ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଵିଵିଧାକାରା ଵିରୂପା ଵିକୃତାସ୍ତଥା। ଦୃଷ୍ଟା ହନୁମତା ତତ୍ର ନ ତୁ ସା ଜନକାତ୍ମଜା
ସେଠାରେ ହନୁମାନ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, ବିକୃତ ଓ ଅପରୂପ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେନି।
ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଲୋକେ ପରା ଵିଦ୍ଯାଧରସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଦୃଷ୍ଟା ହନୁମତା ତତ୍ର ନ ତୁ ରାଘଵନନ୍ଦିନୀ
ସେଠାରେ ହନୁମାନ ଏମିତି ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳାମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ରୂପବତୀ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେନି।
ନାଗକନ୍ଯା ଵରାରୋହାଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାଃ। ଦୃଷ୍ଟା ହନୁମତା ତତ୍ର ନ ତୁ ସା ଜନକାତ୍ମଜା
ନାଗକନ୍ୟାମାନେ, ଶୋଭାମୟ ନିତମ୍ବ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମୁହଁ ଥିବା, ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେନି।
ପ୍ରମଥ୍ଯ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ନାଗକନ୍ଯା ବଲାଦ୍ଧୃତାଃ। ଦୃଷ୍ଟା ହନୁମତା ତତ୍ର ନ ସା ଜନକନନ୍ଦିନୀ
ରାକ୍ଷସରାଜ ଜବରଦସ୍ତି କରି ନାଗକନ୍ୟାମାନେକୁ ଧରିଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜନକଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଝିଅ ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେନି।
ସୋଽପଶ୍ଯଂସ୍ତାଂ ମହାବାହୁଃ ପଶ୍ଯଂଶ୍ଚାନ୍ଯା ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଵିଷସାଦ ମହାବାହୁର୍ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ସେ ମହାବାହୁ ମାରୁତନନ୍ଦନ ହନୁମାନ ଏହି ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେକୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସିତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଉଦ୍ଯୋଗଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ପ୍ଲଵନଂ ସାଗରସ୍ଯ ଚ। ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯାନିଲସୁତଶ୍ଚିନ୍ତାଂ ପୁନରୁପାଗତଃ
ବାନରମାନେର ଚେଷ୍ଟା ଓ ସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ଅକାର୍ଥକ ଦେଖି, ମାରୁତନନ୍ଦନ ହନୁମାନ ପୁଣି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଅଵତୀର୍ଯ ଵିମାନାଚ୍ଚ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଚିନ୍ତାମୁପଜଗାମାଥ ଶୋକୋପହତଚେତନଃ
ବିମାନରୁ ଅବତରି, ମାରୁତନନ୍ଦନ ହନୁମାନ ଦୁଃଖରେ ମନ ଭାରି କରି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ।
thumb|ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ତେରୋଟିଏ ସର୍ଗ ପଢ଼ାଯାଉଛି।
ଵିମାନାତ୍ ତୁ ସ ସଂକ୍ରମ୍ଯ ପ୍ରାକାରଂ ହରିଯୂଥପଃ। ହନୂମାନ୍ ଵେଗଵାନାସୀଦ୍ ଯଥା ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ ଘନାନ୍ତରେ
ତାପରେ ବାନରମାନେର ମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ ବିମାନରୁ ପ୍ରାକାରକୁ ଲାଘିଲେ, ମେଘ ଭିତରେ ବିଜୁଳି ଯେପରି ଚମକେ, ସେପରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗଲେ।
ସମ୍ପରିକ୍ରମ୍ଯ ହନୁମାନ୍ ରାଵଣସ୍ଯ ନିଵେଶନାନ୍। ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାନକୀଂ ସୀତାମବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚନଂ କପିଃ
ହନୁମାନ ରାବଣଙ୍କ ଘରବାଡ଼ି ଘୁଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେନି, ତେଣୁ ବାନର କହିଲେ—
ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ଲୋଲିତା ଲଂକା ରାମସ୍ଯ ଚରତା ପ୍ରିଯମ୍। ନ ହି ପଶ୍ଯାମି ଵୈଦେହୀଂ ସୀତାଂ ସର୍ଵାଂଗଶୋଭନାମ୍
ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ଖୋଜି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଙ୍କା ଘୁଞ୍ଚିଲି, ତଥାପି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶୋଭା ଥିବା ବୈଦେହୀ ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନି।
ପଲ୍ଵଲାନି ତଟାକାନି ସରାଂସି ସରିତସ୍ତଥା। ନଦ୍ଯୋଽନୂପଵନାନ୍ତାଶ୍ଚ ଦୁର୍ଗାଶ୍ଚ ଧରଣୀଧରାଃ
ପୋଖରୀ, ଝିଲି, ସର, ନଦୀ, ଝରଣା, ଜଳାଭୂମି ଓ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ—
ଲୋଲିତା ଵସୁଧା ସର୍ଵା ନ ଚ ପଶ୍ଯାମି ଜାନକୀମ୍। ଇହ ସମ୍ପାତିନା ସୀତା ରାଵଣସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଆଖ୍ଯାତା ଗୃଧ୍ରରାଜେନ ନ ଚ ସା ଦୃଶ୍ଯତେ ନ କିମ୍
ସମସ୍ତ ଭୂମି ଘୁଞ୍ଚିଲି, କିନ୍ତୁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲିନି। ଏଠି ସମ୍ପାତି ଗୃଧ୍ରରାଜ କହିଥିଲେ ଯେ, ସିତା ରାବଣଙ୍କ ଘରେ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ—କାହିଁକି ଏମିତି?
