ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କିଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାମହଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। ଧ୍ରୁଵଂ ପ୍ରାଯମୁପାସିଷ୍ଯେ କାଲସ୍ଯ ଵ୍ଯତିଵର୍ତନେ
ମୁଁ ଯଦି ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ, ତେବେ କିପରି ସେମାନଙ୍କୁ କହିପାରିବି? ନିଶ୍ଚୟ, ସମୟ ବିତିଲେ ମୁଁ ଉପବାସରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବି।
କିଂ ଵା ଵକ୍ଷ୍ଯତି ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ଜାମ୍ବଵାନଂଗଦଶ୍ଚ ସଃ। ଗତଂ ପାରଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵାନରାଶ୍ଚ ସମାଗତାଃ
ବୟସ୍କ ଜାମ୍ବବାନ୍, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଅନ୍ୟ ବନରାଜମାନେ, ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ପାର କରି ଫେରିଲେ, ସେମାନେ କଣ କହିବେ?
ଅନିର୍ଵେଦଃ ଶ୍ରିଯୋ ମୂଲମନିର୍ଵେଦଃ ପରଂ ସୁଖମ୍। ଭୂଯସ୍ତତ୍ର ଵିଚେଷ୍ଯାମି ନ ଯତ୍ର ଵିଚଯଃ କୃତଃ
ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସମୃଦ୍ଧିର ମୂଳ; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ। ଯେଉଁଠି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୋଜା ହୋଇନାହିଁ, ସେଠି ମୁଁ ପୁଣି ଖୋଜିବି।
ଅନିର୍ଵେଦୋ ହି ସତତଂ ସର୍ଵାର୍ଥେଷୁ ପ୍ରଵର୍ତକଃ। କରୋତି ସଫଲଂ ଜନ୍ତୋଃ କର୍ମ ଯଚ୍ଚ କରୋତି ସଃ
ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସବୁ କାମରେ ସଫଳତା ଆଣେ; ଏହା ମଣିଷଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଫଳଦାୟକ କରେ।
ଆପାନଶାଲା ଵିଚିତାସ୍ତଥା ପୁଷ୍ପଗୃହାଣି ଚ। ଚିତ୍ରଶାଲାଶ୍ଚ ଵିଚିତା ଭୂଯଃ କ୍ରୀଡାଗୃହାଣି ଚ
ସେ ଅନେକ ଶୋଭାମୟ ପାନଶାଳା, ପୁଷ୍ପମଣ୍ଡପ, ଚିତ୍ରଶାଳା ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କ୍ରୀଡ଼ା ଘର ଦେଖିଲେ।
ନିଷ୍କୁଟାନ୍ତରରଥ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିମାନାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଭୂଯୋଽପି ଵିଚେତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ସେ ଅନ୍ତଃପଟ, ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଗଲି ଓ ସମସ୍ତ ମହଲ ଦେଖିଲେ; ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ପୁଣି ଖୋଜିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଭୂମୀଗୃହାଂଶ୍ଚୈତ୍ଯଗୃହାନ୍ ଗୃହାତିଗୃହକାନପି। ଉତ୍ପତନ୍ ନିପତଂଶ୍ଚାପି ତିଷ୍ଠନ୍ ଗଚ୍ଛନ୍ ପୁନଃ କ୍ଵଚିତ୍
ସେ ଭୂମିରେ ଥିବା ଘର, ମନ୍ଦିର ଓ ଛୋଟ ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ, କେବେ ଉଡ଼ି, କେବେ ନମି, କେବେ ଦଢ଼ି, କେବେ ଚାଲି, କେବେ ଅପେକ୍ଷା କରି ସବୁଠି ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ଅପଵୃଣ୍ଵଂଶ୍ଚ ଦ୍ଵାରାଣି କପାଟାନ୍ଯଵଘଟ୍ଟଯନ୍। ପ୍ରଵିଶନ୍ ନିଷ୍ପତଂଶ୍ଚାପି ପ୍ରପତନ୍ନୁତ୍ପତନ୍ନିଵ
ସେ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଲେ, କପାଟ ଟାଣିଲେ, ଭିତରକୁ ପସିଲେ ଓ ବାହାରିଲେ, କେବେ ଖସିଲେ, କେବେ ଉଡ଼ିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ଉଡ଼ୁଛନ୍ତି।
ସର୍ଵମପ୍ଯଵକାଶଂ ସ ଵିଚଚାର ମହାକପିଃ। ଚତୁରଂଗୁଲମାତ୍ରୋଽପି ନାଵକାଶଃ ସ ଵିଦ୍ଯତେ। ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ ଯଂ କପିର୍ନ ଜଗାମ ସଃ
ସେ ମହାବାନର ସମସ୍ତ ଜାଗା ଖୋଜିଲେ; ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ଜାଗା ମଧ୍ୟ ରହିଲାନି, ଯେଉଁଠାରେ ବାନର ଯାଇନଥିଲେ।
ପ୍ରାକାରାନ୍ତରଵୀଥ୍ଯଶ୍ଚ ଵେଦିକାଶ୍ଚୈତ୍ଯସଂଶ୍ରଯାଃ। ଶ୍ଵଭ୍ରାଶ୍ଚ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ ତେନାଵଲୋକିତମ୍
ପ୍ରାକାର ଭିତର ଗଲି, ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚ, ମନ୍ଦିର, କୁଆଁ, ପଦ୍ମପୋଖରୀ—ସେ ସବୁଠି ଦେଖିଲେ।
ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଵିଵିଧାକାରା ଵିରୂପା ଵିକୃତାସ୍ତଥା। ଦୃଷ୍ଟା ହନୁମତା ତତ୍ର ନ ତୁ ସା ଜନକାତ୍ମଜା
ସେଠାରେ ହନୁମାନ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, ବିକୃତ ଓ ଅପରୂପ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେନି।
ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଲୋକେ ପରା ଵିଦ୍ଯାଧରସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଦୃଷ୍ଟା ହନୁମତା ତତ୍ର ନ ତୁ ରାଘଵନନ୍ଦିନୀ
ସେଠାରେ ହନୁମାନ ଏମିତି ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳାମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ରୂପବତୀ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେନି।
ନାଗକନ୍ଯା ଵରାରୋହାଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାଃ। ଦୃଷ୍ଟା ହନୁମତା ତତ୍ର ନ ତୁ ସା ଜନକାତ୍ମଜା
ନାଗକନ୍ୟାମାନେ, ଶୋଭାମୟ ନିତମ୍ବ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମୁହଁ ଥିବା, ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେନି।
ପ୍ରମଥ୍ଯ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ନାଗକନ୍ଯା ବଲାଦ୍ଧୃତାଃ। ଦୃଷ୍ଟା ହନୁମତା ତତ୍ର ନ ସା ଜନକନନ୍ଦିନୀ
ରାକ୍ଷସରାଜ ଜବରଦସ୍ତି କରି ନାଗକନ୍ୟାମାନେକୁ ଧରିଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜନକଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଝିଅ ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେନି।
ସୋଽପଶ୍ଯଂସ୍ତାଂ ମହାବାହୁଃ ପଶ୍ଯଂଶ୍ଚାନ୍ଯା ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଵିଷସାଦ ମହାବାହୁର୍ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ସେ ମହାବାହୁ ମାରୁତନନ୍ଦନ ହନୁମାନ ଏହି ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେକୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସିତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଉଦ୍ଯୋଗଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ପ୍ଲଵନଂ ସାଗରସ୍ଯ ଚ। ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯାନିଲସୁତଶ୍ଚିନ୍ତାଂ ପୁନରୁପାଗତଃ
ବାନରମାନେର ଚେଷ୍ଟା ଓ ସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ଅକାର୍ଥକ ଦେଖି, ମାରୁତନନ୍ଦନ ହନୁମାନ ପୁଣି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଅଵତୀର୍ଯ ଵିମାନାଚ୍ଚ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଚିନ୍ତାମୁପଜଗାମାଥ ଶୋକୋପହତଚେତନଃ
ବିମାନରୁ ଅବତରି, ମାରୁତନନ୍ଦନ ହନୁମାନ ଦୁଃଖରେ ମନ ଭାରି କରି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ।
thumb|ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ତେରୋଟିଏ ସର୍ଗ ପଢ଼ାଯାଉଛି।
ଵିମାନାତ୍ ତୁ ସ ସଂକ୍ରମ୍ଯ ପ୍ରାକାରଂ ହରିଯୂଥପଃ। ହନୂମାନ୍ ଵେଗଵାନାସୀଦ୍ ଯଥା ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ ଘନାନ୍ତରେ
ତାପରେ ବାନରମାନେର ମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ ବିମାନରୁ ପ୍ରାକାରକୁ ଲାଘିଲେ, ମେଘ ଭିତରେ ବିଜୁଳି ଯେପରି ଚମକେ, ସେପରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗଲେ।
ସମ୍ପରିକ୍ରମ୍ଯ ହନୁମାନ୍ ରାଵଣସ୍ଯ ନିଵେଶନାନ୍। ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାନକୀଂ ସୀତାମବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚନଂ କପିଃ
ହନୁମାନ ରାବଣଙ୍କ ଘରବାଡ଼ି ଘୁଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେନି, ତେଣୁ ବାନର କହିଲେ—
ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ଲୋଲିତା ଲଂକା ରାମସ୍ଯ ଚରତା ପ୍ରିଯମ୍। ନ ହି ପଶ୍ଯାମି ଵୈଦେହୀଂ ସୀତାଂ ସର୍ଵାଂଗଶୋଭନାମ୍
ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ଖୋଜି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଙ୍କା ଘୁଞ୍ଚିଲି, ତଥାପି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶୋଭା ଥିବା ବୈଦେହୀ ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନି।
ପଲ୍ଵଲାନି ତଟାକାନି ସରାଂସି ସରିତସ୍ତଥା। ନଦ୍ଯୋଽନୂପଵନାନ୍ତାଶ୍ଚ ଦୁର୍ଗାଶ୍ଚ ଧରଣୀଧରାଃ
ପୋଖରୀ, ଝିଲି, ସର, ନଦୀ, ଝରଣା, ଜଳାଭୂମି ଓ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ—
ଲୋଲିତା ଵସୁଧା ସର୍ଵା ନ ଚ ପଶ୍ଯାମି ଜାନକୀମ୍। ଇହ ସମ୍ପାତିନା ସୀତା ରାଵଣସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଆଖ୍ଯାତା ଗୃଧ୍ରରାଜେନ ନ ଚ ସା ଦୃଶ୍ଯତେ ନ କିମ୍
ସମସ୍ତ ଭୂମି ଘୁଞ୍ଚିଲି, କିନ୍ତୁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲିନି। ଏଠି ସମ୍ପାତି ଗୃଧ୍ରରାଜ କହିଥିଲେ ଯେ, ସିତା ରାବଣଙ୍କ ଘରେ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ—କାହିଁକି ଏମିତି?
କିଂ ନୁ ସୀତାଥ ଵୈଦେହୀ ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ଉପତିଷ୍ଠେତ ଵିଵଶା ରାଵଣେନ ହୃତା ବଲାତ୍
ସିତା, ବୈଦେହୀ, ମୈଥିଳୀ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଧରାଯାଇ, ଅସହାୟ ହୋଇ, କଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି କି?
କ୍ଷିପ୍ରମୁତ୍ପତତୋ ମନ୍ଯେ ସୀତାମାଦାଯ ରକ୍ଷସଃ। ବିଭ୍ଯତୋ ରାମବାଣାନାମନ୍ତରା ପତିତା ଭଵେତ୍
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ରାକ୍ଷସ ଜଣେ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଉଥିବା ବେଳେ, ରାମଙ୍କ ବାଣକୁ ଭୟ କରି, ସୀତା ମଧ୍ୟରେ କେତେ ସ୍ଥାନରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ଅଥଵା ହ୍ରିଯମାଣାଯାଃ ପଥି ସିଦ୍ଧନିଷେଵିତେ। ମନ୍ଯେ ପତିତମାର୍ଯାଯା ହୃଦଯଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସାଗରମ୍
କିମ୍ବା, ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀ ଯେଉଁପଥରେ ଚାଲିଥିଲେ, ସେହିପଥରେ ଉଠାଇ ନେଉଥିବା ବେଳେ, ମୈଥିଳୀ ସାଗରକୁ ଦେଖି ଭୟରେ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ରାଵଣସ୍ଯୋରୁଵେଗେନ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ପୀଡିତେନ ଚ। ତଯା ମନ୍ଯେ ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ ଜୀଵିତମାର୍ଯଯା
ରାବଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁଇ ହାତରେ ଦବାଇ ଧରିବାରେ, ସେ ଓଡ଼ିଆ ଆଖି ଥିବା ମୈଥିଳୀ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି।
ଉପର୍ଯୁପରି ସା ନୂନଂ ସାଗରଂ କ୍ରମତସ୍ତଦା। ଵିଚେଷ୍ଟମାନା ପତିତା ସମୁଦ୍ରେ ଜନକାତ୍ମଜା
ନିଶ୍ଚୟ, ସାଗର ଉପରେ ନେଉଥିବା ବେଳେ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସୀତା ହତାଶ ହୋଇ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ଆହୋ କ୍ଷୁଦ୍ରେଣ ଚାନେନ ରକ୍ଷନ୍ତୀ ଶୀଲମାତ୍ମନଃ। ଅବନ୍ଧୁର୍ଭକ୍ଷିତା ସୀତା ରାଵଣେନ ତପସ୍ଵିନୀ
କିମ୍ବା, ଏହି ନିଚ ରାବଣ, ନିଜ ନୀତିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଏକାକି ତପସ୍ୱିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖାଇ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଥଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପତ୍ନୀଭିରସିତେକ୍ଷଣା। ଅଦୁଷ୍ଟା ଦୁଷ୍ଟଭାଵାଭିର୍ଭକ୍ଷିତା ସା ଭଵିଷ୍ଯତି
କିମ୍ବା, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ କଳା ଆଖି ଥିବା ଅନ୍ୟାୟ ଭାବ ଥିବା ଝିଅମାନେ, ଦୋଷ ନଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଖାଇ ଦେଇଥିଲେ।