ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ଲୋଲିତା ଲଂକା ରାମସ୍ଯ ଚରତା ପ୍ରିଯମ୍। ନ ହି ପଶ୍ଯାମି ଵୈଦେହୀଂ ସୀତାଂ ସର୍ଵାଂଗଶୋଭନାମ୍
ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ଖୋଜି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଙ୍କା ଘୁଞ୍ଚିଲି, ତଥାପି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶୋଭା ଥିବା ବୈଦେହୀ ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନି।
ପଲ୍ଵଲାନି ତଟାକାନି ସରାଂସି ସରିତସ୍ତଥା। ନଦ୍ଯୋଽନୂପଵନାନ୍ତାଶ୍ଚ ଦୁର୍ଗାଶ୍ଚ ଧରଣୀଧରାଃ
ପୋଖରୀ, ଝିଲି, ସର, ନଦୀ, ଝରଣା, ଜଳାଭୂମି ଓ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ—
ଲୋଲିତା ଵସୁଧା ସର୍ଵା ନ ଚ ପଶ୍ଯାମି ଜାନକୀମ୍। ଇହ ସମ୍ପାତିନା ସୀତା ରାଵଣସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଆଖ୍ଯାତା ଗୃଧ୍ରରାଜେନ ନ ଚ ସା ଦୃଶ୍ଯତେ ନ କିମ୍
ସମସ୍ତ ଭୂମି ଘୁଞ୍ଚିଲି, କିନ୍ତୁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲିନି। ଏଠି ସମ୍ପାତି ଗୃଧ୍ରରାଜ କହିଥିଲେ ଯେ, ସିତା ରାବଣଙ୍କ ଘରେ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ—କାହିଁକି ଏମିତି?
କିଂ ନୁ ସୀତାଥ ଵୈଦେହୀ ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ଉପତିଷ୍ଠେତ ଵିଵଶା ରାଵଣେନ ହୃତା ବଲାତ୍
ସିତା, ବୈଦେହୀ, ମୈଥିଳୀ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଧରାଯାଇ, ଅସହାୟ ହୋଇ, କଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି କି?
କ୍ଷିପ୍ରମୁତ୍ପତତୋ ମନ୍ଯେ ସୀତାମାଦାଯ ରକ୍ଷସଃ। ବିଭ୍ଯତୋ ରାମବାଣାନାମନ୍ତରା ପତିତା ଭଵେତ୍
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ରାକ୍ଷସ ଜଣେ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଉଥିବା ବେଳେ, ରାମଙ୍କ ବାଣକୁ ଭୟ କରି, ସୀତା ମଧ୍ୟରେ କେତେ ସ୍ଥାନରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ଅଥଵା ହ୍ରିଯମାଣାଯାଃ ପଥି ସିଦ୍ଧନିଷେଵିତେ। ମନ୍ଯେ ପତିତମାର୍ଯାଯା ହୃଦଯଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସାଗରମ୍
କିମ୍ବା, ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀ ଯେଉଁପଥରେ ଚାଲିଥିଲେ, ସେହିପଥରେ ଉଠାଇ ନେଉଥିବା ବେଳେ, ମୈଥିଳୀ ସାଗରକୁ ଦେଖି ଭୟରେ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ରାଵଣସ୍ଯୋରୁଵେଗେନ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ପୀଡିତେନ ଚ। ତଯା ମନ୍ଯେ ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ ଜୀଵିତମାର୍ଯଯା
ରାବଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁଇ ହାତରେ ଦବାଇ ଧରିବାରେ, ସେ ଓଡ଼ିଆ ଆଖି ଥିବା ମୈଥିଳୀ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି।
ଉପର୍ଯୁପରି ସା ନୂନଂ ସାଗରଂ କ୍ରମତସ୍ତଦା। ଵିଚେଷ୍ଟମାନା ପତିତା ସମୁଦ୍ରେ ଜନକାତ୍ମଜା
ନିଶ୍ଚୟ, ସାଗର ଉପରେ ନେଉଥିବା ବେଳେ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସୀତା ହତାଶ ହୋଇ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ଆହୋ କ୍ଷୁଦ୍ରେଣ ଚାନେନ ରକ୍ଷନ୍ତୀ ଶୀଲମାତ୍ମନଃ। ଅବନ୍ଧୁର୍ଭକ୍ଷିତା ସୀତା ରାଵଣେନ ତପସ୍ଵିନୀ
କିମ୍ବା, ଏହି ନିଚ ରାବଣ, ନିଜ ନୀତିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଏକାକି ତପସ୍ୱିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖାଇ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଥଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପତ୍ନୀଭିରସିତେକ୍ଷଣା। ଅଦୁଷ୍ଟା ଦୁଷ୍ଟଭାଵାଭିର୍ଭକ୍ଷିତା ସା ଭଵିଷ୍ଯତି
କିମ୍ବା, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ କଳା ଆଖି ଥିବା ଅନ୍ୟାୟ ଭାବ ଥିବା ଝିଅମାନେ, ଦୋଷ ନଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଖାଇ ଦେଇଥିଲେ।
ହା ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତ୍ଯେଵଂ ହାଯୋଧ୍ଯେ ଚେତି ମୈଥିଲୀ। ଵିଲପ୍ଯ ବହୁ ଵୈଦେହୀ ନ୍ଯସ୍ତଦେହା ଭଵିଷ୍ଯତି
‘ହା ରାମ! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ହା ଅୟୋଧ୍ୟା!’ ବେଶ କ୍ଷୁଦ୍ର ଭାବରେ କହି, ବହୁ ଭାବରେ କାନ୍ଦି, ବୈଦେହୀ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।
ଅଥଵା ନିହିତା ମନ୍ଯେ ରାଵଣସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଭୃଶଂ ଲାଲପ୍ଯତେ ବାଲା ପଞ୍ଜରସ୍ଥେଵ ସାରିକା
କିମ୍ବା, ରାବଣଙ୍କ ଘରେ କେଉଁଠି ଗୁପ୍ତ ରଖାଯାଇ, ସେ ଛୋଟ ଚଢ଼େଇ ପଞ୍ଜର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଶାରିକା ପକ୍ଷୀ ପରି ବହୁତ କଷ୍ଟରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ଜନକସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତା ରାମପତ୍ନୀ ସୁମଧ୍ଯମା। କଥମୁତ୍ପଲପତ୍ରାକ୍ଷୀ ରାଵଣସ୍ଯ ଵଶଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଜନକଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ରାମଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଥିବା ପତ୍ନୀ, ଉତ୍ପଳ ପତ୍ର ପରି ଆଖି ଥିବା ସୀତା କିପରି ରାବଣଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଯିବେ?
ଵିନଷ୍ଟା ଵା ପ୍ରଣଷ୍ଟା ଵା ମୃତା ଵା ଜନକାତ୍ମଜା। ରାମସ୍ଯ ପ୍ରିଯଭାର୍ଯସ୍ଯ ନ ନିଵେଦଯିତୁଂ କ୍ଷମମ୍
ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ, ହାରାଇଯିବା, ନଷ୍ଟ ହେବା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଯେଉଁ ଖବର, ଏହା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନିଵେଦ୍ଯମାନେ ଦୋଷଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଦୋଷଃ ସ୍ଯାଦନିଵେଦନେ। କଥଂ ନୁ ଖଲୁ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଷମଂ ପ୍ରତିଭାତି ମେ
ଏହି ଖବର କହିଲେ ଦୋଷ, ନ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ। ଏହି ଅସୁବିଧା ଦେଖି, କଣ କରିବି ଭଲ, ମୋତେ ବୁଝି ପାରୁନି।
ଅସ୍ମିନ୍ ନେଵଂଗତେ କାର୍ଯେ ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ କ୍ଷମଂ ଚ କିମ୍। ଭଵେଦିତି ମତିଂ ଭୂଯୋ ହନୁମାନ୍ ପ୍ରଵିଚାରଯନ୍
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଓ ସମୟଯୋଗ୍ୟ, ଏହି ବିଷୟରେ ହନୁମାନ୍ ପୁନିଥରେ ଭାବିଲେ।
ଯଦି ସୀତାମଦୃଷ୍ଟ୍ଵାହଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରପୁରୀମିତଃ। ଗମିଷ୍ଯାମି ତତଃ କୋ ମେ ପୁରୁଷାର୍ଥୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯଦି ମୁଁ ଏଠାରୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବାବେଳେ ବାନର ରାଜାଙ୍କ ସହରକୁ ଫେରିଯିବି, ତେବେ ମୋର କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ?
ମମେଦଂ ଲଙ୍ଘନଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ସାଗରସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି। ପ୍ରଵେଶଶ୍ଚୈଵ ଲଂକାଯାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ଦର୍ଶନମ୍
ମୋର ସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କ୍ରିୟା ଅର୍ଥହୀନ ହେବ, ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦେଖିବା ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ।
କିଂ ଵା ଵକ୍ଷ୍ଯତି ସୁଗ୍ରୀଵୋ ହରଯୋ ଵାପି ସଂଗତାଃ। କିଷ୍କିନ୍ଧାମନୁସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ତୌ ଵା ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ
ମୁଁ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ କି କହିବେ, ବାନରମାନେ କି କହିବେ, ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ କି କହିବେ?
ଗତ୍ଵା ତୁ ଯଦି କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପରୁଷଂ ଵଚଃ। ନ ଦୃଷ୍ଟେତି ମଯା ସୀତା ତତସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି ଜୀଵିତମ୍
ଯଦି ମୁଁ ଯାଇ ରାମଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିବି, ‘ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନି’, ତେବେ ସେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବେ।
ପରୁଷଂ ଦାରୁଣଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ କ୍ରୂରମିନ୍ଦ୍ରିଯତାପନମ୍। ସୀତାନିମିତ୍ତଂ ଦୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସୀତା ସମ୍ପର୍କରେ ଏପରି କଠୋର, ନିର୍ଦୟ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଜୀବନ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତଂ ତୁ କୃଚ୍ଛ୍ରଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଞ୍ଚତ୍ଵଗତମାନସମ୍। ଭୃଶାନୁରକ୍ତମେଧାଵୀ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା, ମନେ ମୃତ୍ୟୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭଳିଭାବେ ଭକ୍ତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵିନଷ୍ଟୌ ଭ୍ରାତରୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭରତୋଽପି ମରିଷ୍ଯତି। ଭରତଂ ଚ ମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଜଣ ଭାଇ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବା କଥା ଶୁଣିବେ, ଭରତ ମଧ୍ୟ ମରିଯିବେ। ଭରତଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚି ପାରିବେନାହିଁ।
ପୁତ୍ରାନ୍ ମୃତାନ୍ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ନ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମାତରଃ। କୌସଲ୍ଯା ଚ ସୁମିତ୍ରା ଚ କୈକେଯୀ ଚ ନ ସଂଶଯଃ
ପୁଅମାନେ ମୃତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ମାଆମାନେ—କୌଶଳ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ କୈକେୟୀ—ଅବଶ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବେନାହିଁ। ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କୃତଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯସଂଧଶ୍ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପଃ। ରାମଂ ତଥାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି ଜୀଵିତମ୍
ଋଣ ପୂରଣ କରୁଥିବା ଓ ସତ୍ୟବାନ୍ ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ତା’ପରେ ନିଜ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବେ।
ଦୁର୍ମନା ଵ୍ଯଥିତା ଦୀନା ନିରାନନ୍ଦା ତପସ୍ଵିନୀ। ପୀଡିତା ଭର୍ତୃଶୋକେନ ରୁମା ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି ଜୀଵିତମ୍
ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ, ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ଦୁଃଖିତ ଓ ଆନନ୍ଦହୀନ ତପସ୍ବିନୀ ରୁମା ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବେ।
ଵାଲିଜେନ ତୁ ଦୁଃଖେନ ପୀଡିତା ଶୋକକର୍ଶିତା। ପଞ୍ଚତ୍ଵମାଗତା ରାଜ୍ଞୀ ତାରାପି ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ବାଲିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଶୋକରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିବା ରାଣୀ ତାରା ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବେନାହିଁ।
ମାତାପିତ୍ରୋର୍ଵିନାଶେନ ସୁଗ୍ରୀଵଵ୍ଯସନେନ ଚ। କୁମାରୋଽପ୍ଯଂଗଦସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଵିଜହିଷ୍ଯତି ଜୀଵିତମ୍
ମାତା-ପିତାଙ୍କ ନଷ୍ଟ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବେ।
ଭର୍ତୃଜେନ ତୁ ଦୁଃଖେନ ଅଭିଭୂତା ଵନୌକସଃ। ଶିରାଂସ୍ଯଭିହନିଷ୍ଯନ୍ତି ତଲୈର୍ମୁଷ୍ଟିଭିରେଵ ଚ
ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଅରଣ୍ୟବାସୀ ବାନରମାନେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡକୁ ହାତ ଓ ମୁଠିରେ ପିଟିବେ।
ସାନ୍ତ୍ଵେନାନୁପ୍ରଦାନେନ ମାନେନ ଚ ଯଶସ୍ଵିନା। ଲାଲିତାଃ କପିନାଥେନ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଵାନରାଃ
ଦୟା, ଉପହାର ଓ ସମ୍ମାନରେ ଯେଉଁଠି ବିଶିଷ୍ଟ ବାନରନାଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲାଡ଼ିଆ ହୋଇଥିଲେ, ସେହି ବାନରମାନେ ନିଜ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବେ।