ଲତାନାଂ ମାଧଵେ ମାସି ଫୁଲ୍ଲାନାଂ ଵାଯୁସେଵନାତ୍। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମାଲାଗ୍ରଥିତଂ ସଂସକ୍ତକୁସୁମୋଚ୍ଚଯମ୍
ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲିଥିବା ଲତାମାଳିକାମାନେ, ପବନରେ ଏକାଉଁଠି ଗୁଞ୍ଜି ଏକାଉଁଠି ମିଶିଯାଉଥିବା ଫୁଲମାଳା ପରି, ସେଠାରେ ସେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାଉଁଠି ଫୁଲମାଳା ଭଳି ଏକାଉଁଠି ଗଠିତ ହୋଇ ରହିଥିଲେ।
ପ୍ରତିଵେଷ୍ଟିତସୁସ୍କନ୍ଧମନ୍ଯୋନ୍ଯଭ୍ରମରାକୁଲମ୍। ଆସୀଦ୍ ଵନମିଵୋଦ୍ଧୂତଂ ସ୍ତ୍ରୀଵନଂ ରାଵଣସ୍ଯ ତତ୍
ସେ ରାବଣଙ୍କ ମହଲର ଜଣାଣୀମାନେ, ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟ କନ୍ଧ ଏକାଉଁଠି ବନ୍ଧାଯାଇଥିଲା, ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ଯେପରି ଫୁଲରେ ଘୁଞ୍ଜିଥାନ୍ତି, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକ ଝଂପି ଲଗା ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
ଉଚିତେଷ୍ଵପି ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ନ ତାସାଂ ଯୋଷିତାଂ ତଦା। ଵିଵେକଃ ଶକ୍ଯ ଆଧାତୁଂ ଭୂଷଣାଂଗାମ୍ବରସ୍ରଜାମ୍
ସେ ସମୟରେ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁଠି ନିଜ ଅଳଙ୍କାର, ଶରୀର, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତଥାପି କିଏ କିଏ ଅଲଗା ଏହା ବୁଝିବା ଯାଉନଥିଲା।
ରାଵଣେ ସୁଖସଂଵିଷ୍ଟେ ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵିଵିଧପ୍ରଭାଃ। ଜ୍ଵଲନ୍ତଃ କାଞ୍ଚନା ଦୀପାଃ ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତୋ ନିମିଷା ଇଵ
ରାବଣ ସୁଖରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ସେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସୁନା ଦୀପ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେଉଁଠି ନିମିଷ ନ ହେଉଥିବା ଚକ୍ଷୁମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ରାଜର୍ଷିଵିପ୍ରଦୈତ୍ଯାନାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଚ ଯୋଷିତଃ। ରକ୍ଷସାଂ ଚାଭଵନ୍ କନ୍ଯାସ୍ତସ୍ଯ କାମଵଶଂଗତାଃ
ରାଜା, ଋଷି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଝିଅମାନେ, ସମସ୍ତେ ରାଗରେ ରାବଣଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଯୁଦ୍ଧକାମେନ ତାଃ ସର୍ଵା ରାଵଣେନ ହୃତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ସମଦା ମଦନେନୈଵ ମୋହିତାଃ କାଶ୍ଚିଦାଗତାଃ
ଯୁଦ୍ଧ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ରାବଣ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଆଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; କିଛି ଜଣୀ ମୋହରେ ପଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ନ ତତ୍ର କାଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରମଦାଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ଵୀର୍ଯୋପପନ୍ନେନ ଗୁଣେନ ଲବ୍ଧାଃ। ନ ଚାନ୍ଯକାମାପି ନ ଚାନ୍ଯପୂର୍ଵା ଵିନା ଵରାର୍ହାଂ ଜନକାତ୍ମଜାଂ ତୁ
ସେଠାରେ କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବଳବାନ୍ତ ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ କରାଯାଇନଥିଲା, ଏବଂ କୌଣସି ନୂତନ ମହିଳା ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ—ମାତ୍ର ଜନକନନ୍ଦିନୀ ବିନା।
ନ ଚାକୁଲୀନା ନ ଚ ହୀନରୂପା ନାଦକ୍ଷିଣା ନାନୁପଚାରଯୁକ୍ତା। ଭାର୍ଯାଭଵତ୍ ତସ୍ଯ ନ ହୀନସତ୍ତ୍ଵା ନ ଚାପି କାନ୍ତସ୍ଯ ନ କାମନୀଯା
ସେଠାରେ କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହୀନ, ଅସୁନ୍ଦର, ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ଅସମ୍ମାନ ଥିବା ମହିଳା ନଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ, ସେମାନେ ଗୁଣ ହୀନ ନଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଅନାକର୍ଷଣୀୟ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ।
ବଭୂଵ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ହରୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ଯଦୀଦୃଶୀ ରାଘଵଧର୍ମପତ୍ନୀ। ଇମା ମହାରାକ୍ଷସରାଜଭାର୍ଯାଃ ସୁଜାତମସ୍ଯେତି ହି ସାଧୁବୁଦ୍ଧେଃ
ତାପରେ ବାନରମୁଖ୍ୟଙ୍କ ମନେ ଏହି ଭାବ ଆସିଲା—'ଯଦି ରାଘବଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଏପରି, ତେବେ ଏହି ମହାରାକ୍ଷସ ରାଜଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଉତ୍ତମ କୁଳର'—ଏହିପରି ଶୁଭ ବୁଦ୍ଧି ହେଲା।
ପୁନଶ୍ଚ ସୋଽଚିନ୍ତଯଦାତ୍ତରୂପୋ ଧ୍ରୁଵଂ ଵିଶିଷ୍ଟା ଗୁଣତୋ ହି ସୀତା। ଅଥାଯମସ୍ଯାଂ କୃତଵାନ୍ ମହାତ୍ମା ଲଂକେଶ୍ଵରଃ କଷ୍ଟମନାର୍ଯକର୍ମ
ପୁଣି ସେ ଗୁପ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଚିନ୍ତା କଲେ—'ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା ଗୁଣରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ତଥାପି ଏହି ମହାତ୍ମା ଲଙ୍କାଧୀଶ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅତି ଦୁଃଖଦ ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି।'
thumb|ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏଠି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯୋପମଂ ମୁଖ୍ଯଂ ସ୍ଫାଟିକଂ ରତ୍ନଭୂଷିତମ୍। ଅଵେକ୍ଷମାଣୋ ହନୁମାନ୍ ଦଦର୍ଶ ଶଯନାସନମ୍
ସେଠାରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଏକ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ, ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ ଏବଂ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ଶୟନାସନ।
ଦାନ୍ତକାଞ୍ଚନଚିତ୍ରାଂଗୈର୍ଵୈଦୂର୍ଯୈଶ୍ଚ ଵରାସନୈଃ। ମହାର୍ହାସ୍ତରଣୋପେତୈରୁପପନ୍ନଂ ମହାଧନୈଃ
ସେ ଶୟନାସନଟି ଦାନ୍ତ ଓ ସୁନାର ନକ୍ଷି କାମରେ ଶୋଭିତ, ବୈଦୂର୍ୟ ରତ୍ନ ଲଗାଯାଇଥିବା ଉତ୍ତମ ଆସନ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଶୟନପାତରେ ଭରିଥିଲା।
ତସ୍ଯ ଚୈକତମେ ଦେଶେ ଦିଵ୍ଯମାଲୋପଶୋଭିତମ୍। ଦଦର୍ଶ ପାଣ୍ଡୁରଂ ଛତ୍ରଂ ତାରାଧିପତିସଂନିଭମ୍
ସେ ଶୟନାସନର ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ତାରାମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଏକ ଧଳା ଛତା।
ଜାତରୂପପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ଚିତ୍ରଭାନୋଃ ସମପ୍ରଭମ୍। ଅଶୋକମାଲାଵିତତଂ ଦଦର୍ଶ ପରମାସନମ୍
ସୁଧ୍ଧ ସୁନାରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଏକ ଉତ୍ତମ ଆସନ ଓ ଅଶୋକ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଦେଖିଲେ।
ଵାଲଵ୍ଯଜନହସ୍ତାଭିର୍ଵୀଜ୍ଯମାନଂ ସମନ୍ତତଃ। ଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ଵରଧୂପେନ ଧୂପିତମ୍
ସେଠାରେ ଚାରିପାଖରେ ବାଲାୟୁଦ୍ଧ ହାତରେ ଧରି ଅନୁଚରମାନେ ପଙ୍ଖା ହଲେ, ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଧୂପରେ ମନୋରମ ହୋଇଥିଲା।
ପରମାସ୍ତରଣାସ୍ତୀର୍ଣମାଵିକାଜିନସଂଵୃତମ୍। ଦାମଭିର୍ଵରମାଲ୍ଯାନାଂ ସମନ୍ତାଦୁପଶୋଭିତମ୍
ଉତ୍ତମ ଶୟନପାତରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା, ମେଷ ଚର୍ମରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଏହି ଆସନଟି ସମସ୍ତ ପାଖରେ ଉତ୍ତମ ଫୁଲମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ତସ୍ମିଞ୍ଜୀମୂତସଂକାଶଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତୋଜ୍ଜ୍ଵଲକୁଣ୍ଡଲମ୍। ଲୋହିତାକ୍ଷଂ ମହାବାହୁଂ ମହାରଜତଵାସସମ୍
ସେ ଆସନ ଉପରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଏକ ଘନମେଘ ପରି, ଦୀପ୍ତିମାନ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଲାଲ ଆଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ଚମକୁଥିବା ରୂପା ଜାମା ପିନ୍ଧିଥିବା ଜଣେ ପୁରୁଷ।
ଲୋହିତେନାନୁଲିପ୍ତାଂଗଂ ଚନ୍ଦନେନ ସୁଗନ୍ଧିନା। ସଂଧ୍ଯାରକ୍ତମିଵାକାଶେ ତୋଯଦଂ ସତଡିଦ୍ଗୁଣମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନର ସୁଗନ୍ଧରେ ମଲିଛି, ସଂଧ୍ୟାବେଳିର ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକୁଛି।
ଵୃତମାଭରଣୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ସୁରୂପଂ କାମରୂପିଣମ୍। ସଵୃକ୍ଷଵନଗୁଲ୍ମାଢ୍ଯଂ ପ୍ରସୁପ୍ତମିଵ ମନ୍ଦରମ୍
ଦିବ୍ୟ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ଯେଉଁଠି ଚାହିଲେ ସେଉଁଠି ଆକାର ନେଇପାରିବା, ଗଛ, ବନ ଓ ଝାଡ଼ିରେ ଘିରିଥିବା, ସେ ଶୋଇଥିବା ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ।
ପୀତ୍ଵାପ୍ଯୁପରତଂ ଚାପି ଦଦର୍ଶ ସ ମହାକପିଃ। ଭାସ୍ଵରେ ଶଯନେ ଵୀରଂ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍
ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କର ମହାବୀର ନାୟକ, ପାନିଅପାଇ ପରେ ଜଳନ୍ତ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଛନ୍ତି।
ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ଯଥା ନାଗଂ ରାଵଣଂ ଵାନରୋତ୍ତମଃ। ଆସାଦ୍ଯ ପରମୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସୋପାସର୍ପତ୍ ସୁଭୀତଵତ୍
ହନୁମାନ୍ ଯେତେବେଳେ ରାବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଯିଏ ନାଗ ଭଳି ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ସେ ବହୁତ ଭୟଭିତ ହେଇ, ଅତି ସାବଧାନରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଅଥାରୋହଣମାସାଦ୍ଯ ଵେଦିକାନ୍ତରମାଶ୍ରିତଃ। କ୍ଷୀବଂ ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲଂ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ସ୍ମ ମହାକପିଃ
ତାପରେ, ଏକ ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରେ ଚଢ଼ି, ବେଦିର ପଛରେ ଲୁଚି, ମହାବାନର ମଦରେ ମତ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଶୁଶୁଭେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଵପତଃ ଶଯନଂ ଶୁଭମ୍। ଗନ୍ଧହସ୍ତିନି ସଂଵିଷ୍ଟେ ଯଥା ପ୍ରସ୍ରଵଣଂ ମହତ୍
ରାକ୍ଷସରାଜ ଶୋଇଥିବା ଶୁଭ୍ର ଶଯ୍ୟା ଏମିତି ଅଲୋକିକ ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ମହା ଝରଣା ପାଖରେ ଗନ୍ଧହସ୍ତୀ ବସିଛି।
କାଞ୍ଚନାଂଗଦସଂନଦ୍ଧୌ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାତ୍ମନଃ। ଵିକ୍ଷିପ୍ତୌ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭୁଜାଵିନ୍ଦ୍ରଧ୍ଵଜୋପମୌ
ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ମହାପୁରୁଷ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କର ସୁନାର ବାହୁବନ୍ଧ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦୁଇ ବାହୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଧ୍ୱଜ ଭଳି ଶଯ୍ୟାରେ ପସାରି ରହିଛି।
ଐରାଵତଵିଷାଣାଗ୍ରୈରାପୀଡନକୃତଵ୍ରଣୌ। ଵଜ୍ରୋଲ୍ଲିଖିତପୀନାଂସୌ ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରପରିକ୍ଷତୌ
ଏଇ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ଏଇରାବତ ହାତୀର ଦାନ୍ତର ଆଘାତର ଚିହ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି ଚଉଡ଼ା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ରର ଚିହ୍ନ ଭଳି ଚିହ୍ନିତ।
ପୀନୌ ସମସୁଜାତାଂସୌ ସଂଗତୌ ବଲସଂଯୁତୌ। ସୁଲକ୍ଷଣନଖାଂଗୁଷ୍ଠୌ ସ୍ଵଂଗୁଲୀଯକଲକ୍ଷିତୌ
ଏହି ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ମୋଟା, ସମାନ ଆକୃତିର, ଏକାଠି ଯୋଗାଯୋଗ ହୋଇଛି, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁନ୍ଦର ନଖ ଓ ଅଙ୍ଗୁଠି, ନିଜ ଅଙ୍ଗୁଠିର ଚିହ୍ନ ସହିତ।
ସଂହତୌ ପରିଘାକାରୌ ଵୃତ୍ତୌ କରିକରୋପମୌ। ଵିକ୍ଷିପ୍ତୌ ଶଯନେ ଶୁଭ୍ରେ ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷାଵିଵୋରଗୌ
ଏହି ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରେସ୍ତ ହୋଇ, ଲୋହା ଗଦା ଭଳି ଆକୃତିର, ଗୋଲାକାର ଓ ହାତୀର ସୁଣ୍ଡ ଭଳି, ଶୁଭ୍ର ଶଯ୍ୟାରେ ପସାରି ରହିଛି, ଯେପରି ଦୁଇଟି ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସାପ ଶୋଇଛି।
ଶଶକ୍ଷତଜକଲ୍ପେନ ସୁଶୀତେନ ସୁଗନ୍ଧିନା। ଚନ୍ଦନେନ ପରାର୍ଘ୍ଯେନ ସ୍ଵନୁଲିପ୍ତୌ ସ୍ଵଲଂକୃତୌ
ଏହି ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ଶୀତଳ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଚନ୍ଦନରେ ମଲିଥିଲା, ଚନ୍ଦ୍ର ବା ଶଶକର ଲେପ ଭଳି, ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଶୋଭିତ।
ଉତ୍ତମସ୍ତ୍ରୀଵିମୃଦିତୌ ଗନ୍ଧୋତ୍ତମନିଷେଵିତୌ। ଯକ୍ଷପନ୍ନଗଗନ୍ଧର୍ଵଦେଵଦାନଵରାଵିଣୌ
ଉତ୍ତମ ନାରୀମାନେ ମସଲିଥିବା, ସ୍ବେଚ୍ଛା ଗନ୍ଧରେ ଅନୁଲିପ୍ତ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ଆସନ୍ତି।