ସବୁକିଛି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଫୁଲେ ଓ ପତ୍ରରେ ଘନ ଥିବା ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହିଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଦଶ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତତ୍ରସ୍ଥୋ ମାର୍ଗମାଣଶ୍ଚ ମୈଥିଲୀମ୍। ଅଵେକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ମହୀଂ ସର୍ଵାଂ ତାମନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ
ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ରହି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା, ସେ ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିଲେ।
ସଂତାନକଲତାଭିଶ୍ଚ ପାଦପୈରୁପଶୋଭିତାମ୍। ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧରସୋପେତାଂ ସର୍ଵତଃ ସମଲଂକୃତାମ୍
ଲତା ଓ ଗଛରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଓ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ତାଂ ସ ନନ୍ଦନସଂକାଶାଂ ମୃଗପକ୍ଷିଭିରାଵୃତାମ୍। ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦସମ୍ବାଧାଂ କୋକିଲାକୁଲନିଃସ୍ଵନାମ୍
ସେଠି ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ସଦୃଶ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମହଲ ଓ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଭରିଥିବା, କୋଇଲୀର ଧ୍ୱନିରେ ମୁଖରିତ ଥିଲା।
କାଞ୍ଚନୋତ୍ପଲପଦ୍ମାଭିର୍ଵାପୀଭିରୁପଶୋଭିତାମ୍। ବହ୍ଵାସନକୁଥୋପେତାଂ ବହୁଭୂମିଗୃହାଯୁତାମ୍
ସୁନା ଉତ୍ପଳ ଓ ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଜଳାଶୟ, ବହୁ ଆସନ ଓ ଖଟିଆ, ଏବଂ ଅନେକ ତଳ ଥିବା ଘରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୈ ରମ୍ଯୈଃ ଫଲଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପାଦପୈଃ। ପୁଷ୍ପିତାନାମଶୋକାନାଂ ଶ୍ରିଯା ସୂର୍ଯୋଦଯପ୍ରଭାମ୍
ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ଗଛ, ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଗଛର ଶୋଭାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ପ୍ରଦୀପ୍ତାମିଵ ତତ୍ରସ୍ଥୋ ମାରୁତିଃ ସମୁଦୈକ୍ଷତ। ନିଷ୍ପତ୍ରଶାଖାଂ ଵିହଗୈଃ କ୍ରିଯମାଣାମିଵାସକୃତ୍
ସେଠି ମାରୁତି ଦେଖିଲେ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେଉଁଠି ଆଗୁନି ଲାଗିଛି, ଚିଡ଼ିଆମାନେ ପତ୍ର ଖସେଇ ଦେଉଥିବା ଶାଖା ଶୂନ୍ୟ ହେଉଥିଲା।
ଵିନିଷ୍ପତଦ୍ଭିଃ ଶତଶଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ପୁଷ୍ପାଵତଂସକୈଃ। ସମୂଲପୁଷ୍ପରଚିତୈରଶୋକୈଃ ଶୋକନାଶନୈଃ
ସେଠି ଶତଶଃ ପକ୍ଷୀ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଅଶୋକ ଗଛ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିଲା।
ପୁଷ୍ପଭାରାତିଭାରୈଶ୍ଚ ସ୍ପୃଶଦ୍ଭିରିଵ ମେଦିନୀମ୍। କର୍ଣିକାରୈଃ କୁସୁମିତୈଃ କିଂଶୁକୈଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତୈଃ
ଫୁଲର ଭାରରେ ମାଟିକୁ ଛୁଇଁଯାଉଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ କିଂଶୁକ ଗଛ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ସ ଦେଶଃ ପ୍ରଭଯା ତେଷାଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଇଵ ସର୍ଵତଃ। ପୁଂନାଗାଃ ସପ୍ତପର୍ଣାଶ୍ଚ ଚମ୍ପକୋଦ୍ଦାଲକାସ୍ତଥା
ସେ ଦେଶ ଗଛମାନଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆଲୋକିତ ଲାଗୁଥିଲା; ପୁମ୍ନାଗ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, ଚମ୍ପକ ଓ ଉଦ୍ଦାଳକ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ଵିଵୃଦ୍ଧମୂଲା ବହଵଃ ଶୋଭନ୍ତେ ସ୍ମ ସୁପୁଷ୍ପିତାଃ। ଶାତକୁମ୍ଭନିଭାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦଗ୍ନିଶିଖପ୍ରଭାଃ
ଅନେକ ଗଛ ଭଲ ମୂଳ ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; କିଛି ଗଛ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା, କିଛି ଆଗୁନିର ଶିଖା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ନୀଲାଞ୍ଜନନିଭାଃ କେଚିତ୍ ତତ୍ରାଶୋକାଃ ସହସ୍ରଶଃ। ନନ୍ଦନଂ ଵିବୁଧୋଦ୍ଯାନଂ ଚିତ୍ରଂ ଚୈତ୍ରରଥଂ ଯଥା
ସେଠି ହଜାର ହଜାର ଅଶୋକ ଗଛ କାଜଳ ପରି କଳା ଲାଗୁଥିଲା; ଦେବତାମାନଙ୍କ ନନ୍ଦନ ଓ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଅତି ଶୋଭାମୟ ଥିଲା।