କିଂ ନୁ ସୀତାଥ ଵୈଦେହୀ ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ଉପତିଷ୍ଠେତ ଵିଵଶା ରାଵଣେନ ହୃତା ବଲାତ୍
ସିତା, ବୈଦେହୀ, ମୈଥିଳୀ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଧରାଯାଇ, ଅସହାୟ ହୋଇ, କଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି କି?
କ୍ଷିପ୍ରମୁତ୍ପତତୋ ମନ୍ଯେ ସୀତାମାଦାଯ ରକ୍ଷସଃ। ବିଭ୍ଯତୋ ରାମବାଣାନାମନ୍ତରା ପତିତା ଭଵେତ୍
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ରାକ୍ଷସ ଜଣେ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଉଥିବା ବେଳେ, ରାମଙ୍କ ବାଣକୁ ଭୟ କରି, ସୀତା ମଧ୍ୟରେ କେତେ ସ୍ଥାନରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ଅଥଵା ହ୍ରିଯମାଣାଯାଃ ପଥି ସିଦ୍ଧନିଷେଵିତେ। ମନ୍ଯେ ପତିତମାର୍ଯାଯା ହୃଦଯଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସାଗରମ୍
କିମ୍ବା, ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀ ଯେଉଁପଥରେ ଚାଲିଥିଲେ, ସେହିପଥରେ ଉଠାଇ ନେଉଥିବା ବେଳେ, ମୈଥିଳୀ ସାଗରକୁ ଦେଖି ଭୟରେ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ରାଵଣସ୍ଯୋରୁଵେଗେନ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ପୀଡିତେନ ଚ। ତଯା ମନ୍ଯେ ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ ଜୀଵିତମାର୍ଯଯା
ରାବଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁଇ ହାତରେ ଦବାଇ ଧରିବାରେ, ସେ ଓଡ଼ିଆ ଆଖି ଥିବା ମୈଥିଳୀ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି।
ଉପର୍ଯୁପରି ସା ନୂନଂ ସାଗରଂ କ୍ରମତସ୍ତଦା। ଵିଚେଷ୍ଟମାନା ପତିତା ସମୁଦ୍ରେ ଜନକାତ୍ମଜା
ନିଶ୍ଚୟ, ସାଗର ଉପରେ ନେଉଥିବା ବେଳେ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସୀତା ହତାଶ ହୋଇ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ଆହୋ କ୍ଷୁଦ୍ରେଣ ଚାନେନ ରକ୍ଷନ୍ତୀ ଶୀଲମାତ୍ମନଃ। ଅବନ୍ଧୁର୍ଭକ୍ଷିତା ସୀତା ରାଵଣେନ ତପସ୍ଵିନୀ
କିମ୍ବା, ଏହି ନିଚ ରାବଣ, ନିଜ ନୀତିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଏକାକି ତପସ୍ୱିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖାଇ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଥଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପତ୍ନୀଭିରସିତେକ୍ଷଣା। ଅଦୁଷ୍ଟା ଦୁଷ୍ଟଭାଵାଭିର୍ଭକ୍ଷିତା ସା ଭଵିଷ୍ଯତି
କିମ୍ବା, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ କଳା ଆଖି ଥିବା ଅନ୍ୟାୟ ଭାବ ଥିବା ଝିଅମାନେ, ଦୋଷ ନଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଖାଇ ଦେଇଥିଲେ।
ହା ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତ୍ଯେଵଂ ହାଯୋଧ୍ଯେ ଚେତି ମୈଥିଲୀ। ଵିଲପ୍ଯ ବହୁ ଵୈଦେହୀ ନ୍ଯସ୍ତଦେହା ଭଵିଷ୍ଯତି
‘ହା ରାମ! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ହା ଅୟୋଧ୍ୟା!’ ବେଶ କ୍ଷୁଦ୍ର ଭାବରେ କହି, ବହୁ ଭାବରେ କାନ୍ଦି, ବୈଦେହୀ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।
ଅଥଵା ନିହିତା ମନ୍ଯେ ରାଵଣସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଭୃଶଂ ଲାଲପ୍ଯତେ ବାଲା ପଞ୍ଜରସ୍ଥେଵ ସାରିକା
