ତାନି ତାନି ଚ ପୂର୍ଣାନି ଭାଜନାନି ମହାକପିଃ। କ୍ଵଚିଦର୍ଧାଵଶେଷାଣି କ୍ଵଚିତ୍ ପୀତାନ୍ଯଶେଷତଃ
ମହାବାନର ତାହାଁରେ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ—କେଉଁସି ପାତ୍ର ପୂରା ଭରିଥିଲା, କେଉଁସିରେ ଅଧା ଅଛି, ଆଉ କେଉଁସି ପାତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାଲି ହୋଇଯାଇଥିଲା।
କ୍ଵଚିନ୍ନୈଵ ପ୍ରପୀତାନି ପାନାନି ସ ଦଦର୍ଶ ହ। କ୍ଵଚିଦ୍ ଭକ୍ଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ କ୍ଵଚିତ୍ ପାନାନି ଭାଗଶଃ
ସେ କେଉଁସିଠାରେ ଅସ୍ପୃଷ୍ଟ ପାନୀୟ ଦେଖିଲେ, କେଉଁସିଠାରେ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ପକାଳି ଥିଲା, ଆଉ କେଉଁଠି କେତେକ ପାନୀୟ ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ରହିଗଲା ଥିଲା।
କ୍ଵଚିଦର୍ଧାଵଶେଷାଣି ପଶ୍ଯନ୍ ଵୈ ଵିଚଚାର ହ। ଶଯନାନ୍ଯତ୍ର ନାରୀଣାଂ ଶୂନ୍ଯାନି ବହୁଧା ପୁନଃ। ପରସ୍ପରଂ ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ କାଶ୍ଚିତ୍ ସୁପ୍ତା ଵରାଂଗନାଃ
କେଉଁଠି ଅଧା ଚାଦର ଥିବା ଶଯ୍ୟା ଦେଖି ସେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲେ; ଅନ୍ୟଠାରେ ନାରୀମାନେ ଶୂନ୍ୟ ଶଯ୍ୟାରେ ଥିଲେ, ଆଉ କେଉଁସି ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଇଥିଲେ।
କାଚିଚ୍ଚ ଵସ୍ତ୍ରମନ୍ଯସ୍ଯା ଅପହୃତ୍ଯୋପଗୁହ୍ଯ ଚ। ଉପଗମ୍ଯାବଲା ସୁପ୍ତା ନିଦ୍ରାବଲପରାଜିତା
କେଉଁସି ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ନେଇ, ସେଉଁଠି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ନିଦ୍ରାର ପ୍ରଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଶୁଇଯାଇଥିଲେ।
ତାସାମୁଚ୍ଛ୍ଵାସଵାତେନ ଵସ୍ତ୍ରଂ ମାଲ୍ଯଂ ଚ ଗାତ୍ରଜମ୍। ନାତ୍ଯର୍ଥଂ ସ୍ପନ୍ଦତେ ଚିତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମନ୍ଦମିଵାନିଲମ୍
ସେମାନଙ୍କର ମୃଦୁ ଶ୍ୱାସର ସ୍ପର୍ଶରେ ଦେହରେ ପିନ୍ଧା ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳା ଅତି ହଳୁକା ଭାବେ ହିଲୁଥିଲା, ଯେପରି ମନ୍ଦ ପବନ ଲାଗିଥାଏ।
ଚନ୍ଦନସ୍ଯ ଚ ଶୀତସ୍ଯ ସୀଧୋର୍ମଧୁରସସ୍ଯ ଚ। ଵିଵିଧସ୍ଯ ଚ ମାଲ୍ଯସ୍ଯ ପୁଷ୍ପସ୍ଯ ଵିଵିଧସ୍ଯ ଚ
ଢଣ୍ଡା ଚନ୍ଦନ, ମଧୁର ମଦ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଳା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପର—
ବହୁଧା ମାରୁତସ୍ତସ୍ଯ ଗନ୍ଧଂ ଵିଵିଧମୁଦ୍ଵହନ୍। ସ୍ନାନାନାଂ ଚନ୍ଦନାନାଂ ଚ ଧୂପାନାଂ ଚୈଵ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ସେଠାରେ ବାୟୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ନେଇଯାଉଥିଲା—ସ୍ନାନ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଧୂପର ମିଶ୍ରିତ ସୁଗନ୍ଧ।
ପ୍ରଵଵୌ ସୁରଭିର୍ଗନ୍ଧୋ ଵିମାନେ ପୁଷ୍ପକେ ତଦା। ଶ୍ଯାମାଵଦାତାସ୍ତତ୍ରାନ୍ଯାଃ କାଶ୍ଚିତ୍ କୃଷ୍ଣା ଵରାଂଗନାଃ
ସେ ସମୟରେ ପୁଷ୍ପକ ମହଳରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ବହୁଥିଲା; ସେଠାରେ କେଉଁସି ନାରୀ କଳା, କେଉଁସି ଧଳା, ଆଉ କେଉଁସି ସୁନ୍ଦର କଳା ରୂପରେ ଥିଲେ।
କାଶ୍ଚିତ୍ କାଞ୍ଚନଵର୍ଣାଂଗ୍୍ଯଃ ପ୍ରମଦା ରାକ୍ଷସାଲଯେ। ତାସାଂ ନିଦ୍ରାଵଶତ୍ଵାଚ୍ଚ ମଦନେନ ଵିମୂର୍ଚ୍ଛିତମ୍
