ସୁଜାତମୂଲା ସୁଭଗା କୀର୍ତିମାଲା ଯଶସ୍ଵିନୀ। ପ୍ରଭଗ୍ନା ଚିରରାତ୍ରାଯ ମମ ସୀତାମପଶ୍ଯତଃ
ଉତ୍ତମ ମୂଳ ଥିବା, ଭାଗ୍ୟଶାଳି, କୀର୍ତିର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଯଶସ୍ୱିନୀ ସୀତାକୁ ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖିପାରିବିନାହିଁ।
ତାପସୋ ଵା ଭଵିଷ୍ଯାମି ନିଯତୋ ଵୃକ୍ଷମୂଲିକଃ। ନେତଃ ପ୍ରତିଗମିଷ୍ଯାମି ତାମଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସିତେକ୍ଷଣାମ୍
ମୁଁ ନିୟମିତ ଭାବେ ଜୀବନ୍ତ, ଗଛର ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇଥିବା ଏକ ତପସ୍ୱୀ ହେବି; ଅନ୍ଧକାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିଲେ ମୁଁ ଫେରିବିନାହିଁ।
ଯଦି ତୁ ପ୍ରତିଗଚ୍ଛାମି ସୀତାମନଧିଗମ୍ଯ ତାମ୍। ଅଂଗଦଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈର୍ଵାନରୈର୍ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯଦି ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ଫେରିଯାଏ, ତେବେ ଅଙ୍ଗଦ ଓ ସମସ୍ତ ବାନର ରହିପାରିବେନାହିଁ।
ଵିନାଶେ ବହଵୋ ଦୋଷା ଜୀଵନ୍ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଭଦ୍ରକମ୍। ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରାଣାନ୍ ଧରିଷ୍ଯାମି ଧ୍ରୁଵୋ ଜୀଵତି ସଂଗମଃ
ନାଶରେ ବହୁତ ଦୋଷ ଅଛି, ଜୀବନରେ ଭଲ ହୁଏ; ତେଣୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେଖା ହେବ।
ଏଵଂ ବହୁଵିଧଂ ଦୁଃଖଂ ମନସା ଧାରଯନ୍ ବହୁ। ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ ତଦା ପାରଂ ଶୋକସ୍ଯ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ମନରେ ଧରି, ସେ ସମର୍ଥ ବାନର ତାଙ୍କର ଶୋକର ସୀମା ମିଳିପାରିଲେନାହିଁ।
ତତୋ ଵିକ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ଧୈର୍ଯଵାନ୍ କପିକୁଞ୍ଜରଃ। ରାଵଣଂ ଵା ଵଧିଷ୍ଯାମି ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ମହାବଲମ୍। କାମମସ୍ତୁ ହୃତା ସୀତା ପ୍ରତ୍ଯାଚୀର୍ଣଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଆଣି, ସେ ଦୃଢ଼ ବାନର ଭାବିଲେ—'ମୁଁ ଦଶମୁଖୀ, ବଳଶାଳି ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି; ସୀତା ହରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଫେରିପାରିବେ।'
ଅଥଵୈନଂ ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଉପର୍ଯୁପରି ସାଗରମ୍। ରାମାଯୋପହରିଷ୍ଯାମି ପଶୁଂ ପଶୁପତେରିଵ
ନାହିଁଲେ, ତାଙ୍କୁ ଧରି, ସାଗର ଉପରେ ଲାଘି, ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବି, ଯେପରି ଜନ୍ତୁକୁ ପଶୁପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯାଯି।
ଇତି ଚିନ୍ତାସମାପନ୍ନଃ ସୀତାମନଧିଗମ୍ଯ ତାମ୍। ଧ୍ଯାନଶୋକପରୀତାତ୍ମା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାନରଃ
ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ଧ୍ୟାନ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ବାନର ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଯାଵତ୍ ସୀତାଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ରାମପତ୍ନୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ତାଵଦେତାଂ ପୁରୀଂ ଲଂକାଂ ଵିଚିନୋମି ପୁନଃ ପୁନଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସୀତା, ରାମଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ପୁଣିପୁଣି ଖୋଜିବି।
ସମ୍ପାତିଵଚନାଚ୍ଚାପି ରାମଂ ଯଦ୍ଯାନଯାମ୍ଯହମ୍। ଅପଶ୍ଯନ୍ ରାଘଵୋ ଭାର୍ଯାଂ ନିର୍ଦହେତ୍ ସର୍ଵଵାନରାନ୍
ଏବଂ, ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ଯଦି ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିନା ଯାଏ, ତେବେ ରଘୁବଂଶୀ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଦହିଦେବେ।
ଇହୈଵ ନିଯତାହାରୋ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ନ ମତ୍କୃତେ ଵିନଶ୍ଯେଯୁଃ ସର୍ଵେ ତେ ନରଵାନରାଃ
ଏଠାରେ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରହିବି; ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ବାନର ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ।
ଅଶୋକଵନିକା ଚାପି ମହତୀଯଂ ମହାଦ୍ରୁମା। ଇମାମଧିଗମିଷ୍ଯାମି ନହୀଯଂ ଵିଚିତା ମଯା
ଏହି ବଡ଼ ଅଶୋକ ବନ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଥିବା, ଏଠାକୁ ମୁଁ ଖୋଜିବି; କାରଣ ଏଠାକୁ ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତଳାଶ କରିନାହିଁ।
ଵସୂନ୍ ରୁଦ୍ରାଂସ୍ତଥାଽଽଦିତ୍ଯାନଶ୍ଵିନୌ ମରୁତୋଽପି ଚ। ନମସ୍କୃତ୍ଵା ଗମିଷ୍ଯାମି ରକ୍ଷସାଂ ଶୋକଵର୍ଧନଃ
ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ମରୁତମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୁଁ ଚାଲିଯିବି—ଯିଏ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କର ଦୁଃଖ ବଢ଼ାଏ।
ଜିତ୍ଵା ତୁ ରାକ୍ଷସାନ୍ ଦେଵୀମିକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲନନ୍ଦିନୀମ୍। ସମ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ରାମାଯ ସିଦ୍ଧୀମିଵ ତପସ୍ଵିନେ
ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଗୌରବ ଜନନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେବି, ଯେପରି ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦିଆଯାଏ।
ସ ମୁହୂର୍ତମିଵ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚିନ୍ତାଵିଗ୍ରଥିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଉଦତିଷ୍ଠନ୍ ମହାବାହୁର୍ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ଏପରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଧ୍ୟାନ କରି, ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ, ବଳଶାଳି ହନୁମାନ, ବାୟୁପୁତ୍ର, ଉଠିଲେ।
ନମୋଽସ୍ତୁ ରାମାଯ ସଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ଦେଵ୍ଯୈ ଚ ତସ୍ଯୈ ଜନକାତ୍ମଜାଯୈ। ନମୋଽସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରଯମାନିଲେଭ୍ଯୋ ନମୋଽସ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିମରୁଦ୍ଗଣେଭ୍ଯଃ
ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ, ଏବଂ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବାୟୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ମରୁତମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ସ ତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ନମସ୍କୃତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ଚ ମାରୁତିଃ। ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ସମାଲୋକ୍ଯ ସୋଽଶୋକଵନିକାଂ ପ୍ରତି
ଏପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖି, ଅଶୋକବନିକା ଦିଗକୁ ଚାଲିଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ମନସା ପୂର୍ଵମଶୋକଵନିକାଂ ଶୁଭାମ୍। ଉତ୍ତରଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାନରୋ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ମନରେ ପ୍ରଥମେ ଶୁଭ ଅଶୋକବନିକାକୁ ଯାଇ, ବାୟୁପୁତ୍ର ବାନର ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାରିଲେ।
ଧ୍ରୁଵଂ ତୁ ରକ୍ଷୋବହୁଲା ଭଵିଷ୍ଯତି ଵନାକୁଲା। ଅଶୋକଵନିକା ପୁଣ୍ଯା ସର୍ଵସଂସ୍କାରସଂସ୍କୃତା
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଅଶୋକ ବାନ, ସମସ୍ତ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ଏଠାରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ଥିବା ସମ୍ଭାବନା ଅଛି ଏବଂ ଏହା ବୃକ୍ଷରେ ଭରିଯାଇଛି।
ରକ୍ଷିଣଶ୍ଚାତ୍ର ଵିହିତା ନୂନଂ ରକ୍ଷନ୍ତି ପାଦପାନ୍। ଭଗଵାନପି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ନାତିକ୍ଷୋଭଂ ପ୍ରଵାଯତି
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ଏଠି ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ପାଳା ଲଗାଯାଇଛି; ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବାୟୁକୁ ଅଧିକ ଚଳାଇନାହାନ୍ତି।
ସଂକ୍ଷିପ୍ତୋଽଯଂ ମଯାଽଽତ୍ମା ଚ ରାମାର୍ଥେ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ। ସିଦ୍ଧିଂ ଦିଶନ୍ତୁ ମେ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ତ୍ଵିହ
ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ କାରଣରେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି; ଏଠି ମୋତେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ସଫଳତା ଦିଅନ୍ତୁ।
ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାଶ୍ଚୈଵ ତପସ୍ଵିନଃ। ସିଦ୍ଧିମଗ୍ନିଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ପୁରୁହୂତଶ୍ଚ ଵଜ୍ରଭୃତ୍
ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା, ଭଗବାନ୍, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ବଜ୍ରଧାରୀ ମୋତେ ସଫଳତା ଦିଅନ୍ତୁ।
ଵରୁଣଃ ପାଶହସ୍ତଶ୍ଚ ସୋମାଦିତ୍ଯୌ ତଥୈଵ ଚ। ଅଶ୍ଵିନୌ ଚ ମହାତ୍ମାନୌ ମରୁତଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଚ
ପାଶଧାରୀ ବରୁଣ, ସୋମ ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ମହାତ୍ମା ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସଫଳତା ଦିଅନ୍ତୁ।
ସିଦ୍ଧିଂ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଭୂତାନାଂ ଚୈଵ ଯଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଦାସ୍ଯନ୍ତି ମମ ଯେ ଚାନ୍ଯେଽପ୍ଯଦୃଷ୍ଟାଃ ପଥି ଗୋଚରାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଥ, ଏବଂ ଏହି ପଥରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଘୁରୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସଫଳତା ଦିଅନ୍ତୁ।
ତଦୁନ୍ନସଂ ପାଣ୍ଡୁରଦନ୍ତମଵ୍ରଣଂ ଶୁଚିସ୍ମିତଂ ପଦ୍ମପଲାଶଲୋଚନମ୍। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ତଦାର୍ଯାଵଦନଂ କଦା ନ୍ଵହଂ ପ୍ରସନ୍ନତାରାଧିପତୁଲ୍ଯଵର୍ଚସମ୍
ଉଠା ଶୁଭ୍ର ଦାନ୍ତ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ହସ, କମଳ ପତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ ଥିବା ସେ ମହିଳାଙ୍କର ମୁହଁକୁ କେବେ ମୁଁ ଦେଖିପାରିବି?
କ୍ଷୁଦ୍ରେଣ ହୀନେନ ନୃଶଂସମୂର୍ତିନା ସୁଦାରୁଣାଲଂକୃତଵେଷଧାରିଣା। ବଲାଭିଭୂତା ହ୍ଯବଲା ତପସ୍ଵିନୀ କଥଂ ନୁ ମେ ଦୃଷ୍ଟିପଥେଽଦ୍ଯ ସା ଭଵେତ୍
ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଚ, ଦୟାହୀନ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଥିବା ଜଣେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଧରାଯାଇଥିବା, ତପସ୍ୱିନୀ ଏହି ଦୁଃଖିତ ମହିଳା ଆଜି କିପରି ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବେ?
thumb|ଚତୁର୍ଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡରେ ଏଠିରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ସ ମୁହୂର୍ତମିଵ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମନସା ଚାଧିଗମ୍ଯ ତାମ୍। ଅଵପ୍ଲୁତୋ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରାକାରଂ ତସ୍ଯ ଵେଶ୍ମନଃ
ସେ ମହାବଳୀ, କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତା କରି, ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେଠି ଘରର ପ୍ରାଚୀର ଉପରୁ ଲାଫିଲେ।
ସ ତୁ ସଂହୃଷ୍ଟସର୍ଵାଂଗଃ ପ୍ରାକାରସ୍ଥୋ ମହାକପିଃ। ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାନ୍ ଵସନ୍ତାଦୌ ଦଦର୍ଶ ଵିଵିଧାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍
ପ୍ରାଚୀର ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିବା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ମହାକପି, ବସନ୍ତ ଆରମ୍ଭରେ ଫୁଲିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷ ଦେଖିଲେ।
ସାଲାନଶୋକାନ୍ ଭଵ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଚମ୍ପକାଂଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତାନ୍। ଉଦ୍ଦାଲକାନ୍ ନାଗଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚୂତାନ୍ କପିମୁଖାନପି
ସେ ଭବ୍ୟ ଅଶୋକ, ସୁସଜ୍ଜିତ ଚମ୍ପକ, ଉଦ୍ଦାଳକ, ନାଗ, ଆମ୍ବ ଏବଂ କପିମୁଖ ନାମକ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।