କିମ୍ବା, ରାବଣଙ୍କ ଘରେ କେଉଁଠି ଗୁପ୍ତ ରଖାଯାଇ, ସେ ଛୋଟ ଚଢ଼େଇ ପଞ୍ଜର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଶାରିକା ପକ୍ଷୀ ପରି ବହୁତ କଷ୍ଟରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ଜନକସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତା ରାମପତ୍ନୀ ସୁମଧ୍ଯମା। କଥମୁତ୍ପଲପତ୍ରାକ୍ଷୀ ରାଵଣସ୍ଯ ଵଶଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଜନକଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ରାମଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଥିବା ପତ୍ନୀ, ଉତ୍ପଳ ପତ୍ର ପରି ଆଖି ଥିବା ସୀତା କିପରି ରାବଣଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଯିବେ?
ଵିନଷ୍ଟା ଵା ପ୍ରଣଷ୍ଟା ଵା ମୃତା ଵା ଜନକାତ୍ମଜା। ରାମସ୍ଯ ପ୍ରିଯଭାର୍ଯସ୍ଯ ନ ନିଵେଦଯିତୁଂ କ୍ଷମମ୍
ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ, ହାରାଇଯିବା, ନଷ୍ଟ ହେବା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଯେଉଁ ଖବର, ଏହା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନିଵେଦ୍ଯମାନେ ଦୋଷଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଦୋଷଃ ସ୍ଯାଦନିଵେଦନେ। କଥଂ ନୁ ଖଲୁ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଷମଂ ପ୍ରତିଭାତି ମେ
ଏହି ଖବର କହିଲେ ଦୋଷ, ନ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ। ଏହି ଅସୁବିଧା ଦେଖି, କଣ କରିବି ଭଲ, ମୋତେ ବୁଝି ପାରୁନି।
ଅସ୍ମିନ୍ ନେଵଂଗତେ କାର୍ଯେ ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ କ୍ଷମଂ ଚ କିମ୍। ଭଵେଦିତି ମତିଂ ଭୂଯୋ ହନୁମାନ୍ ପ୍ରଵିଚାରଯନ୍
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଓ ସମୟଯୋଗ୍ୟ, ଏହି ବିଷୟରେ ହନୁମାନ୍ ପୁନିଥରେ ଭାବିଲେ।
ଯଦି ସୀତାମଦୃଷ୍ଟ୍ଵାହଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରପୁରୀମିତଃ। ଗମିଷ୍ଯାମି ତତଃ କୋ ମେ ପୁରୁଷାର୍ଥୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯଦି ମୁଁ ଏଠାରୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବାବେଳେ ବାନର ରାଜାଙ୍କ ସହରକୁ ଫେରିଯିବି, ତେବେ ମୋର କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ?
ମମେଦଂ ଲଙ୍ଘନଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ସାଗରସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି। ପ୍ରଵେଶଶ୍ଚୈଵ ଲଂକାଯାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ଦର୍ଶନମ୍
ମୋର ସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କ୍ରିୟା ଅର୍ଥହୀନ ହେବ, ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦେଖିବା ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ।
କିଂ ଵା ଵକ୍ଷ୍ଯତି ସୁଗ୍ରୀଵୋ ହରଯୋ ଵାପି ସଂଗତାଃ। କିଷ୍କିନ୍ଧାମନୁସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ତୌ ଵା ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ
ମୁଁ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ କି କହିବେ, ବାନରମାନେ କି କହିବେ, ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ କି କହିବେ?
ଗତ୍ଵା ତୁ ଯଦି କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପରୁଷଂ ଵଚଃ। ନ ଦୃଷ୍ଟେତି ମଯା ସୀତା ତତସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି ଜୀଵିତମ୍
ଯଦି ମୁଁ ଯାଇ ରାମଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିବି, ‘ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନି’, ତେବେ ସେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବେ।