ସଂକ୍ଷିପ୍ତୋଽଯଂ ମଯାଽଽତ୍ମା ଚ ରାମାର୍ଥେ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ। ସିଦ୍ଧିଂ ଦିଶନ୍ତୁ ମେ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ତ୍ଵିହ
ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ କାରଣରେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି; ଏଠି ମୋତେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ସଫଳତା ଦିଅନ୍ତୁ।
ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାଶ୍ଚୈଵ ତପସ୍ଵିନଃ। ସିଦ୍ଧିମଗ୍ନିଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ପୁରୁହୂତଶ୍ଚ ଵଜ୍ରଭୃତ୍
ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା, ଭଗବାନ୍, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ବଜ୍ରଧାରୀ ମୋତେ ସଫଳତା ଦିଅନ୍ତୁ।
ଵରୁଣଃ ପାଶହସ୍ତଶ୍ଚ ସୋମାଦିତ୍ଯୌ ତଥୈଵ ଚ। ଅଶ୍ଵିନୌ ଚ ମହାତ୍ମାନୌ ମରୁତଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଚ
ପାଶଧାରୀ ବରୁଣ, ସୋମ ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ମହାତ୍ମା ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସଫଳତା ଦିଅନ୍ତୁ।
ସିଦ୍ଧିଂ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଭୂତାନାଂ ଚୈଵ ଯଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଦାସ୍ଯନ୍ତି ମମ ଯେ ଚାନ୍ଯେଽପ୍ଯଦୃଷ୍ଟାଃ ପଥି ଗୋଚରାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଥ, ଏବଂ ଏହି ପଥରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଘୁରୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସଫଳତା ଦିଅନ୍ତୁ।
ତଦୁନ୍ନସଂ ପାଣ୍ଡୁରଦନ୍ତମଵ୍ରଣଂ ଶୁଚିସ୍ମିତଂ ପଦ୍ମପଲାଶଲୋଚନମ୍। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ତଦାର୍ଯାଵଦନଂ କଦା ନ୍ଵହଂ ପ୍ରସନ୍ନତାରାଧିପତୁଲ୍ଯଵର୍ଚସମ୍
ଉଠା ଶୁଭ୍ର ଦାନ୍ତ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ହସ, କମଳ ପତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ ଥିବା ସେ ମହିଳାଙ୍କର ମୁହଁକୁ କେବେ ମୁଁ ଦେଖିପାରିବି?
କ୍ଷୁଦ୍ରେଣ ହୀନେନ ନୃଶଂସମୂର୍ତିନା ସୁଦାରୁଣାଲଂକୃତଵେଷଧାରିଣା। ବଲାଭିଭୂତା ହ୍ଯବଲା ତପସ୍ଵିନୀ କଥଂ ନୁ ମେ ଦୃଷ୍ଟିପଥେଽଦ୍ଯ ସା ଭଵେତ୍
ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଚ, ଦୟାହୀନ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଥିବା ଜଣେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଧରାଯାଇଥିବା, ତପସ୍ୱିନୀ ଏହି ଦୁଃଖିତ ମହିଳା ଆଜି କିପରି ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବେ?
thumb|ଚତୁର୍ଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡରେ ଏଠିରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ସ ମୁହୂର୍ତମିଵ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମନସା ଚାଧିଗମ୍ଯ ତାମ୍। ଅଵପ୍ଲୁତୋ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରାକାରଂ ତସ୍ଯ ଵେଶ୍ମନଃ
ସେ ମହାବଳୀ, କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତା କରି, ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେଠି ଘରର ପ୍ରାଚୀର ଉପରୁ ଲାଫିଲେ।
ସ ତୁ ସଂହୃଷ୍ଟସର୍ଵାଂଗଃ ପ୍ରାକାରସ୍ଥୋ ମହାକପିଃ। ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାନ୍ ଵସନ୍ତାଦୌ ଦଦର୍ଶ ଵିଵିଧାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍
ପ୍ରାଚୀର ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିବା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ମହାକପି, ବସନ୍ତ ଆରମ୍ଭରେ ଫୁଲିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷ ଦେଖିଲେ।
ସାଲାନଶୋକାନ୍ ଭଵ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଚମ୍ପକାଂଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତାନ୍। ଉଦ୍ଦାଲକାନ୍ ନାଗଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚୂତାନ୍ କପିମୁଖାନପି
ସେ ଭବ୍ୟ ଅଶୋକ, ସୁସଜ୍ଜିତ ଚମ୍ପକ, ଉଦ୍ଦାଳକ, ନାଗ, ଆମ୍ବ ଏବଂ କପିମୁଖ ନାମକ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ତଥାଽଽମ୍ରଵଣସମ୍ପନ୍ନାଁଲ୍ଲତାଶତସମନ୍ଵିତାନ୍। ଜ୍ଯାମୁକ୍ତ ଇଵ ନାରାଚଃ ପୁପ୍ଲୁଵେ ଵୃକ୍ଷଵାଟିକାମ୍
ଏପରି ଭାବେ, ଆମ୍ବ ବନ ଏବଂ ଶତଶଃ ଲତା ଥିବା ସ୍ଥାନ ଦେଖି, ଧନୁର ତାରରୁ ଛୁଟିଥିବା ତୀର ଭଳି ସେ ବୃକ୍ଷ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଲାଫିଲେ।
ସ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵିଚିତ୍ରାଂ ତାଂ ଵିହଗୈରଭିନାଦିତାମ୍। ରାଜତୈଃ କାଞ୍ଚନୈଶ୍ଚୈଵ ପାଦପୈଃ ସର୍ଵତୋ ଵୃତାମ୍
ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ରବ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରୌପ୍ୟ ଓ ସୁନାର ବୃକ୍ଷ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ଵିହଗୈର୍ମୃଗସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ଵିଚିତ୍ରାଂ ଚିତ୍ରକାନନାମ୍। ଉଦିତାଦିତ୍ଯସଂକାଶାଂ ଦଦର୍ଶ ହନୁମାନ୍ ବଲୀ
ପକ୍ଷୀ ଓ ମୃଗମାନେ ଭରିଥିବା, ରଙ୍ଗିନ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଉଦ୍ୟାନ, ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ।
ଵୃତାଂ ନାନାଵିଧୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଷ୍ପୋପଗଫଲୋପଗୈଃ। କୋକିଲୈର୍ଭୃଙ୍ଗରାଜୈଶ୍ଚ ମତ୍ତୈର୍ନିତ୍ଯନିଷେଵିତାମ୍
ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଭରିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷ, ନିତ୍ୟ ଖୁସିରେ ଥିବା କୋଇଲି ଓ ମଦମସ୍ତ ଭୃଙ୍ଗ ମାଛି ଏଠିକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନୁଜାଂ କାଲେ ମୃଗପକ୍ଷିମଦାକୁଲାମ୍। ମତ୍ତବର୍ହିଣସଂଘୁଷ୍ଟାଂ ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣାଯୁତାମ୍
ଠିକ ସମୟରେ, ଉଦ୍ୟାନଟି ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକମାନେ, ଉତ୍ସାହିତ ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ, ମଦମସ୍ତ ମୟୂର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ରବ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମାର୍ଗମାଣୋ ଵରାରୋହାଂ ରାଜପୁତ୍ରୀମନିନ୍ଦିତାମ୍। ସୁଖପ୍ରସୁପ୍ତାନ୍ ଵିହଗାନ୍ ବୋଧଯାମାସ ଵାନରଃ
ସେ ଅନିନ୍ଦିତ ରୂପର ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ, ବନରେ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେକୁ ବାନର ଜାଗାଇଲେ।
ଉତ୍ପତଦ୍ଭିର୍ଦ୍ଵିଜଗଣୈଃ ପକ୍ଷୈର୍ଵାତୈଃ ସମାହତାଃ। ଅନେକଵର୍ଣା ଵିଵିଧା ମୁମୁଚୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟଯଃ
ପକ୍ଷୀମାନେ ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ନିଜ ପକ୍ଷରେ ପବନ ଉଠାଇଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ରଙ୍ଗର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପୁଷ୍ପର ବୃଷ୍ଟି ଝରିପଡ଼ିଲା।
ପୁଷ୍ପାଵକୀର୍ଣଃ ଶୁଶୁଭେ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଅଶୋକଵନିକାମଧ୍ଯେ ଯଥା ପୁଷ୍ପମଯୋ ଗିରିଃ
ପୁଷ୍ପରେ ଢାକା ମାରୁତନନ୍ଦନ ହନୁମାନ ଅଶୋକବନ ମଧ୍ୟରେ ପୁଷ୍ପରେ ତିଆରି ହେଉଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଦିଶଃ ସର୍ଵାଭିଧାଵନ୍ତଂ ଵୃକ୍ଷଖଣ୍ଡଗତଂ କପିମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଵସନ୍ତ ଇତି ମେନିରେ
ସେ ବନରେ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଯାଉଥିବା ବାନରକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭାବିଲେ ଯେ ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଛି।
ଵୃକ୍ଷେଭ୍ଯଃ ପତିତୈଃ ପୁଷ୍ପୈରଵକୀର୍ଣାଃ ପୃଥଗ୍ଵିଧୈଃ। ରରାଜ ଵସୁଧା ତତ୍ର ପ୍ରମଦେଵ ଵିଭୂଷିତା
ଗଛରୁ ପଡ଼ିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପୁଷ୍ପରେ ମାଟି ଢାକାଯାଇ, ସେଠାରେ ଭୂମି ଏମିତି ଚମକୁଥିଲା ଯେ, ଯେପରି ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଜଣେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ନିର୍ଧୂତପତ୍ରଶିଖରାଃ ଶୀର୍ଣପୁଷ୍ପଫଲଦ୍ରୁମାଃ। ନିକ୍ଷିପ୍ତଵସ୍ତ୍ରାଭରଣା ଧୂର୍ତା ଇଵ ପରାଜିତାଃ
ଝଡ଼ରେ ଗଛମାନଙ୍କର ପତ୍ର ଓ ଶିଖର ଉଡ଼ିଯାଇଥିଲା, ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଝରିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଗଛମାନେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଯେ, ଯେପରି ହାରିଥିବା ଚତୁରାଙ୍ଗନାମାନେ ନିଜ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି।
ହନୂମତା ଵେଗଵତା କମ୍ପିତାସ୍ତେ ନଗୋତ୍ତମାଃ। ପୁଷ୍ପପତ୍ରଫଲାନ୍ଯାଶୁ ମୁମୁଚୁଃ ଫଲଶାଲିନଃ
ତୀବ୍ର ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଛମାନେ ହଲିଗଲେ, ଫଳରେ ଭରିଥିବା ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ପୁଷ୍ପ, ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଝଡ଼ିଦେଲେ।
ଵିହଂଗସଙ୍ଘୈର୍ହୀନାସ୍ତେ ସ୍କନ୍ଧମାତ୍ରାଶ୍ରଯା ଦ୍ରୁମାଃ। ବଭୂଵୁରଗମାଃ ସର୍ଵେ ମାରୁତେନ ଵିନିର୍ଧୁତାଃ
ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଗଛମାନେ କେବଳ ଡାଳ ରହିଗଲା, ଏବଂ ପବନରେ ବେଶି ହଲିଯିବାରୁ ସମସ୍ତ ଗଛ ନିର୍ଜୀବ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
ଵିଧୂତକେଶୀ ଯୁଵତିର୍ଯଥା ମୃଦିତଵର୍ଣକା। ନିପୀତଶୁଭଦନ୍ତୋଷ୍ଠୀ ନଖୈର୍ଦନ୍ତୈଶ୍ଚ ଵିକ୍ଷତା
ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେ, ଯେପରି ଜଣେ ଯୁବତୀଙ୍କର କେଶ ବିଖରିଯାଇଛି, ଶୃଙ୍ଗାର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଓ ଠୋଟ ନଖ ଓ ଦାନ୍ତରେ ଆଘାତ ପାଇଛି।
ତଥା ଲାଂଗୂଲହସ୍ତୈସ୍ତୁ ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ଚ ମର୍ଦିତା। ତଥୈଵାଶୋକଵନିକା ପ୍ରଭଗ୍ନଵନପାଦପା
ଏହିପରି, ହନୁମାନଙ୍କ ଲାଂଗୁଳ, ହାତ ଓ ପାଦରେ ଚେପାଯିବାରୁ ଅଶୋକବନ ଭାଙ୍ଗିଯିଥିବା ଗଛମାନେ ସହିତ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମହାଲତାନାଂ ଦାମାନି ଵ୍ଯଧମତ୍ ତରସା କପିଃ। ଯଥା ପ୍ରାଵୃଷି ଵେଗେନ ମେଘଜାଲାନି ମାରୁତଃ
ବାନର ତୀବ୍ରତାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଲତାର ମାଳା ଛିଣ୍ଡିଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ବର୍ଷାକାଳରେ ବାତାସ ମେଘମାଳାକୁ ଚିରିଦେଉଥାଏ।
ସ ତତ୍ର ମଣିଭୂମୀଶ୍ଚ ରାଜତୀଶ୍ଚ ମନୋରମାଃ। ତଥା କାଞ୍ଚନଭୂମୀଶ୍ଚ ଵିଚରନ୍ ଦଦୃଶେ କପିଃ
ସେଠାରେ ବାନର ଘୂରିଘୂରି ମଣିର ତଳ, ରୂପାର ତଳ ଓ ସୁନାର ତଳ ଦେଖିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଥିଲା।
ଵାପୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରାଃ ପୂର୍ଣାଃ ପରମଵାରିଣା। ମହାର୍ହୈର୍ମଣିସୋପାନୈରୁପପନ୍ନାସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ପୋକରୀ ଥିଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏଠାଉଠା ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ସିଢ଼ି ଲଗାଯାଇଥିଲା।
ମୁକ୍ତାପ୍ରଵାଲସିକତାଃ ସ୍ଫାଟିକାନ୍ତରକୁଟ୍ଟିମାଃ। କାଞ୍ଚନୈସ୍ତରୁଭିଶ୍ଚିତ୍ରୈସ୍ତୀରଜୈରୁପଶୋଭିତାଃ
ସେହି ପୋକରୀମାନଙ୍କର ବାଳୁକା ମୁକ୍ତା ଓ ପ୍ରବାଳର, ଭିତର ତଳ କ୍ରିଷ୍ଟାଲର, ଏବଂ କୂଳ ଦେଖିବାକୁ ସୁନା ଗଛରେ ଶୋଭିତ।
ବୁଦ୍ଧପଦ୍ମୋତ୍ପଲଵନାଶ୍ଚକ୍ରଵାକୋପଶୋଭିତାଃ। ନତ୍ଯୂହରୁତସଂଘୁଷ୍ଟା ହଂସସାରସନାଦିତାଃ
ସେମାନେ ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳୋତ୍ପଳରେ ଶୋଭିତ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭାଇଥିଲେ, ଜଳପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲେ, ହଂସ ଓ ସାରସର ଡାକରେ ଭରିଥିଲେ।