thumb|ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏଠି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯୋପମଂ ମୁଖ୍ଯଂ ସ୍ଫାଟିକଂ ରତ୍ନଭୂଷିତମ୍। ଅଵେକ୍ଷମାଣୋ ହନୁମାନ୍ ଦଦର୍ଶ ଶଯନାସନମ୍
ସେଠାରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଏକ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ, ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ ଏବଂ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ଶୟନାସନ।
ଦାନ୍ତକାଞ୍ଚନଚିତ୍ରାଂଗୈର୍ଵୈଦୂର୍ଯୈଶ୍ଚ ଵରାସନୈଃ। ମହାର୍ହାସ୍ତରଣୋପେତୈରୁପପନ୍ନଂ ମହାଧନୈଃ
ସେ ଶୟନାସନଟି ଦାନ୍ତ ଓ ସୁନାର ନକ୍ଷି କାମରେ ଶୋଭିତ, ବୈଦୂର୍ୟ ରତ୍ନ ଲଗାଯାଇଥିବା ଉତ୍ତମ ଆସନ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଶୟନପାତରେ ଭରିଥିଲା।
ତସ୍ଯ ଚୈକତମେ ଦେଶେ ଦିଵ୍ଯମାଲୋପଶୋଭିତମ୍। ଦଦର୍ଶ ପାଣ୍ଡୁରଂ ଛତ୍ରଂ ତାରାଧିପତିସଂନିଭମ୍
ସେ ଶୟନାସନର ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ତାରାମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଏକ ଧଳା ଛତା।
ଜାତରୂପପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ଚିତ୍ରଭାନୋଃ ସମପ୍ରଭମ୍। ଅଶୋକମାଲାଵିତତଂ ଦଦର୍ଶ ପରମାସନମ୍
ସୁଧ୍ଧ ସୁନାରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଏକ ଉତ୍ତମ ଆସନ ଓ ଅଶୋକ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଦେଖିଲେ।
ଵାଲଵ୍ଯଜନହସ୍ତାଭିର୍ଵୀଜ୍ଯମାନଂ ସମନ୍ତତଃ। ଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ଵରଧୂପେନ ଧୂପିତମ୍
ସେଠାରେ ଚାରିପାଖରେ ବାଲାୟୁଦ୍ଧ ହାତରେ ଧରି ଅନୁଚରମାନେ ପଙ୍ଖା ହଲେ, ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଧୂପରେ ମନୋରମ ହୋଇଥିଲା।
ପରମାସ୍ତରଣାସ୍ତୀର୍ଣମାଵିକାଜିନସଂଵୃତମ୍। ଦାମଭିର୍ଵରମାଲ୍ଯାନାଂ ସମନ୍ତାଦୁପଶୋଭିତମ୍
ଉତ୍ତମ ଶୟନପାତରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା, ମେଷ ଚର୍ମରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଏହି ଆସନଟି ସମସ୍ତ ପାଖରେ ଉତ୍ତମ ଫୁଲମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ତସ୍ମିଞ୍ଜୀମୂତସଂକାଶଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତୋଜ୍ଜ୍ଵଲକୁଣ୍ଡଲମ୍। ଲୋହିତାକ୍ଷଂ ମହାବାହୁଂ ମହାରଜତଵାସସମ୍
ସେ ଆସନ ଉପରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଏକ ଘନମେଘ ପରି, ଦୀପ୍ତିମାନ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଲାଲ ଆଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ଚମକୁଥିବା ରୂପା ଜାମା ପିନ୍ଧିଥିବା ଜଣେ ପୁରୁଷ।
ଲୋହିତେନାନୁଲିପ୍ତାଂଗଂ ଚନ୍ଦନେନ ସୁଗନ୍ଧିନା। ସଂଧ୍ଯାରକ୍ତମିଵାକାଶେ ତୋଯଦଂ ସତଡିଦ୍ଗୁଣମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନର ସୁଗନ୍ଧରେ ମଲିଛି, ସଂଧ୍ୟାବେଳିର ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକୁଛି।
ଵୃତମାଭରଣୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ସୁରୂପଂ କାମରୂପିଣମ୍। ସଵୃକ୍ଷଵନଗୁଲ୍ମାଢ୍ଯଂ ପ୍ରସୁପ୍ତମିଵ ମନ୍ଦରମ୍
ଦିବ୍ୟ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ଯେଉଁଠି ଚାହିଲେ ସେଉଁଠି ଆକାର ନେଇପାରିବା, ଗଛ, ବନ ଓ ଝାଡ଼ିରେ ଘିରିଥିବା, ସେ ଶୋଇଥିବା ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ।
ପୀତ୍ଵାପ୍ଯୁପରତଂ ଚାପି ଦଦର୍ଶ ସ ମହାକପିଃ। ଭାସ୍ଵରେ ଶଯନେ ଵୀରଂ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍
ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କର ମହାବୀର ନାୟକ, ପାନିଅପାଇ ପରେ ଜଳନ୍ତ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଛନ୍ତି।
ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ଯଥା ନାଗଂ ରାଵଣଂ ଵାନରୋତ୍ତମଃ। ଆସାଦ୍ଯ ପରମୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସୋପାସର୍ପତ୍ ସୁଭୀତଵତ୍
ହନୁମାନ୍ ଯେତେବେଳେ ରାବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଯିଏ ନାଗ ଭଳି ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ସେ ବହୁତ ଭୟଭିତ ହେଇ, ଅତି ସାବଧାନରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଅଥାରୋହଣମାସାଦ୍ଯ ଵେଦିକାନ୍ତରମାଶ୍ରିତଃ। କ୍ଷୀବଂ ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲଂ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ସ୍ମ ମହାକପିଃ
ତାପରେ, ଏକ ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରେ ଚଢ଼ି, ବେଦିର ପଛରେ ଲୁଚି, ମହାବାନର ମଦରେ ମତ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଶୁଶୁଭେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଵପତଃ ଶଯନଂ ଶୁଭମ୍। ଗନ୍ଧହସ୍ତିନି ସଂଵିଷ୍ଟେ ଯଥା ପ୍ରସ୍ରଵଣଂ ମହତ୍
ରାକ୍ଷସରାଜ ଶୋଇଥିବା ଶୁଭ୍ର ଶଯ୍ୟା ଏମିତି ଅଲୋକିକ ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ମହା ଝରଣା ପାଖରେ ଗନ୍ଧହସ୍ତୀ ବସିଛି।
କାଞ୍ଚନାଂଗଦସଂନଦ୍ଧୌ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାତ୍ମନଃ। ଵିକ୍ଷିପ୍ତୌ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭୁଜାଵିନ୍ଦ୍ରଧ୍ଵଜୋପମୌ
ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ମହାପୁରୁଷ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କର ସୁନାର ବାହୁବନ୍ଧ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦୁଇ ବାହୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଧ୍ୱଜ ଭଳି ଶଯ୍ୟାରେ ପସାରି ରହିଛି।
ଐରାଵତଵିଷାଣାଗ୍ରୈରାପୀଡନକୃତଵ୍ରଣୌ। ଵଜ୍ରୋଲ୍ଲିଖିତପୀନାଂସୌ ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରପରିକ୍ଷତୌ
ଏଇ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ଏଇରାବତ ହାତୀର ଦାନ୍ତର ଆଘାତର ଚିହ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି ଚଉଡ଼ା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ରର ଚିହ୍ନ ଭଳି ଚିହ୍ନିତ।
ପୀନୌ ସମସୁଜାତାଂସୌ ସଂଗତୌ ବଲସଂଯୁତୌ। ସୁଲକ୍ଷଣନଖାଂଗୁଷ୍ଠୌ ସ୍ଵଂଗୁଲୀଯକଲକ୍ଷିତୌ
ଏହି ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ମୋଟା, ସମାନ ଆକୃତିର, ଏକାଠି ଯୋଗାଯୋଗ ହୋଇଛି, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁନ୍ଦର ନଖ ଓ ଅଙ୍ଗୁଠି, ନିଜ ଅଙ୍ଗୁଠିର ଚିହ୍ନ ସହିତ।
ସଂହତୌ ପରିଘାକାରୌ ଵୃତ୍ତୌ କରିକରୋପମୌ। ଵିକ୍ଷିପ୍ତୌ ଶଯନେ ଶୁଭ୍ରେ ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷାଵିଵୋରଗୌ
ଏହି ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରେସ୍ତ ହୋଇ, ଲୋହା ଗଦା ଭଳି ଆକୃତିର, ଗୋଲାକାର ଓ ହାତୀର ସୁଣ୍ଡ ଭଳି, ଶୁଭ୍ର ଶଯ୍ୟାରେ ପସାରି ରହିଛି, ଯେପରି ଦୁଇଟି ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସାପ ଶୋଇଛି।
ଶଶକ୍ଷତଜକଲ୍ପେନ ସୁଶୀତେନ ସୁଗନ୍ଧିନା। ଚନ୍ଦନେନ ପରାର୍ଘ୍ଯେନ ସ୍ଵନୁଲିପ୍ତୌ ସ୍ଵଲଂକୃତୌ
ଏହି ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ଶୀତଳ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଚନ୍ଦନରେ ମଲିଥିଲା, ଚନ୍ଦ୍ର ବା ଶଶକର ଲେପ ଭଳି, ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଶୋଭିତ।
ଉତ୍ତମସ୍ତ୍ରୀଵିମୃଦିତୌ ଗନ୍ଧୋତ୍ତମନିଷେଵିତୌ। ଯକ୍ଷପନ୍ନଗଗନ୍ଧର୍ଵଦେଵଦାନଵରାଵିଣୌ
ଉତ୍ତମ ନାରୀମାନେ ମସଲିଥିବା, ସ୍ବେଚ୍ଛା ଗନ୍ଧରେ ଅନୁଲିପ୍ତ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ଆସନ୍ତି।
ଦଦର୍ଶ ସ କପିସ୍ତସ୍ଯ ବାହୂ ଶଯନସଂସ୍ଥିତୌ। ମନ୍ଦରସ୍ଯାନ୍ତରେ ସୁପ୍ତୌ ମହାହୀ ରୁଷିତାଵିଵ
ସେ ବାନର ତାଙ୍କର ଦୁଇ ବାହୁ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଗହ୍ୱରରେ ଦୁଇଟି ମହା ସାପ ଶୁଇଛି ଓ କ୍ରୋଧିତ।
ତାଭ୍ଯାଂ ସ ପରିପୂର୍ଣାଭ୍ଯାମୁଭାଭ୍ଯାଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଶୁଶୁଭେଽଚଲସଂକାଶଃ ଶୃଂଗାଭ୍ଯାମିଵ ମନ୍ଦରଃ
ସେଇ ଦୁଇଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାହୁ ସହିତ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଦୁଇଟି ଶିଖର ଭଳି।
ଚୂତପୁଂନାଗସୁରଭିର୍ବକୁଲୋତ୍ତମସଂଯୁତଃ। ମୃଷ୍ଟାନ୍ନରସସଂଯୁକ୍ତଃ ପାନଗନ୍ଧପୁରଃସରଃ
ଆମ୍ବ, ପୁନ୍ନାଗ ଓ ଉତ୍ତମ ବକୁଳ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧିରେ ମିଶିଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନର ଗନ୍ଧିରେ ମିଶିଥିବା।
ତସ୍ଯ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ମହାମୁଖାତ୍। ଶଯାନସ୍ଯ ଵିନିଃଶ୍ଵାସଃ ପୂରଯନ୍ନିଵ ତଦ୍ ଗୃହମ୍
ସେଇ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କର ବଡ଼ ମୁଖରୁ, ଶୋଇଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ବାହାରୁଥିଲା, ଯେପରି ସେଇ ଘରକୁ ପୂରି ଦେଉଛି।
ମୁକ୍ତାମଣିଵିଚିତ୍ରେଣ କାଞ୍ଚନେନ ଵିରାଜିତା। ମୁକୁଟେନାପଵୃତ୍ତେନ କୁଣ୍ଡଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲିତାନନମ୍
ମୁକୁଟରେ ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିର ଶୋଭା, ସୁନାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ମୁକୁଟ ଅଳ୍ପ ଏକପାଶକୁ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ରତ୍ନ ଝୁମକାରେ ଚମକୁଛି।
ରକ୍ତଚନ୍ଦନଦିଗ୍ଧେନ ତଥା ହାରେଣ ଶୋଭିନା। ପୀନାଯତଵିଶାଲେନ ଵକ୍ଷସାଭିଵିରାଜିତା
ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା ଓ ଶୁଭ୍ର ହାର ପିନ୍ଧିଥିବା, ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା, ଦୃଢ଼ ଓ ବଡ଼ ଛାତି ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ପାଣ୍ଡୁରେଣାପଵିଦ୍ଧେନ କ୍ଷୌମେଣ କ୍ଷତଜେକ୍ଷଣମ୍। ମହାର୍ହେଣ ସୁସଂଵୀତଂ ପୀତେନୋତ୍ତରଵାସସା
ଫିକା ରଙ୍ଗର ରେଶମ ଚିରା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଆହତ ପାର୍ଶ୍ୱ ଢାକାଯାଇଥିଲା, ସେ ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ପିତାମ୍ବର ପରିଧାନ କରି ଭଲଭାବେ ଢାକିଥିଲେ।
ମାଷରାଶିପ୍ରତୀକାଶଂ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ଭୁଜଂଗଵତ୍। ଗାଂଗେ ମହତି ତୋଯାନ୍ତେ ପ୍ରସୁପ୍ତମିଵ କୁଞ୍ଜରମ୍
କଳା ମାସ ଦାନା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ସାପ ଭଳି ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ସେ, ବଡ଼ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର କୂଳରେ ଶୁଏଇଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଶୁଏଇଥିବା ହାତୀ।
ଚତୁର୍ଭିଃ କାଞ୍ଚନୈର୍ଦୀପୈର୍ଦୀପ୍ଯମାନଂ ଚତୁର୍ଦିଶମ୍। ପ୍ରକାଶୀକୃତସର୍ଵାଂଗଂ ମେଘଂ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗଣୈରିଵ
ଚାରିଟି ସୁନା ଦୀପର ଆଲୋକରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦେହ ଚମକୁଥିଲା, ମେଘ ଉପରେ ବିଜୁଳି ଚମକୁଥିବା ପରି।
ପାଦମୂଲଗତାଶ୍ଚାପି ଦଦର୍ଶ ସୁମହାତ୍ମନଃ। ପତ୍ନୀଃ ସ ପ୍ରିଯଭାର୍ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷଃପତେର୍ଗୃହେ
ସେ ମହାନ ଆତ୍ମା ବଡ଼ ରାକ୍ଷସ ପତିଙ୍କର ଘରେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ପାଦମୂଳରେ ବସିଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।