ରାକ୍ଷସମାନେ ଥିବା ଏହି ଗୃହରେ କେଉଁସି ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ଦେହ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଥିଲା; ସେମାନେ ନିଦ୍ରାରେ ଡୁବିଥିଲେ, କାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲେ।
ପଦ୍ମିନୀନାଂ ପ୍ରସୁପ୍ତାନାଂ ରୂପମାସୀଦ୍ ଯଥୈଵ ହି। ଏଵଂ ସର୍ଵମଶେଷେଣ ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରଂ କପିଃ। ଦଦର୍ଶ ସ ମହାତେଜା ନ ଦଦର୍ଶ ଚ ଜାନକୀମ୍
ଯେପରି ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ପଦ୍ମମାନେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନଙ୍କର ରୂପ ଥିଲା; ଏଭଳି ଭାବେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବାନର ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ନିରୀକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ତତସ୍ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସ ମହାକପିଃ। ଜଗାମ ମହତୀଂ ଶଂକାଂ ଧର୍ମସାଧ୍ଵସଶଂକିତଃ
ତାପରେ ସେ ମହାବାନର ସେହି ନାରୀମାନେକୁ ଦେଖି, ଧର୍ମଭୟରେ ଭରିଯାଇ, ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ପଡ଼ିଲେ।
ପରଦାରାଵରୋଧସ୍ଯ ପ୍ରସୁପ୍ତସ୍ଯ ନିରୀକ୍ଷଣମ୍। ଇଦଂ ଖଲୁ ମମାତ୍ଯର୍ଥଂ ଧର୍ମଲୋପଂ କରିଷ୍ଯତି
ଅନ୍ୟର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ନାରୀମାନେକୁ ଦେଖିବା, ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପାଇଁ ଭାରି ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବ।
ନ ହି ମେ ପରଦାରାଣାଂ ଦୃଷ୍ଟିର୍ଵିଷଯଵର୍ତିନୀ। ଅଯଂ ଚାତ୍ର ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ପରଦାରପରିଗ୍ରହଃ
ମୋ ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ଅନ୍ୟର ଜନନୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହୋଇନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏଠି ମୁଁ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଜନନୀମାନେ ସହିତ ରହିବା ଦେଖିଲି।
ତସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁରଭୂଚ୍ଚିନ୍ତା ପୁନରନ୍ଯା ମନସ୍ଵିନଃ। ନିଶ୍ଚିତୈକାନ୍ତଚିତ୍ତସ୍ଯ କାର୍ଯନିଶ୍ଚଯଦର୍ଶିନୀ
ତାପରେ ସେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ତ ମନେ ଆଉ ଏକ ଚିନ୍ତା ଆସିଲା, ଯାହା କାର୍ଯ୍ୟର ସଠିକ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଦେଖାଏ।
କାମଂ ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ସର୍ଵା ଵିଶ୍ଵସ୍ତା ରାଵଣସ୍ତ୍ରିଯଃ। ନ ତୁ ମେ ମନସା କିଂଚିଦ୍ ଵୈକୃତ୍ଯମୁପପଦ୍ଯତେ
ନିଶ୍ଚୟ, ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଛି, ଯେଉଁମାନେ ନିରଭୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୋ ମନରେ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଅସତ୍ ଭାବ ଆସିନାହିଁ।
ମନୋ ହି ହେତୁଃ ସର୍ଵେଷାମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ପ୍ରଵର୍ତନେ। ଶୁଭାଶୁଭାସ୍ଵଵସ୍ଥାସୁ ତଚ୍ଚ ମେ ସୁଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ମନ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର କାରଣ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ସ୍ଥିତିରେ; ଏହା ମୋ ପାଖରେ ଭଲ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ।
ନାନ୍ଯତ୍ର ହି ମଯା ଶକ୍ଯା ଵୈଦେହୀ ପରିମାର୍ଗିତୁମ୍। ସ୍ତ୍ରିଯୋ ହି ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସଦା ସମ୍ପରିମାର୍ଗଣେ
ମୁଁ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଜାନକୀଙ୍କୁ ଖୋଜିପାରିବିନାହିଁ; କାରଣ, ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖୋଜିଲେ ସେଠି ନାରୀମାନେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଯା ଯୋନିସ୍ତସ୍ଯାଂ ତତ୍ ପରିମାର୍ଗତେ। ନ ଶକ୍ଯଂ ପ୍ରମଦା ନଷ୍ଟା ମୃଗୀଷୁ ପରିମାର୍ଗିତୁମ୍
ଯେଉଁ ଜନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରୁ ଆସିଛି, ସେଠି ତାକୁ ଖୋଜାଯାଏ; ହରାଇଯିଥିବା ଜଣେ ନାରୀକୁ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖୋଜିହେବ ନାହିଁ।
ତଦିଦଂ ମାର୍ଗିତଂ ତାଵଚ୍ଛୁଦ୍ଧେନ ମନସା ମଯା। ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରଂ ସର୍ଵଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ନ ଚ ଜାନକୀ
ମୁଁ ପବିତ୍ର ମନେଇ ରାବଣଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ତଃପୁର ଖୋଜିଲି, କିନ୍ତୁ ଯାଉଁଠି ଦେଖିଲି, ଜାନକୀ କେଉଁଠି ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵକନ୍ଯାଶ୍ଚ ନାଗକନ୍ଯାଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅଵେକ୍ଷମାଣୋ ହନୁମାନ୍ ନୈଵାପଶ୍ଯତ ଜାନକୀମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନେଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେକୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତାମପଶ୍ଯନ୍ କପିସ୍ତତ୍ର ପଶ୍ଯଂଶ୍ଚାନ୍ଯା ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଅପକ୍ରମ୍ଯ ତଦା ଵୀରଃ ପ୍ରସ୍ଥାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ସେଠାରେ ବନରାଜ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ନାହିଁ। ଏହାପରେ, ସେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଚାଲିଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ସ ଭୂଯଃ ସର୍ଵତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମାରୁତିର୍ଯତ୍ନମାଶ୍ରିତଃ। ଆପାନଭୂମିମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତାଂ ଵିଚେତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ତାପରେ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚେଷ୍ଟା କରି, ପାନଶାଳା ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟଠି ଖୋଜିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
thumb|ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଦ୍ବାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଭଵନସ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତୋ ଲତାଗୃହାଂଶ୍ଚିତ୍ରଗୃହାନ୍ ନିଶାଗୃହାନ୍। ଜଗାମ ସୀତାଂ ପ୍ରତିଦର୍ଶନୋତ୍ସୁକୋ ନ ଚୈଵ ତାଂ ପଶ୍ଯତି ଚାରୁଦର୍ଶନାମ୍
ସେ ମହଲର ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ଲତାମଣ୍ଡପ, ଚିତ୍ରଶାଳା ଓ ରାତିର ଘର ଦେଖିଲେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
ସ ଚିନ୍ତଯାମାସ ତତୋ ମହାକପିଃ ପ୍ରିଯାମପଶ୍ଯନ୍ ରଘୁନନ୍ଦନସ୍ଯ ତାମ୍। ଧ୍ରୁଵଂ ନ ସୀତା ଧ୍ରିଯତେ ଯଥା ନ ମେ ଵିଚିନ୍ଵତୋ ଦର୍ଶନମେତି ମୈଥିଲୀ
ତାପରେ, ମହାବଳୀ ବନରାଜ ରଘୁବଂଶୀଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ଭାବିଲେ—ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା ଏଠାରେ ନାହାନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ଯେତେ ଖୋଜିଲି, ମୈଥିଳୀ ମୋ ଆଗରେ ଆସିଲେ ନାହିଁ।
ସା ରାକ୍ଷସାନାଂ ପ୍ରଵରେଣ ଜାନକୀ ସ୍ଵଶୀଲସଂରକ୍ଷଣତତ୍ପରା ସତୀ। ଅନେନ ନୂନଂ ପ୍ରତି ଦୁଷ୍ଟକର୍ମଣା ହତା ଭଵେଦାର୍ଯପଥେ ପରେ ସ୍ଥିତା
ସ୍ୱଚରିତ୍ର ରକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଜାନକୀ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯିଏ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ହତ ହୋଇଥିବେ, କାରଣ ସେ ଆଦର୍ଶ ମାର୍ଗରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ।
ଵିରୂପରୂପା ଵିକୃତା ଵିଵର୍ଚସୋ ମହାନନା ଦୀର୍ଘଵିରୂପଦର୍ଶନାଃ। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତା ରାକ୍ଷସରାଜଯୋଷିତୋ ଭଯାଦ୍ ଵିନଷ୍ଟା ଜନକେଶ୍ଵରାତ୍ମଜା
ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଅସୁନ୍ଦର, ବିକୃତ ଓ ଭୟଙ୍କର ମହିଳାମାନେ, ମହାମୁଖ ଓ ଦୀର୍ଘ ଅଜଗର ଦେହ ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଭୟରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବେ।
ସୀତାମଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯନଵାପ୍ଯ ପୌରୁଷଂ ଵିହୃତ୍ଯ କାଲଂ ସହ ଵାନରୈଶ୍ଚିରମ୍। ନ ମେଽସ୍ତି ସୁଗ୍ରୀଵସମୀପଗା ଗତିଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଦଣ୍ଡୋ ବଲଵାଂଶ୍ଚ ଵାନରଃ
ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିତ ନ ହୋଇ, ବନରାଜମାନେ ସହ ବେଫଳ ଦୀର୍ଘ ସମୟ କାଟି, ମୋ ପାଖରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଫେରିବା ଉପାୟ ନାହିଁ; ବନରାଜ ରାଜା କଠୋର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଦୃଷ୍ଟମନ୍ତଃପୁରଂ ସର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟା ରାଵଣଯୋଷିତଃ। ନ ସୀତା ଦୃଶ୍ଯତେ ସାଧ୍ଵୀ ଵୃଥା ଜାତୋ ମମ ଶ୍ରମଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ରାବଣଙ୍କ ମହିଳାମାନେକୁ ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ ସତୀ ସୀତା ଦେଖିଲି ନାହିଁ; ମୋର ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା।
କିଂ ନୁ ମାଂ ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ଗତଂ ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସଂଗତାଃ। ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ତ୍ଵଯା ଵୀର କିଂ କୃତଂ ତଦ୍ ଵଦସ୍ଵ ନଃ
ମୁଁ ଫେରିଲେ ସମସ୍ତ ବନରାଜମାନେ ଏକଠା ହୋଇ କଣ କହିବେ? 'ତୁମେ ଯାଇ କଣ କଲା, ଆମକୁ କୁହ'—ଏମିତି କହିବେ।