ଦୀର୍ଘାଭିର୍ଦ୍ରୁମଯୁକ୍ତାଭିଃ ସରିଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ। ଅମୃତୋପମତୋଯାଭିଃ ଶିଵାଭିରୁପସଂସ୍କୃତାଃ
ଚାରିପାଖରେ ଦୀର୍ଘ ନଦୀ ଗଛରେ ଘେରା, ତାଙ୍କର ଜଳ ଅମୃତ ସମାନ, ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ।
ଲତାଶତୈରଵତତାଃ ସଂତାନକୁସୁମାଵୃତାଃ। ନାନାଗୁଲ୍ମାଵୃତଵନାଃ କରଵୀରକୃତାନ୍ତରାଃ
ସେଠାରେ ଶତଶତ ଲତା ଛାଡ଼ିଥିଲା, କୁସୁମର ଗୁଛରେ ଘେରା, ବିଭିନ୍ନ ଝାଡ଼ି ରହିଥିଲା, କରବୀର ଝାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଭାଗ ହୋଇଥିଲା।
ତତୋଽମ୍ବୁଧରସଂକାଶଂ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଶିଖରଂ ଗିରିମ୍। ଵିଚିତ୍ରକୂଟଂ କୂଟୈଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ ପରିଵାରିତମ୍
ତାପରେ ସେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମେଘ ପରି ଗାଢ଼ ଓ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଶିଖର ଓ ଚାରିପାଖରେ ପାହାଡ଼ ଟିକିରେ ଘେରା।
ଶିଲାଗୃହୈରଵତତଂ ନାନାଵୃକ୍ଷସମାଵୃତମ୍। ଦଦର୍ଶ କପିଶାର୍ଦୂଲୋ ରମ୍ଯଂ ଜଗତି ପର୍ଵତମ୍
ସେହି ପାହାଡ଼ ପଥରର ଗୃହରେ ଢାକା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛରେ ଘେରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ଏହି ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ଭୂମିରେ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଚ ନଗାତ୍ ତସ୍ମାନ୍ନଦୀଂ ନିପତିତାଂ କପିଃ। ଅଂକାଦିଵ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ପ୍ରିଯସ୍ଯ ପତିତାଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ସେ ପାହାଡ଼ରୁ ବାନରଟି ଏକ ନଦୀକୁ ତଳକୁ ଝରିଯାଉଥିବା ଦେଖିଲା, ଯେପରିକି କାହାରୋ ପ୍ରିୟା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କର ଆଖୁଁରୁ ଛାଡ଼ି ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଇଛି।
ଜଲେ ନିପତିତାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ପାଦପୈରୁପଶୋଭିତାମ୍। ଵାର୍ଯମାଣାମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧାଂ ପ୍ରମଦାଂ ପ୍ରିଯବନ୍ଧୁଭିଃ
ପାଣିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଗଛମୁଣ୍ଡା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିବା ସେ ନଦୀ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେପରି ରୁଷ୍ଟ ଜଣେ ଜଣାନୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସଂଗିନୀମାନେ ଧରି ରଖିଛନ୍ତି।
ପୁନରାଵୃତ୍ତତୋଯାଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାକପିଃ। ପ୍ରସନ୍ନାମିଵ କାନ୍ତସ୍ଯ କାନ୍ତାଂ ପୁନରୁପସ୍ଥିତାମ୍
ଏବଂ ସେ ମହାବାନରଟି ଆଉଥରେ ଧାରା ଫେରିଆସିଥିବା ନଦୀକୁ ଦେଖିଲା, ଯେପରିକି ପ୍ରିୟା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଆଉଥରେ ଖୁସି ହୋଇ ମିଳିଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯାଦୂରାତ୍ ସ ପଦ୍ମିନ୍ଯୋ ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣାଯୁତାଃ। ଦଦର୍ଶ କପିଶାର୍ଦୂଲୋ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ସେଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରେ ନୁହେଁ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଅନେକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀମାନେ ଦେଖିଲେ।
କୃତ୍ରିମାଂ ଦୀର୍ଘିକାଂ ଚାପି ପୂର୍ଣାଂ ଶୀତେନ ଵାରିଣା। ମଣିପ୍ରଵରସୋପାନାଂ ମୁକ୍ତାସିକତଶୋଭିତାମ୍
ସେ ଏକ ନିର୍ମିତ ଲମ୍ବା ଝିଲିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଶୀତଳ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଣିମୁକ୍ତାର ସିଢ଼ି ଓ ମୁକ୍ତାରେ ଝଲମଲାଉଥିବା ବାଳୁକାରେ ଶୋଭିତ।
