ଵିଭୂଷିତାଂ ମଣିସ୍ତମ୍ଭୈଃ ସୁବହୁସ୍ତମ୍ଭଭୂଷିତାମ୍। ସମୈର୍ଋଜୁଭିରତ୍ଯୁଚ୍ଚୈଃ ସମନ୍ତାତ୍ ସୁଵିଭୂଷିତୈଃ
ଏହା ଅନେକ ମଣିର ଥମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଅନେକ ସମାନ, ସିଧା ଓ ବହୁତ ଉଚ୍ଚ ଥମ୍ଭ ଚାରିପାଖରେ ଭଲ ଭାବରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ସ୍ତମ୍ଭୈଃ ପକ୍ଷୈରିଵାତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ଦିଵଂ ସମ୍ପ୍ରସ୍ଥିତାମିଵ। ମହତ୍ଯା କୁଥଯାଽଽସ୍ତୀର୍ଣାଂ ପୃଥିଵୀଲକ୍ଷଣାଙ୍କଯା
ଏହି ଘରର ଥମ୍ଭଗୁଡ଼ିକ ଏମିତି ଉଚ୍ଚ ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଦେଖିଲେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ବଡ଼ ଚାଦର ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିଲା, ଯାହାରେ ପୃଥିବୀର ଚିହ୍ନ ଥିଲା।
ପୃଥିଵୀମିଵ ଵିସ୍ତୀର୍ଣାଂ ସରାଷ୍ଟ୍ରଗୃହଶାଲିନୀମ୍। ନାଦିତାଂ ମତ୍ତଵିହଗୈର୍ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧାଧିଵାସିତାମ୍
ଏହି ଶାଳା ପୃଥିବୀ ପରି ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା, ଅନେକ ଗୃହ ଓ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭରିଥିଲା; ମଦମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା।
ପରର୍ଘ୍ଯାସ୍ତରଣୋପେତାଂ ରକ୍ଷୋଽଧିପନିଷେଵିତାମ୍। ଧୂମ୍ରାମଗୁରୁଧୂପେନ ଵିମଲାଂ ହଂସପାଣ୍ଡୁରାମ୍
ମୂଲ୍ୟବାନ ଚାଦର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ଏହି ଶାଳା ହଂସ ପରି ଧଳା ଏବଂ ଧୂଆଁ ଅଗୁରୁ ଧୂପର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା।
ପତ୍ରପୁଷ୍ପୋପହାରେଣ କଲ୍ମାଷୀମିଵ ସୁପ୍ରଭାମ୍। ମନସୋ ମୋଦଜନନୀଂ ଵର୍ଣସ୍ଯାପି ପ୍ରସାଧିନୀମ୍
ପତ୍ର ଓ ଫୁଲର ଅର୍ପଣରେ ଏହି ଶୁଭ୍ର ମନୋହର ଶାଳା, କିଛି କଳା ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା ଓ ରଙ୍ଗର ରୂପରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଖୁସି କରୁଥିଲା।
ତାଂ ଶୋକନାଶିନୀଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଶ୍ରିଯଃ ସଂଜନନୀମିଵ। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥୈସ୍ତୁ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚଭିରୁତ୍ତମୈଃ
ସେହି ଦିବ୍ୟ ଶୋଭାଶାଳା ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିଥିଲା, ଶ୍ରୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଆଣୁଥିଲା, ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସେମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିଷୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ଦେଉଥିଲା।
ତର୍ପଯାମାସ ମାତେଵ ତଦା ରାଵଣପାଲିତା। ସ୍ଵର୍ଗୋଽଯଂ ଦେଵଲୋକୋଽଯମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାପି ପୁରୀ ଭଵେତ୍। ସିଦ୍ଧିର୍ଵେଯଂ ପରା ହି ସ୍ଯାଦିତ୍ଯମନ୍ଯତ ମାରୁତିଃ
ତାହା ରାବଣଙ୍କର ସୁରକ୍ଷାରେ ମାଆ ପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରୁଥିଲା। ମାରୁତି ଭାବିଲେ, 'ଏହା ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକ, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ନଗର, କିମ୍ବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି।'
ପ୍ରଧ୍ଯାଯତ ଇଵାପଶ୍ଯତ୍ ପ୍ରଦୀପାଂସ୍ତତ୍ର କାଞ୍ଚନାନ୍। ଧୂର୍ତାନିଵ ମହାଧୂର୍ତୈର୍ଦେଵନେନ ପରାଜିତାନ୍
ସେ ଭାବନାରେ ଡୁବିଥିବା ପରି ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ସୁନାର ଦୀପ ଜଳିଥିଲା; ଏହା ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଚତୁର ଠକମାନେ ଅଧିକ ଚତୁରଙ୍କ ଠାରେ ହାରିଗଲେ।
ଦୀପାନାଂ ଚ ପ୍ରକାଶେନ ତେଜସା ରାଵଣସ୍ଯ ଚ। ଅର୍ଚିର୍ଭିର୍ଭୂଷଣାନାଂ ଚ ପ୍ରଦୀପ୍ତେତ୍ଯଭ୍ଯମନ୍ଯତ
ଦୀପର ଆଲୋକ, ରାବଣଙ୍କର ତେଜ ଓ ଭୂଷଣର ଚମକ ଦେଖି ସେ ଭାବିଲେ, ଏହି ଶାଳା ଆଗୁନିରେ ଜଳୁଛି।
ତତୋଽପଶ୍ଯତ୍ କୁଥାସୀନଂ ନାନାଵର୍ଣାମ୍ବରସ୍ରଜମ୍। ସହସ୍ରଂ ଵରନାରୀଣାଂ ନାନାଵେଷବିଭୂଷିତମ୍
ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ, କାପଡ଼ ଉପରେ ବସିଥିବା ହଜାରଟି ଉତ୍ତମ ନାରୀ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପୋଶାକ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶୃଙ୍ଗାରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ।
ପରିଵୃତ୍ତେଽର୍ଧରାତ୍ରେ ତୁ ପାନନିଦ୍ରାଵଶଂଗତମ୍। କ୍ରୀଡିତ୍ଵୋପରତଂ ରାତ୍ରୌ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ବଲଵତ୍ ତଦା
ଅର୍ଧରାତ୍ରି ବିତିଗଲାବେଳେ, ସେମାନେ ମଦ ଓ ନିଦ୍ରାରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ; ଖେଳ ଶେଷ କରି, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଶୋଇଥିଲେ।
ତତ୍ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ଵିରୁରୁଚେ ନିଃଶବ୍ଦାନ୍ତରଭୂଷିତମ୍। ନିଃଶବ୍ଦହଂସଭ୍ରମରଂ ଯଥା ପଦ୍ମଵନଂ ମହତ୍
ସେହି ଶୋଇଥିବା ଦଳ ନିରବତାରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା; ଯେପରି ମହା ପଦ୍ମବନରେ ହଂସ ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀ ନିରବ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ତାସାଂ ସଂଵୃତଦାନ୍ତାନି ମୀଲିତାକ୍ଷୀଣି ମାରୁତିଃ। ଅପଶ୍ଯତ୍ ପଦ୍ମଗନ୍ଧୀନି ଵଦନାନି ସୁଯୋଷିତାମ୍
ମାରୁତି ଦେଖିଲେ, ସେ ସୁନ୍ଦରୀମାନଙ୍କର ମୁଁହ ଗୁଡିକ, ପଦ୍ମ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଉଥିଲା, ଦାନ୍ତ ଓ ଚକ୍ଷୁ ମୁହଁ ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧାନୀଵ ପଦ୍ମାନି ତାସାଂ ଭୂତ୍ଵା କ୍ଷପାକ୍ଷଯେ। ପୁନଃ ସଂଵୃତପତ୍ରାଣି ରାତ୍ରାଵିଵ ବଭୁସ୍ତଦା
ରାତି ଶେଷ ହେବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କର ମୁଁହ ପଦ୍ମ ଫୁଲିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ପୁଣି ପତ୍ର ବନ୍ଦ ହେଲାବେଳେ, ସେମାନେ ରାତିରେ ଯେପରି ଥାନ୍ତି, ସେହିପରି ହେଲେ।
