ଵିପଞ୍ଚୀଂ ପରିଗୃହ୍ଯାନ୍ଯା ନିଯତା ନୃତ୍ଯଶାଲିନୀ। ନିଦ୍ରାଵଶମନୁପ୍ରାପ୍ତା ସହକାନ୍ତେଵ ଭାମିନୀ
ଅନ୍ୟେଉଁ ଜଣେ ନୃତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ବିପଞ୍ଚୀ ଧରି ଶୁଏଇଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ରୂପସୀ ନାରୀ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହ ଶୁଏଇଥାଏ।
ଅନ୍ଯା କନକସଂକାଶୈର୍ମୃଦୁପୀନୈର୍ମନୋରମୈଃ। ମୃଦଂଗଂ ପରିଵିଦ୍ଧ୍ଯାଂଗୈଃ ପ୍ରସୁପ୍ତା ମତ୍ତଲୋଚନା
ଅନ୍ୟେଉଁ ଜଣେ ମଦରେ ମସ୍ତ ଚକ୍ଷୁଅଳି, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ମୃଦଙ୍ଗକୁ ମୃଦୁ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଅଙ୍ଗରେ ମାରି, ଶୁଏଇଥିଲେ।
ଭୁଜପାଶାନ୍ତରସ୍ଥେନ କକ୍ଷଗେନ କୃଶୋଦରୀ। ପଣଵେନ ସହାନିନ୍ଦ୍ଯା ସୁପ୍ତା ମଦକୃତଶ୍ରମା
ଏକ କୃଶ ନିତମ୍ବା, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା ନାରୀ, ମଦରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଦୁଇ ହାତ ଓ କାଠି ମଧ୍ୟରେ ଛୋଟ ଡ଼଼ମ୍ବ ଧରି ଶୁଏଇଥିଲେ।
ଡିଣ୍ଡିମଂ ପରିଗୃହ୍ଯାନ୍ଯା ତଥୈଵାସକ୍ତଡିଣ୍ଡିମା। ପ୍ରସୁପ୍ତା ତରୁଣଂ ଵତ୍ସମୁପଗୁହ୍ଯେଵ ଭାମିନୀ
ଅନ୍ୟେଉଁ ଜଣେ ଡ଼଼ମ୍ବକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଏଇଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ରୂପସୀ ନାରୀ ନିଜ ତରୁଣ ବଛାକୁ ବାହୁଡ଼ିରେ ଧରିଥାଏ।
କାଚିଦାଡମ୍ବରଂ ନାରୀ ଭୁଜସମ୍ଭୋଗପୀଡିତମ୍। କୃତ୍ଵା କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀ ପ୍ରସୁପ୍ତା ମଦମୋହିତା
ଏକ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋହରୀ ନାରୀ, ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ହାତରେ ଡ଼ମ୍ବରୁକୁ ଚାପି ଧରି, ଶୋଇ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର କମଳ ପତ୍ର ଭଳି ଆଖି ଅତି ଆকৰ୍ଷଣୀୟ।
କଲଶୀମପଵିଦ୍ଧ୍ଯାନ୍ଯା ପ୍ରସୁପ୍ତା ଭାତି ଭାମିନୀ। ଵସନ୍ତେ ପୁଷ୍ପଶବଲା ମାଲେଵ ପରିମାର୍ଜିତା
ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହିଳା, ତାଙ୍କର କଳଶକୁ ପକେଇ ଦେଇ, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ବସନ୍ତ ଋତୁର ମାଳା ପରି ଶୁଭ୍ର ଓ ସଜି ଶୋଇ ଅଛନ୍ତି।
ପାଣିଭ୍ଯାଂ ଚ କୁଚୌ କାଚିତ୍ ସୁଵର୍ଣକଲଶୋପମୌ। ଉପଗୁହ୍ଯାବଲା ସୁପ୍ତା ନିଦ୍ରାବଲପରାଜିତା
ଏକ ଯୁବତୀ, ନିଦ୍ରାର ଶକ୍ତିରେ ହାରି, ଦୁଇ ହାତରେ ସୁନାର କଳଶ ଭଳି ତାଙ୍କର ଉଦରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୋଇ ଅଛନ୍ତି।
ଅନ୍ଯା କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁସଦୃଶାନନା। ଅନ୍ଯାମାଲିଂଗ୍ଯ ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ପ୍ରସୁପ୍ତା ମଦଵିହ୍ଵଲା
ଅନ୍ୟ ଜଣେ କମଳ ଆଖି ଥିବା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମୁହଁ ଥିବା ମହିଳା, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଶୁଭ୍ର ନିତମ୍ଭିନୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଶୋଇ ଅଛନ୍ତି।
ଆତୋଦ୍ଯାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ। ନିପୀଡ୍ଯ ଚ କୁଚୈଃ ସୁପ୍ତାଃ କାମିନ୍ଯଃ କାମୁକାନିଵ
ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କର ଉଦର ସହିତ ଚାପି ଧରି ଶୋଇ ଅଛନ୍ତି; ଯେପରି ଚେତନାରେ ପ୍ରେମିକା ପ୍ରେମିକଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି।
ତାସାମେକାନ୍ତଵିନ୍ଯସ୍ତେ ଶଯାନାଂ ଶଯନେ ଶୁଭେ। ଦଦର୍ଶ ରୂପସମ୍ପନ୍ନାମଥ ତାଂ ସ କପିଃ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଶୁଭ୍ର ଶୟନରେ ଏକାକି ଶୋଇଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବତୀ ମହିଳାକୁ, ସେ ବାନର ଦେଖିଲେ।
ମୁକ୍ତାମଣିସମାଯୁକ୍ତୈର୍ଭୂଷଣୈଃ ସୁଵିଭୂଷିତାମ୍। ଵିଭୂଷଯନ୍ତୀମିଵ ଚ ସ୍ଵଶ୍ରିଯା ଭଵନୋତ୍ତମମ୍
ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ସେ ନିଜ ରୂପର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହଲକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।
ଗୌରୀଂ କନକଵର୍ଣାଭାମିଷ୍ଟାମନ୍ତଃପୁରେଶ୍ଵରୀମ୍। କପିର୍ମନ୍ଦୋଦରୀଂ ତତ୍ର ଶଯାନାଂ ଚାରୁରୂପିଣୀମ୍
ସେଠାରେ ବାନର ମଣ୍ଡୋଦରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସୁନା ପରି ଗୋରା, ଅନ୍ତଃପୁରର ପ୍ରିୟ ରାଣୀ, ଶୋଇଥିବା ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ।
ସ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଭୂଷିତାଂ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ତର୍କଯାମାସ ସୀତେତି ରୂପଯୌଵନସମ୍ପଦା। ହର୍ଷେଣ ମହତା ଯୁକ୍ତୋ ନନନ୍ଦ ହରିଯୂଥପଃ
ସେ ଅଳଙ୍କୃତ ମଣ୍ଡୋଦରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ର ବିଚାର କଲେ, 'ଏହିଏ ସୀତା', ତାଙ୍କର ରୂପ, ଯୌବନ ଓ ଗୁଣ ଦେଖି। ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ବାନରମୁଖ୍ୟ ଖୁସି ହେଲେ।
ଆସ୍ଫୋଟଯାମାସ ଚୁଚୁମ୍ବ ପୁଚ୍ଛଂ ନନନ୍ଦ ଚିକ୍ରୀଡ ଜଗୌ ଜଗାମ। ସ୍ତମ୍ଭାନରୋହନ୍ନିପପାତ ଭୂମୌ ନିଦର୍ଶଯନ୍ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରକୃତିଂ କପୀନାମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପୁଛକୁ ଚୁମ୍ବନ କଲେ, ତାଳି ମାରିଲେ, ଆନନ୍ଦ କଲେ, ଖେଳିଲେ, ଗାଇଲେ, ଦୌଡ଼ିଲେ, ଥମ୍ଭରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ବାନରମାନେ ଯେପରି ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଦେଖାନ୍ତି, ସେପରି।
thumb|ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଵଧୂଯ ଚ ତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ବଭୂଵାଵସ୍ଥିତସ୍ତଦା। ଜଗାମ ଚାପରାଂ ଚିନ୍ତାଂ ସୀତାଂ ପ୍ରତି ମହାକପିଃ
ସେ ଭାବନାକୁ ଛାଡ଼ି, ସେଠାରେ ରହିଲେ ଏବଂ ମହାବାନର ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆଉ ଏକ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।
ନ ରାମେଣ ଵିଯୁକ୍ତା ସା ସ୍ଵପ୍ତୁମର୍ହତି ଭାମିନୀ। ନ ଭୋକ୍ତୁଂ ନାପ୍ଯଲଂକର୍ତୁଂ ନ ପାନମୁପସେଵିତୁମ୍
ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହିଳା, ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅଲଗା ହୋଇ, ନ ଶୋଇବେ, ନ ଖାଇବେ, ନ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିବେ, ନ ମଦପାନ କରିବେ।
ନାନ୍ଯଂ ନରମୁପସ୍ଥାତୁଂ ସୁରାଣାମପି ଚେଶ୍ଵରମ୍। ନ ହି ରାମସମଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ତ୍ରିଦଶେଷ୍ଵପି
ସେ କେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷଙ୍କୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନାୟକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ନିକଟକୁ ଯିବେନାହିଁ; କାରଣ ତିନି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ରାମ ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ଅନ୍ଯେଯମିତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଭୂଯସ୍ତତ୍ର ଚଚାର ସଃ। ପାନଭୂମୌ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସୀତାସଂଦର୍ଶନୋତ୍ସୁକଃ
‘ଏହିଏ ଅନ୍ୟ’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରି, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ହୋଇ, ସେ ପାନ ମହଳରେ ଆଉ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ।
କ୍ରୀଡିତେନାପରାଃ କ୍ଲାନ୍ତା ଗୀତେନ ଚ ତଥାପରାଃ। ନୃତ୍ଯେନ ଚାପରାଃ କ୍ଲାନ୍ତାଃ ପାନଵିପ୍ରହତାସ୍ତଥା
କେହି ମହିଳା ଖେଳରେ କ୍ଲାନ୍ତ, କେହି ଗୀତରେ, କେହି ନୃତ୍ୟରେ; ଆଉ କେହି ମଦରେ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ।
ମୁରଜେଷୁ ମୃଦଂଗେଷୁ ଚେଲିକାସୁ ଚ ସଂସ୍ଥିତାଃ। ତଥାଽଽସ୍ତରଣମୁଖ୍ଯେଷୁ ସଂଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚାପରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
କେହି ମହିଳା ମୃଦଙ୍ଗ, ମୁରଜ ଓ ଖେଳନା ମଞ୍ଚ ନିକଟରେ ଦଢ଼ି ଅଛନ୍ତି; ଆଉ କେହି ମୁଖ୍ୟ ଶୟନରେ ଶୋଇ ଅଛନ୍ତି।
ଅଂଗନାନାଂ ସହସ୍ରେଣ ଭୂଷିତେନ ଵିଭୂଷଣୈଃ। ରୂପସଂଲାପଶୀଲେନ ଯୁକ୍ତଗୀତାର୍ଥଭାଷିଣା
ସେ ଦେଖିଲେ ରାବଣ, ହଜାର ଅଳଙ୍କୃତ ମହିଳା, ରୂପରେ ଆକର୍ଷକ, ସୁମଧୁର କଥା ଓ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।
ଦେଶକାଲାଭିଯୁକ୍ତେନ ଯୁକ୍ତଵାକ୍ଯାଭିଧାଯିନା। ରତାଧିକେନ ସଂଯୁକ୍ତାଂ ଦଦର୍ଶ ହରିଯୂଥପଃ
ଯିଏ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଭାବରେ ଉଚିତ କଥା କହିପାରେ, ଯିଏ ଆନନ୍ଦରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ, ସେଠି ମାକଡ଼ମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଏକାଠି ଦେଖିଲେ।
ଅନ୍ଯତ୍ରାପି ଵରସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ରୂପସଂଲାପଶାଯିନାମ୍। ସହସ୍ରଂ ଯୁଵତୀନାଂ ତୁ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ସ ଦଦର୍ଶ ହ
ଅନ୍ୟଏଠି ମଧ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର ଯୁବତୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଆଲୋଚନାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶୟନ କରୁଥିବା ଅନେକ ହଜାର ଯୁବତୀଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ଦେଶକାଲାଭିଯୁକ୍ତଂ ତୁ ଯୁକ୍ତଵାକ୍ଯାଭିଧାଯି ତତ୍। ରତାଵିରତସଂସୁପ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ହରିଯୂଥପଃ
ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଭାବରେ ଉଚିତ କଥା କହିପାରୁଥିବା, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶୁଇଥିବା ଜଣେକୁ ମାକଡ଼ମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ସ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ଶୁଶୁଭେ ତାଭିଃ ପରିଵୃତଃ ସ୍ଵଯମ୍। କରେଣୁଭିର୍ଯଥାରଣ୍ଯେ ପରିକୀର୍ଣୋ ମହାଦ୍ଵିପଃ
ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜା, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ମହାହାତୀନୀମାନେ ମହାହାତୀକୁ ଘେରି ରଖନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅଲୋକିକ ଭାବରେ ଜଳିଉଠିଲେ।
ସର୍ଵକାମୈରୁପେତାଂ ଚ ପାନଭୂମିଂ ମହାତ୍ମନଃ। ଦଦର୍ଶ କପିଶାର୍ଦୂଲସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷଃପତେର୍ଗୃହେ
ମାକଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତାହା ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାନ ଆତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ଘରରେ ସମସ୍ତ ସୁଖସମ୍ପନ୍ନ ପାନଶାଳା ଥିଲା।
ମୃଗାଣାଂ ମହିଷାଣାଂ ଚ ଵରାହାଣାଂ ଚ ଭାଗଶଃ। ତତ୍ର ନ୍ଯସ୍ତାନି ମାଂସାନି ପାନଭୂମୌ ଦଦର୍ଶ ସଃ
ସେଠାରେ ପାନଶାଳାରେ ମୃଗ, ମହିଷ ଓ ବନ୍ଦର ମାଂସ ଅନେକ ଭାଗରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ରୌକ୍ମେଷୁ ଚ ଵିଶାଲେଷୁ ଭାଜନେଷ୍ଵପ୍ଯଭକ୍ଷିତାନ୍। ଦଦର୍ଶ କପିଶାର୍ଦୂଲୋ ମଯୂରାନ୍ କୁକ୍କୁଟାଂସ୍ତଥା
ସୁନାର ଚଉଡ଼ା ପାତ୍ରରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ମୟୂର ଓ କୁକୁଡ଼ିମାନେ ମଧ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲେ, ସେଠି ମାକଡ଼ମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଵରାହଵାଧ୍ରୀଣସକାନ୍ ଦଧିସୌଵର୍ଚଲାଯୁତାନ୍। ଶଲ୍ଯାନ୍ ମୃଗମଯୂରାଂଶ୍ଚ ହନୁମାନନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ
ହନୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଦହି ଓ ଲୁଣ ଦ୍ୱାରା ମସଲା ହୋଇଥିବା ବନ୍ଦର ମୁଣ୍ଡ, ଗଣ୍ଡବିଲା, ମୃଗ ଓ ମୟୂର ମାଂସ ଶଳ୍ୟରେ ଗାଁଥାଯାଇଥିବା।