ଵିଵିଧୈର୍ମୃଗସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ଵିଚିତ୍ରାଂ ଚିତ୍ରକାନନାମ୍। ପ୍ରାସାଦୈଃ ସୁମହଦ୍ଭିଶ୍ଚ ନିର୍ମିତୈର୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁମାନେ ଘେରିଥିବା, ଚିତ୍ର ଓ ଶୋଭାମୟ କାନନ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ବଡ଼ ବଡ଼ ମହଳମାନେ ଥିଲେ।
କାନନୈଃ କୃତ୍ରିମୈଶ୍ଚାପି ସର୍ଵତଃ ସମଲଂକୃତାମ୍। ଯେ କେଚିତ୍ ପାଦପାସ୍ତତ୍ର ପୁଷ୍ପୋପଗଫଲୋପଗାଃ
ସମସ୍ତଦିଗରେ ନିର୍ମିତ କାନନମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଗଛରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଲାଗିଥିଲା।
ସଚ୍ଛତ୍ରାଃ ସଵିତର୍ଦୀକାଃ ସର୍ଵେ ସୌଵର୍ଣଵେଦିକାଃ। ଲତାପ୍ରତାନୈର୍ବହୁଭିଃ ପର୍ଣୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଵୃତାମ୍
ସମସ୍ତ ମଞ୍ଚମାନେ ଛତା ଓ ବିଶ୍ରାମ ତଳା, ସୁନାର ବେଡ଼ିକା, ଅନେକ ଲତା ଓ ପତ୍ରରେ ଢାକା ଥିଲେ।
କାଞ୍ଚନୀଂ ଶିଂଶପାମେକାଂ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାକପିଃ। ଵୃତାଂ ହେମମଯୀଭିସ୍ତୁ ଵେଦିକାଭିଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେ ମହାବାନରଟି ଏକ ସୁନାର ଶିଂଶପା ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପଟେ ସୁନାର ମଞ୍ଚମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲା।
ସୋଽପଶ୍ଯଦ୍ ଭୂମିଭାଗାଂଶ୍ଚ ନଗପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ। ସୁଵର୍ଣଵୃକ୍ଷାନପରାନ୍ ଦଦର୍ଶ ଶିଖିସଂନିଭାନ୍
ସେ ଭୂମିର ଅଂଶ ଓ ପାହାଡ଼ ଝରଣା, ଏବଂ ମୟୂର ସଦୃଶ ଚମକୁଥିବା ଅନ୍ୟ ସୁନାର ଗଛମାନେ ଦେଖିଲେ।
ତେଷାଂ ଦ୍ରୁମାଣାଂ ପ୍ରଭଯା ମେରୋରିଵ ମହାକପିଃ। ଅମନ୍ଯତ ତଦା ଵୀରଃ କାଞ୍ଚନୋଽସ୍ମୀତି ସର୍ଵତଃ
ସେଇ ଗଛମାନଙ୍କର ଚମକରେ, ସେ ବୀର ବାନରଟି ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୁନାର, ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି।'
ତାନ୍ କାଞ୍ଚନାନ୍ ଵୃକ୍ଷଗଣାନ୍ ମାରୁତେନ ପ୍ରକମ୍ପିତାନ୍। କିଙ୍କିଣୀଶତନିର୍ଘୋଷାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯମାଗମତ୍
ବାତାସରେ ହଲୁଚୁଆଁ ସେ ସୁନାର ଗଛମାନେ, ଶତଶତ କିଙ୍କିଣିର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ।
ସୁପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାନ୍ ରୁଚିରାଂସ୍ତରୁଣାଙ୍କୁରପଲ୍ଲଵାନ୍। ତାମାରୁହ୍ଯ ମହାଵେଗଃ ଶିଂଶପାଂ ପର୍ଣସଂଵୃତାମ୍
ଫୁଲ ଓ କିଶୋର ଅଙ୍କୁରରେ ଶୋଭିତ, ପତ୍ରରେ ଢାକା ସେ ଶିଂଶପା ଗଛକୁ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଇତୋ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଵୈଦେହୀଂ ରାମଦର୍ଶନଲାଲସାମ୍। ଇତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ଦୁଃଖାର୍ତାଂ ସମ୍ପତନ୍ତୀଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଏଠାରୁ ମୁଁ ଭାବିବି ଯେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ଓ ଦୁଃଖିତ ମନରେ ଥିବା ବୈଦେହୀକୁ ଦେଖିପାରିବି, ଶାୟଦ୍ ସେ ଏଠାଏଠି ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଅଶୋକଵନିକା ଚେଯଂ ଦୃଢଂ ରମ୍ଯା ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଚନ୍ଦନୈଶ୍ଚମ୍ପକୈଶ୍ଚାପି ବକୁଲୈଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତା
ଏହିଟି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ଦୁଷ୍ଟର ଆଶୋକ ବାଟିକା, ଯାହା ଚନ୍ଦନ, ଚମ୍ପକ ଓ ବକୁଳ ଗଛରେ ଶୋଭିତ।
ଇଯଂ ଚ ନଲିନୀ ରମ୍ଯା ଦ୍ଵିଜସଙ୍ଘନିଷେଵିତା। ଇମାଂ ସା ରାଜମହିଷୀ ନୂନମେଷ୍ଯତି ଜାନକୀ
ଏଠି ଏକ ଶୋଭାମୟ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ଅଛି, ଯାହାରେ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଆସିଥାନ୍ତି; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ରାଜମହିଳା ଜାନକୀ ଏଠାକୁ ଆସିବେ।
ସା ରାମା ରାଜମହିଷୀ ରାଘଵସ୍ଯ ପ୍ରିଯା ସତୀ। ଵନସଂଚାରକୁଶଲା ଧ୍ରୁଵମେଷ୍ଯତି ଜାନକୀ
ସେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ରାଜମହିଳା, ଅଟୁଟ ଦମ୍ପତ୍ୟ ଭକ୍ତି ଓ ଅରଣ୍ୟ ଜୀବନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଜାନକୀ ନିଶ୍ଚିତ ଏଠାକୁ ଆସିବେ।
ଅଥଵା ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିଚକ୍ଷଣା। ଵନମେଷ୍ଯତି ସାଦ୍ଯେହ ରାମଚିନ୍ତାସୁକର୍ଶିତା
କିମ୍ବା ମୃଗଶାବ ନୟନ ଓ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ସେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ରାମଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଏହି କାନନକୁ ଆସିପାରିବେ।
ରାମଶୋକାଭିସଂତପ୍ତା ସା ଦେଵୀ ଵାମଲୋଚନା। ଵନଵାସରତା ନିତ୍ଯମେଷ୍ଯତେ ଵନଚାରିଣୀ
ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା, ସେ ଦେବୀ ନୟନର ଶୋଭାରେ ଅତି ମଧୁର, ସଦା ବନବାସରେ ରତ ଓ ବନରେ ଚଳିବାକୁ ଆସିବେ ନିଶ୍ଚିତ।
ଵନେଚରାଣାଂ ସତତଂ ନୂନଂ ସ୍ପୃହଯତେ ପୁରା। ରାମସ୍ଯ ଦଯିତା ଚାର୍ଯା ଜନକସ୍ଯ ସୁତା ସତୀ
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବନବାସୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଆଶା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଜନକଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଗୁଣବତୀ ଅଛନ୍ତି।
ସଂଧ୍ଯାକାଲମନାଃ ଶ୍ଯାମା ଧ୍ରୁଵମେଷ୍ଯତି ଜାନକୀ। ନଦୀଂ ଚେମାଂ ଶୁଭଜଲାଂ ସଂଧ୍ଯାର୍ଥେ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସାନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜାରେ ମନ ଦେଇଥିବା, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଜାନକୀ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳ ଥିବା ନଦୀକୁ ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଆସିବେ।
ତସ୍ଯାଶ୍ଚାପ୍ଯନୁରୂପେଯମଶୋକଵନିକା ଶୁଭା। ଶୁଭାଯାଃ ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ରାମସ୍ଯ ସମ୍ମତା
ଏହି ଶୁଭ୍ର ଅଶୋକ ବନିକା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି, ଯିଏ ଧର୍ମପତି ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ।
ଯଦି ଜୀଵତି ସା ଦେଵୀ ତାରାଧିପନିଭାନନା। ଆଗମିଷ୍ଯତି ସାଵଶ୍ଯମିମାଂ ଶୀତଜଲାଂ ନଦୀମ୍
ଯଦି ସେ ଦେବୀ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା, ଏଯାଁ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ଶୀତଳ ଜଳ ଥିବା ନଦୀକୁ ଆସିବେ।
ଏଵଂ ତୁ ମତ୍ଵା ହନୁମାନ୍ ମହାତ୍ମା ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣୋ ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରପତ୍ନୀମ୍। ଅଵେକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ଦଦର୍ଶ ସର୍ଵଂ ସୁପୁଷ୍ପିତେ ପର୍ଣଘନେ ନିଲୀନଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ୍ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେ ସବୁକିଛି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଫୁଲେ ଓ ପତ୍ରରେ ଘନ ଥିବା ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହିଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଦଶ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତତ୍ରସ୍ଥୋ ମାର୍ଗମାଣଶ୍ଚ ମୈଥିଲୀମ୍। ଅଵେକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ମହୀଂ ସର୍ଵାଂ ତାମନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ
ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ରହି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା, ସେ ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିଲେ।