ପରୁଷଂ ଦାରୁଣଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ କ୍ରୂରମିନ୍ଦ୍ରିଯତାପନମ୍। ସୀତାନିମିତ୍ତଂ ଦୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସୀତା ସମ୍ପର୍କରେ ଏପରି କଠୋର, ନିର୍ଦୟ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଜୀବନ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତଂ ତୁ କୃଚ୍ଛ୍ରଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଞ୍ଚତ୍ଵଗତମାନସମ୍। ଭୃଶାନୁରକ୍ତମେଧାଵୀ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା, ମନେ ମୃତ୍ୟୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭଳିଭାବେ ଭକ୍ତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵିନଷ୍ଟୌ ଭ୍ରାତରୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭରତୋଽପି ମରିଷ୍ଯତି। ଭରତଂ ଚ ମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଜଣ ଭାଇ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବା କଥା ଶୁଣିବେ, ଭରତ ମଧ୍ୟ ମରିଯିବେ। ଭରତଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚି ପାରିବେନାହିଁ।
ପୁତ୍ରାନ୍ ମୃତାନ୍ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ନ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମାତରଃ। କୌସଲ୍ଯା ଚ ସୁମିତ୍ରା ଚ କୈକେଯୀ ଚ ନ ସଂଶଯଃ
ପୁଅମାନେ ମୃତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ମାଆମାନେ—କୌଶଳ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ କୈକେୟୀ—ଅବଶ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବେନାହିଁ। ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କୃତଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯସଂଧଶ୍ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପଃ। ରାମଂ ତଥାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି ଜୀଵିତମ୍
ଋଣ ପୂରଣ କରୁଥିବା ଓ ସତ୍ୟବାନ୍ ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ତା’ପରେ ନିଜ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବେ।
ଦୁର୍ମନା ଵ୍ଯଥିତା ଦୀନା ନିରାନନ୍ଦା ତପସ୍ଵିନୀ। ପୀଡିତା ଭର୍ତୃଶୋକେନ ରୁମା ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି ଜୀଵିତମ୍
ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ, ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ଦୁଃଖିତ ଓ ଆନନ୍ଦହୀନ ତପସ୍ବିନୀ ରୁମା ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବେ।
ଵାଲିଜେନ ତୁ ଦୁଃଖେନ ପୀଡିତା ଶୋକକର୍ଶିତା। ପଞ୍ଚତ୍ଵମାଗତା ରାଜ୍ଞୀ ତାରାପି ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ବାଲିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଶୋକରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିବା ରାଣୀ ତାରା ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବେନାହିଁ।
ମାତାପିତ୍ରୋର୍ଵିନାଶେନ ସୁଗ୍ରୀଵଵ୍ଯସନେନ ଚ। କୁମାରୋଽପ୍ଯଂଗଦସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଵିଜହିଷ୍ଯତି ଜୀଵିତମ୍
ମାତା-ପିତାଙ୍କ ନଷ୍ଟ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବେ।
ଭର୍ତୃଜେନ ତୁ ଦୁଃଖେନ ଅଭିଭୂତା ଵନୌକସଃ। ଶିରାଂସ୍ଯଭିହନିଷ୍ଯନ୍ତି ତଲୈର୍ମୁଷ୍ଟିଭିରେଵ ଚ
ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଅରଣ୍ୟବାସୀ ବାନରମାନେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡକୁ ହାତ ଓ ମୁଠିରେ ପିଟିବେ।
ସାନ୍ତ୍ଵେନାନୁପ୍ରଦାନେନ ମାନେନ ଚ ଯଶସ୍ଵିନା। ଲାଲିତାଃ କପିନାଥେନ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଵାନରାଃ
ଦୟା, ଉପହାର ଓ ସମ୍ମାନରେ ଯେଉଁଠି ବିଶିଷ୍ଟ ବାନରନାଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲାଡ଼ିଆ ହୋଇଥିଲେ, ସେହି ବାନରମାନେ ନିଜ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବେ।
ନ ଵନେଷୁ ନ ଶୈଲେଷୁ ନ ନିରୋଧେଷୁ ଵା ପୁନଃ। କ୍ରୀଡାମନୁଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସମେତ୍ଯ କପିକୁଞ୍ଜରାଃ
ବନ, ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକଠି ହୋଇ, ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ଆଉ କେବେ ମଜା କରିପାରିବେନାହିଁ।
ସପୁତ୍ରଦାରାଃ ସାମାତ୍ଯା ଭର୍ତୃଵ୍ଯସନପୀଡିତାଃ। ଶୈଲାଗ୍ରେଭ୍ଯଃ ପତିଷ୍ଯନ୍ତି ସମେଷୁ ଵିଷମେଷୁ ଚ
ପୁଅ, ଝିଅ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର, ସମ ଓ ଅସମ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଝାପି ପଡ଼ିବେ।
ଵିଷମୁଦ୍ବନ୍ଧନଂ ଵାପି ପ୍ରଵେଶଂ ଜ୍ଵଲନସ୍ଯ ଵା। ଉପଵାସମଥୋ ଶସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଚରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵାନରାଃ
ବିଷ, ଫାସି, ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ, ଉପବାସ କିମ୍ବା ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାନରମାନେ ନିଜ ଜୀବନ ଶେଷ କରିଦେବେ।
ଘୋରମାରୋଦନଂ ମନ୍ଯେ ଗତେ ମଯି ଭଵିଷ୍ଯତି। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲନାଶଶ୍ଚ ନାଶଶ୍ଚୈଵ ଵନୌକସାମ୍
ମୁଁ ଚାଲିଗଲେ ଭୟଙ୍କର କାନ୍ଦାକାଟି ହେବ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ନାଶ ଓ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ଧ୍ୱଂସ ହେବ।
ସୋଽହଂ ନୈଵ ଗମିଷ୍ଯାମି କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ନଗରୀମିତଃ। ନହି ଶକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ମୈଥିଲୀଂ ଵିନା
ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠାରୁ କିଷ୍କିନ୍ଧା ନଗରକୁ ଫେରିବିନାହିଁ; ମୈଥିଳୀ ବିନା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମୋତେ ସହିବା ଯାଏନାହିଁ।
ମଯ୍ଯଗଚ୍ଛତି ଚେହସ୍ଥେ ଧର୍ମାତ୍ମାନୌ ମହାରଥୌ। ଆଶଯା ତୌ ଧରିଷ୍ଯେତେ ଵାନରାଶ୍ଚ ତରସ୍ଵିନଃ
ମୁଁ ଏଠାରୁ ଫେରିନାହିଁ, ତେବେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରବଳ ବୀର, ଏବଂ ତୀବ୍ର ବାନରମାନେ ଆଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିବେ।
ହସ୍ତାଦାନୋ ମୁଖାଦାନୋ ନିଯତୋ ଵୃକ୍ଷମୂଲିକଃ। ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି ହ୍ଯଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
ହାତରେ କିମ୍ବା ମୁଁହରେ ଖାଇ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ହେବି, କାରଣ ମୁଁ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିନାହିଁ।
ସାଗରାନୂପଜେ ଦେଶେ ବହୁମୂଲଫଲୋଦକେ। ଚିତିଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ସମିଦ୍ଧମରଣୀସୁତମ୍
ସାଗର କୂଳରେ ମୂଳ, ଫଳ ଓ ପାଣିରେ ପ୍ରଚୁର ଦେଶରେ ଏକ ଚିତା ତିଆରି କରି, ଅରଣି ଦ୍ୱାରା ଜଳିଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଦେବି।
ଉପଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ଵା ସମ୍ଯଗ୍ ଲିଂଗିନଂ ସାଧଯିଷ୍ଯତଃ। ଶରୀରଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଵାଯସାଃ ଶ୍ଵାପଦାନି ଚ
କିମ୍ବା ମୁଁ ଧ୍ୟାନରେ ବସି, ନିଷ୍ଠାରେ ଲିନ ହୋଇଥିବା ବେଳେ, କାଉଁଅଁ ଓ ବନ୍ୟପଶୁମାନେ ମୋ ଦେହକୁ ଖାଇଯିବେ।
ଇଦମପ୍ଯୃଷିଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ନିର୍ଯାଣମିତି ମେ ମତିଃ। ସମ୍ଯଗାପଃ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ନ ଚେତ୍ ପଶ୍ଯାମି ଜାନକୀମ୍
ଏପରି ପ୍ରସ୍ଥାନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମୋ ମନ ନିଶ୍ଚିତ—ଯଦି ମୁଁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବିନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଦେବି।
ସୁଜାତମୂଲା ସୁଭଗା କୀର୍ତିମାଲା ଯଶସ୍ଵିନୀ। ପ୍ରଭଗ୍ନା ଚିରରାତ୍ରାଯ ମମ ସୀତାମପଶ୍ଯତଃ
ଉତ୍ତମ ମୂଳ ଥିବା, ଭାଗ୍ୟଶାଳି, କୀର୍ତିର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଯଶସ୍ୱିନୀ ସୀତାକୁ ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖିପାରିବିନାହିଁ।
ତାପସୋ ଵା ଭଵିଷ୍ଯାମି ନିଯତୋ ଵୃକ୍ଷମୂଲିକଃ। ନେତଃ ପ୍ରତିଗମିଷ୍ଯାମି ତାମଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସିତେକ୍ଷଣାମ୍
ମୁଁ ନିୟମିତ ଭାବେ ଜୀବନ୍ତ, ଗଛର ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇଥିବା ଏକ ତପସ୍ୱୀ ହେବି; ଅନ୍ଧକାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିଲେ ମୁଁ ଫେରିବିନାହିଁ।
ଯଦି ତୁ ପ୍ରତିଗଚ୍ଛାମି ସୀତାମନଧିଗମ୍ଯ ତାମ୍। ଅଂଗଦଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈର୍ଵାନରୈର୍ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯଦି ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ଫେରିଯାଏ, ତେବେ ଅଙ୍ଗଦ ଓ ସମସ୍ତ ବାନର ରହିପାରିବେନାହିଁ।
ଵିନାଶେ ବହଵୋ ଦୋଷା ଜୀଵନ୍ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଭଦ୍ରକମ୍। ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରାଣାନ୍ ଧରିଷ୍ଯାମି ଧ୍ରୁଵୋ ଜୀଵତି ସଂଗମଃ
ନାଶରେ ବହୁତ ଦୋଷ ଅଛି, ଜୀବନରେ ଭଲ ହୁଏ; ତେଣୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେଖା ହେବ।
ଏଵଂ ବହୁଵିଧଂ ଦୁଃଖଂ ମନସା ଧାରଯନ୍ ବହୁ। ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ ତଦା ପାରଂ ଶୋକସ୍ଯ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ମନରେ ଧରି, ସେ ସମର୍ଥ ବାନର ତାଙ୍କର ଶୋକର ସୀମା ମିଳିପାରିଲେନାହିଁ।
ତତୋ ଵିକ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ଧୈର୍ଯଵାନ୍ କପିକୁଞ୍ଜରଃ। ରାଵଣଂ ଵା ଵଧିଷ୍ଯାମି ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ମହାବଲମ୍। କାମମସ୍ତୁ ହୃତା ସୀତା ପ୍ରତ୍ଯାଚୀର୍ଣଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଆଣି, ସେ ଦୃଢ଼ ବାନର ଭାବିଲେ—'ମୁଁ ଦଶମୁଖୀ, ବଳଶାଳି ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି; ସୀତା ହରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଫେରିପାରିବେ।'
ଅଥଵୈନଂ ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଉପର୍ଯୁପରି ସାଗରମ୍। ରାମାଯୋପହରିଷ୍ଯାମି ପଶୁଂ ପଶୁପତେରିଵ
ନାହିଁଲେ, ତାଙ୍କୁ ଧରି, ସାଗର ଉପରେ ଲାଘି, ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବି, ଯେପରି ଜନ୍ତୁକୁ ପଶୁପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯାଯି।
ଇତି ଚିନ୍ତାସମାପନ୍ନଃ ସୀତାମନଧିଗମ୍ଯ ତାମ୍। ଧ୍ଯାନଶୋକପରୀତାତ୍ମା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାନରଃ
ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ଧ୍ୟାନ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ବାନର ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଯାଵତ୍ ସୀତାଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ରାମପତ୍ନୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ତାଵଦେତାଂ ପୁରୀଂ ଲଂକାଂ ଵିଚିନୋମି ପୁନଃ ପୁନଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସୀତା, ରାମଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ପୁଣିପୁଣି ଖୋଜିବି।
ସମ୍ପାତିଵଚନାଚ୍ଚାପି ରାମଂ ଯଦ୍ଯାନଯାମ୍ଯହମ୍। ଅପଶ୍ଯନ୍ ରାଘଵୋ ଭାର୍ଯାଂ ନିର୍ଦହେତ୍ ସର୍ଵଵାନରାନ୍
ଏବଂ, ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ଯଦି ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିନା ଯାଏ, ତେବେ ରଘୁବଂଶୀ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଦହିଦେବେ।