ମୁକ୍ତାମଣିସମାଯୁକ୍ତୈର୍ଭୂଷଣୈଃ ସୁଵିଭୂଷିତାମ୍। ଵିଭୂଷଯନ୍ତୀମିଵ ଚ ସ୍ଵଶ୍ରିଯା ଭଵନୋତ୍ତମମ୍
ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ସେ ନିଜ ରୂପର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହଲକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।
ଗୌରୀଂ କନକଵର୍ଣାଭାମିଷ୍ଟାମନ୍ତଃପୁରେଶ୍ଵରୀମ୍। କପିର୍ମନ୍ଦୋଦରୀଂ ତତ୍ର ଶଯାନାଂ ଚାରୁରୂପିଣୀମ୍
ସେଠାରେ ବାନର ମଣ୍ଡୋଦରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସୁନା ପରି ଗୋରା, ଅନ୍ତଃପୁରର ପ୍ରିୟ ରାଣୀ, ଶୋଇଥିବା ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ।
ସ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଭୂଷିତାଂ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ତର୍କଯାମାସ ସୀତେତି ରୂପଯୌଵନସମ୍ପଦା। ହର୍ଷେଣ ମହତା ଯୁକ୍ତୋ ନନନ୍ଦ ହରିଯୂଥପଃ
ସେ ଅଳଙ୍କୃତ ମଣ୍ଡୋଦରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ର ବିଚାର କଲେ, 'ଏହିଏ ସୀତା', ତାଙ୍କର ରୂପ, ଯୌବନ ଓ ଗୁଣ ଦେଖି। ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ବାନରମୁଖ୍ୟ ଖୁସି ହେଲେ।
ଆସ୍ଫୋଟଯାମାସ ଚୁଚୁମ୍ବ ପୁଚ୍ଛଂ ନନନ୍ଦ ଚିକ୍ରୀଡ ଜଗୌ ଜଗାମ। ସ୍ତମ୍ଭାନରୋହନ୍ନିପପାତ ଭୂମୌ ନିଦର୍ଶଯନ୍ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରକୃତିଂ କପୀନାମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପୁଛକୁ ଚୁମ୍ବନ କଲେ, ତାଳି ମାରିଲେ, ଆନନ୍ଦ କଲେ, ଖେଳିଲେ, ଗାଇଲେ, ଦୌଡ଼ିଲେ, ଥମ୍ଭରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ବାନରମାନେ ଯେପରି ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଦେଖାନ୍ତି, ସେପରି।
thumb|ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଵଧୂଯ ଚ ତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ବଭୂଵାଵସ୍ଥିତସ୍ତଦା। ଜଗାମ ଚାପରାଂ ଚିନ୍ତାଂ ସୀତାଂ ପ୍ରତି ମହାକପିଃ
ସେ ଭାବନାକୁ ଛାଡ଼ି, ସେଠାରେ ରହିଲେ ଏବଂ ମହାବାନର ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆଉ ଏକ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।
ନ ରାମେଣ ଵିଯୁକ୍ତା ସା ସ୍ଵପ୍ତୁମର୍ହତି ଭାମିନୀ। ନ ଭୋକ୍ତୁଂ ନାପ୍ଯଲଂକର୍ତୁଂ ନ ପାନମୁପସେଵିତୁମ୍
ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହିଳା, ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅଲଗା ହୋଇ, ନ ଶୋଇବେ, ନ ଖାଇବେ, ନ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିବେ, ନ ମଦପାନ କରିବେ।
ନାନ୍ଯଂ ନରମୁପସ୍ଥାତୁଂ ସୁରାଣାମପି ଚେଶ୍ଵରମ୍। ନ ହି ରାମସମଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ତ୍ରିଦଶେଷ୍ଵପି
ସେ କେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷଙ୍କୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନାୟକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ନିକଟକୁ ଯିବେନାହିଁ; କାରଣ ତିନି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ରାମ ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ଅନ୍ଯେଯମିତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଭୂଯସ୍ତତ୍ର ଚଚାର ସଃ। ପାନଭୂମୌ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସୀତାସଂଦର୍ଶନୋତ୍ସୁକଃ
‘ଏହିଏ ଅନ୍ୟ’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରି, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ହୋଇ, ସେ ପାନ ମହଳରେ ଆଉ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ।
କ୍ରୀଡିତେନାପରାଃ କ୍ଲାନ୍ତା ଗୀତେନ ଚ ତଥାପରାଃ। ନୃତ୍ଯେନ ଚାପରାଃ କ୍ଲାନ୍ତାଃ ପାନଵିପ୍ରହତାସ୍ତଥା
କେହି ମହିଳା ଖେଳରେ କ୍ଲାନ୍ତ, କେହି ଗୀତରେ, କେହି ନୃତ୍ୟରେ; ଆଉ କେହି ମଦରେ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ।
ମୁରଜେଷୁ ମୃଦଂଗେଷୁ ଚେଲିକାସୁ ଚ ସଂସ୍ଥିତାଃ। ତଥାଽଽସ୍ତରଣମୁଖ୍ଯେଷୁ ସଂଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚାପରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
କେହି ମହିଳା ମୃଦଙ୍ଗ, ମୁରଜ ଓ ଖେଳନା ମଞ୍ଚ ନିକଟରେ ଦଢ଼ି ଅଛନ୍ତି; ଆଉ କେହି ମୁଖ୍ୟ ଶୟନରେ ଶୋଇ ଅଛନ୍ତି।
ଅଂଗନାନାଂ ସହସ୍ରେଣ ଭୂଷିତେନ ଵିଭୂଷଣୈଃ। ରୂପସଂଲାପଶୀଲେନ ଯୁକ୍ତଗୀତାର୍ଥଭାଷିଣା
ସେ ଦେଖିଲେ ରାବଣ, ହଜାର ଅଳଙ୍କୃତ ମହିଳା, ରୂପରେ ଆକର୍ଷକ, ସୁମଧୁର କଥା ଓ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।
ଦେଶକାଲାଭିଯୁକ୍ତେନ ଯୁକ୍ତଵାକ୍ଯାଭିଧାଯିନା। ରତାଧିକେନ ସଂଯୁକ୍ତାଂ ଦଦର୍ଶ ହରିଯୂଥପଃ
ଯିଏ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଭାବରେ ଉଚିତ କଥା କହିପାରେ, ଯିଏ ଆନନ୍ଦରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ, ସେଠି ମାକଡ଼ମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଏକାଠି ଦେଖିଲେ।
ଅନ୍ଯତ୍ରାପି ଵରସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ରୂପସଂଲାପଶାଯିନାମ୍। ସହସ୍ରଂ ଯୁଵତୀନାଂ ତୁ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ସ ଦଦର୍ଶ ହ
ଅନ୍ୟଏଠି ମଧ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର ଯୁବତୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଆଲୋଚନାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶୟନ କରୁଥିବା ଅନେକ ହଜାର ଯୁବତୀଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ଦେଶକାଲାଭିଯୁକ୍ତଂ ତୁ ଯୁକ୍ତଵାକ୍ଯାଭିଧାଯି ତତ୍। ରତାଵିରତସଂସୁପ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ହରିଯୂଥପଃ
ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଭାବରେ ଉଚିତ କଥା କହିପାରୁଥିବା, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶୁଇଥିବା ଜଣେକୁ ମାକଡ଼ମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ସ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ଶୁଶୁଭେ ତାଭିଃ ପରିଵୃତଃ ସ୍ଵଯମ୍। କରେଣୁଭିର୍ଯଥାରଣ୍ଯେ ପରିକୀର୍ଣୋ ମହାଦ୍ଵିପଃ
ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜା, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ମହାହାତୀନୀମାନେ ମହାହାତୀକୁ ଘେରି ରଖନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅଲୋକିକ ଭାବରେ ଜଳିଉଠିଲେ।
ସର୍ଵକାମୈରୁପେତାଂ ଚ ପାନଭୂମିଂ ମହାତ୍ମନଃ। ଦଦର୍ଶ କପିଶାର୍ଦୂଲସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷଃପତେର୍ଗୃହେ
ମାକଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତାହା ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାନ ଆତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ଘରରେ ସମସ୍ତ ସୁଖସମ୍ପନ୍ନ ପାନଶାଳା ଥିଲା।
ମୃଗାଣାଂ ମହିଷାଣାଂ ଚ ଵରାହାଣାଂ ଚ ଭାଗଶଃ। ତତ୍ର ନ୍ଯସ୍ତାନି ମାଂସାନି ପାନଭୂମୌ ଦଦର୍ଶ ସଃ
ସେଠାରେ ପାନଶାଳାରେ ମୃଗ, ମହିଷ ଓ ବନ୍ଦର ମାଂସ ଅନେକ ଭାଗରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ରୌକ୍ମେଷୁ ଚ ଵିଶାଲେଷୁ ଭାଜନେଷ୍ଵପ୍ଯଭକ୍ଷିତାନ୍। ଦଦର୍ଶ କପିଶାର୍ଦୂଲୋ ମଯୂରାନ୍ କୁକ୍କୁଟାଂସ୍ତଥା
ସୁନାର ଚଉଡ଼ା ପାତ୍ରରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ମୟୂର ଓ କୁକୁଡ଼ିମାନେ ମଧ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲେ, ସେଠି ମାକଡ଼ମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଵରାହଵାଧ୍ରୀଣସକାନ୍ ଦଧିସୌଵର୍ଚଲାଯୁତାନ୍। ଶଲ୍ଯାନ୍ ମୃଗମଯୂରାଂଶ୍ଚ ହନୁମାନନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ
ହନୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଦହି ଓ ଲୁଣ ଦ୍ୱାରା ମସଲା ହୋଇଥିବା ବନ୍ଦର ମୁଣ୍ଡ, ଗଣ୍ଡବିଲା, ମୃଗ ଓ ମୟୂର ମାଂସ ଶଳ୍ୟରେ ଗାଁଥାଯାଇଥିବା।
କୃକଲାନ୍ ଵିଵିଧାଂଶ୍ଛାଗାନ୍ ଶଶକାନର୍ଧଭକ୍ଷିତାନ୍। ମହିଷାନେକଶଲ୍ଯାଂଶ୍ଚ ମେଷାଂଶ୍ଚ କୃତନିଷ୍ଠିତାନ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କୁଅଁ, ଛାଗ, ଅର୍ଦ୍ଧ ଖାଇଯାଇଥିବା ଖରା, ଅନେକ ଶଳ୍ୟ ଲାଗିଥିବା ମହିଷ ଓ ଖାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ମେଷ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେଖିଲେ।
ଲେହ୍ଯାନୁଚ୍ଚାଵଚାନ୍ ପେଯାନ୍ ଭୋଜ୍ଯାନ୍ଯୁଚ୍ଚାଵଚାନି ଚ। ତଥାମ୍ଲଲଵଣୋତ୍ତଂସୈର୍ଵିଵିଧୈ ରାଗଖାଣ୍ଡଵୈଃ
ସେଠି ଚଟିବା, ପିଇବା ଓ ଖାଇବା ପାଇଁ ମୃଦୁ ଓ କଠିନ ଖାଦ୍ୟ, ତେଣୁ ଖଟା ଓ ଲୁଣିଆ ଖାଦ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ମିଠା ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ମହାନୂପୁରକେଯୂରୈରପଵିଦ୍ଧୈର୍ମହାଧନୈଃ। ପାନଭାଜନଵିକ୍ଷିପ୍ତୈଃ ଫଲୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରପି
ବଡ଼ ବଡ଼ ନୂପୁର ଓ କଙ୍କଣ ପଡ଼ିଥିଲା, ଧନ ଚିଁଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ପାନ ପାତ୍ର ଉଲଟିଯାଇଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା।
କୃତପୁଷ୍ପୋପହାରା ଭୂରଧିକାଂ ପୁଷ୍ଯତି ଶ୍ରିଯମ୍। ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ ଵିନ୍ଯସ୍ତୈଃ ସୁଶ୍ଲିଷ୍ଟଶଯନାସନୈଃ
ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପିତ ହୋଇଥିବା ଭୂମି ଅଧିକ ଶ୍ରୀରେ ଚମକୁଥିଲା; ଏଠା ସେଠା ଭଲ ଭାବରେ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ପାନଭୂମିର୍ଵିନା ଵହ୍ନିଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତେଵୋପଲକ୍ଷ୍ଯତେ। ବହୁପ୍ରକାରୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଵରସଂସ୍କାରସଂସ୍କୃତୈଃ
ପାନଶାଳା ଯଦିଓ ଅଗ୍ନି ବିନା ଥିଲା, ତଥାପି ଜ୍ଵଳନ୍ତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ବହୁ ପ୍ରକାର ରସାଳ ଓ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା।
ମାଂସୈଃ କୁଶଲସଂଯୁକ୍ତୈଃ ପାନଭୂମିଗତୈଃ ପୃଥକ୍। ଦିଵ୍ଯାଃ ପ୍ରସନ୍ନା ଵିଵିଧାଃ ସୁରାଃ କୃତସୁରା ଅପି
ସେଠି ପାନଶାଳାରେ ଭଲ ଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା ମାଂସ ଅଲଗା ରଖାଯାଇଥିଲା; ଦେବତାମାନେ ପିଉଥିବା ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଦ ଓ ବିଶେଷ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ମଦ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ଶର୍କରାସଵମାଧ୍ଵୀକାଃ ପୁଷ୍ପାସଵଫଲାସଵାଃ। ଵାସଚୂର୍ଣୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ମୃଷ୍ଟାସ୍ତୈସ୍ତୈଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ସେଠି ଚିନି ଦ୍ୱାରା, ମଧୁ ଦ୍ୱାରା, ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ମଦ ଥିଲା; ବିଭିନ୍ନ ଗନ୍ଧ ଦେଇ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଚୁରୁଣ ଅଲଗା ଭାବରେ ଭଲ ଭାବରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ସଂତତା ଶୁଶୁଭେ ଭୂମିର୍ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ବହୁସଂସ୍ଥିତୈଃ। ହିରଣ୍ମଯୈଶ୍ଚ କଲଶୈର୍ଭାଜନୈଃ ସ୍ଫାଟିକୈରପି
ଅନେକ ମାଳା ଛିଟାଯାଇଥିବା ଭୂମି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା; ସୁନାର ପାତ୍ର ଓ ସ୍ଫଟିକ ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଜାମ୍ବୂନଦମଯୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈଃ କରକୈରଭିସଂଵୃତା। ରାଜତେଷୁ ଚ କୁମ୍ଭେଷୁ ଜାମ୍ବୂନଦମଯେଷୁ ଚ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁନାର ପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହା ଢାକାଯାଇଥିଲା; ଚମକୁଥିବା ରୂପାର କୁମ୍ଭ ଓ ସୁନାର ଘଡ଼ା ମଧ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ପାନଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ତଥା ଭୂମିଂ କପିସ୍ତତ୍ର ଦଦର୍ଶ ସଃ। ସୋଽପଶ୍ଯଚ୍ଛାତକୁମ୍ଭାନି ସୀଧୋର୍ମଣିମଯାନି ଚ
ସେଠି ମାକଡ଼ ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ପାନଶାଳାକୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ସୁନାର କପ ଓ ମଣିରେ ତିଆରି ମଦର ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।