ଇମାନି ମୁଖପଦ୍ମାନି ନିଯତଂ ମତ୍ତଷଟ୍ପଦାଃ। ଅମ୍ବୁଜାନୀଵ ଫୁଲ୍ଲାନି ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତି ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏହି ପଦ୍ମପରି ମୁଁହଗୁଡିକୁ ନିଶ୍ଚୟ ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ପୁଣିପୁଣି ଚାହାନ୍ତି, ଯେପରି ସେମାନେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଇତି ଵାମନ୍ଯତ ଶ୍ରୀମାନୁପପତ୍ତ୍ଯା ମହାକପିଃ। ମେନେ ହି ଗୁଣତସ୍ତାନି ସମାନି ସଲିଲୋଦ୍ଭଵୈଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବଡ଼ ବାନର ତାଙ୍କୁ ଯୁକ୍ତିରେ ମାନିଲେ, ଏମିତି ଗୁଣରେ ଏମାନେ ଜଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପଦ୍ମ ସମାନ।
ସା ତସ୍ଯ ଶୁଶୁଭେ ଶାଲା ତାଭିଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଵିରାଜିତା। ଶରଦୀଵ ପ୍ରସନ୍ନା ଦ୍ଯୌସ୍ତାରାଭିରଭିଶୋଭିତା
ସେମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଥିବା ଏହି ଶାଳା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଶରତକାଳର ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶ ତାରାମାନେ ଶୁଭା କରନ୍ତି।
ସ ଚ ତାଭିଃ ପରିଵୃତଃ ଶୁଶୁଭେ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଯଥା ହ୍ଯୁଡୁପତିଃ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତାରାଭିରିଵ ସଂଵୃତଃ
ସେମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତ ରାଜା ଏମିତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ, ଯେପରି ତାରାମାନେ ଘେରିଥିବା ତାରାପତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଅନ୍ତି।
ଯାଶ୍ଚ୍ଯଵନ୍ତେଽମ୍ବରାତ୍ ତାରାଃ ପୁଣ୍ଯଶେଷସମାଵୃତାଃ। ଇମାସ୍ତାଃ ସଂଗତାଃ କୃତ୍ସ୍ନା ଇତି ମେନେ ହରିସ୍ତଦା
ହନୁମାନ୍ ଏହିପରି ଭାବିଲେ, 'ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଏକଠି ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆକାଶରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ତାରାମାନେ ପରି, ପୁଣ୍ୟର ଅବଶିଷ୍ଟରେ ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି।'
ତାରାଣାମିଵ ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ମହତୀନାଂ ଶୁଭାର୍ଚିଷାମ୍। ପ୍ରଭାଵର୍ଣପ୍ରସାଦାଶ୍ଚ ଵିରେଜୁସ୍ତତ୍ର ଯୋଷିତାମ୍
ବଡ଼ ଓ ଶୁଭ୍ର ତାରାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭା, ରଙ୍ଗ ଓ ଶୋଭା ଯେପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ସେମାନଙ୍କର ରୂପ ଓ ଶୋଭା ଏଠାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇଥିଲା।
ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତକଚପୀନସ୍ରକ୍ପ୍ରକୀର୍ଣଵରଭୂଷଣାଃ। ପାନଵ୍ଯାଯାମକାଲେଷୁ ନିଦ୍ରୋପହତଚେତସଃ
ଖୋଲା କେଶ, ମୁଚୁଡ଼ି ମାଳା, ଛିଟିଏ ପଡ଼ିଥିବା ମୂଲ୍ୟବାନ ଭୂଷଣ, ପାନ ଓ ଖେଳ ସମୟରେ ନିଦ୍ରାରେ ମନ ହାରାଇଥିବା ସେମାନେ ଏଠାରେ ଶୋଇଥିଲେ।
ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତତିଲକାଃ କାଶ୍ଚିତ୍ କାଶ୍ଚିଦୁଦଭ୍ରାନ୍ତନୂପୁରାଃ। ପାର୍ଶ୍ଵେ ଗଲିତହାରାଶ୍ଚ କାଶ୍ଚିତ୍ ପରମଯୋଷିତଃ
କେହିଙ୍କର ଫୋରହେଡ଼ ଚିହ୍ନ ମସି ହୋଇଯାଇଥିଲା, କେହିଙ୍କର ନୂପୁର ଡାହାଣି ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ କେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀଙ୍କର ହାର ପାଶେ ଖସିପଡ଼ିଥିଲା।
ମୁକ୍ତାହାରଵୃତାଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ କାଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରସ୍ରସ୍ତଵାସସଃ। ଵ୍ଯାଵିଦ୍ଧରଶନାଦାମାଃ କିଶୋର୍ଯ ଇଵ ଵାହିତାଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କିଛି ଜଣୀ ପାରା ହାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କିଛିଙ୍କର ପୋଶାକ ଖସିଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କର କମରବନ୍ଧ ଖୁଲିଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଯେପରି ଅପରିପକ୍ୱ କନ୍ୟାମାନେ ଉଠାଇ ନେଯାଉଛନ୍ତି, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅକୁଣ୍ଡଲଧରାଶ୍ଚାନ୍ଯା ଵିଚ୍ଛିନ୍ନମୃଦିତସ୍ରଜଃ। ଗଜେନ୍ଦ୍ରମୃଦିତାଃ ଫୁଲ୍ଲା ଲତା ଇଵ ମହାଵନେ
କିଛି ଜଣୀ କଣ୍ଠା ନଥିଲେ, କିଛିଙ୍କର ମାଳା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା ଓ ଚିପିଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ମହାବନରେ ଗଜରାଜ ଫୁଲିଥିବା ଲତାକୁ ଚିପିଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁକିରଣାଭାଶ୍ଚ ହାରାଃ କାସାଂଚିଦୁଦ୍ଗତାଃ। ହଂସା ଇଵ ବଭୁଃ ସୁପ୍ତାଃ ସ୍ତନମଧ୍ଯେଷୁ ଯୋଷିତାମ୍
କିଛି ଜଣୀଙ୍କ ଗଳାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ଚମକୁଥିବା ହାର ଉପରକୁ ଉଠିଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତାହା ତାଙ୍କର ଶୋଣିତ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଅ ହଁସମାନେ ଶୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଅପରାସାଂ ଚ ଵୈଦୂର୍ଯାଃ କାଦମ୍ବା ଇଵ ପକ୍ଷିଣଃ। ହେମସୂତ୍ରାଣି ଚାନ୍ଯାସାଂ ଚକ୍ରଵାକା ଇଵାଭଵନ୍
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଣୀଙ୍କ ଗଳାରେ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣି ଥିଲା, ଯାହା କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; କିଛିଙ୍କର ସୁନାର ତାନ୍ତୁ ଚକ୍ରବାକ ଦମ୍ପତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ହଂସକାରଣ୍ଡଵୋପେତାଶ୍ଚକ୍ରଵାକୋପଶୋଭିତାଃ। ଆପଗା ଇଵ ତା ରେଜୁର୍ଜଘନୈଃ ପୁଲିନୈରିଵ
ହଁସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ସେମାନଙ୍କର ନିତମ୍ଭ ଓ ପୃଷ୍ଠ ଏମିତି ଚମକୁଥିଲା, ଯେପରି ନଦୀ ପାର ଚରୁ ଚରୁ ଚାଲିଥିବା ପୁଲିନ ପରି।
କିଙ୍କିଣୀଜାଲସଂକାଶାସ୍ତା ହେମଵିପୁଲାମ୍ବୁଜାଃ। ଭାଵଗ୍ରାହା ଯଶସ୍ତୀରାଃ ସୁପ୍ତା ନଦ୍ଯ ଇଵାବଭୁଃ
କିଛି ଜଣୀଙ୍କ ଗଳାରେ ସୁନାର ବଡ଼ ବଦଳି ଲଗିଥିଲା, ଯାହା କି କିଙ୍କିଣିର ଜାଲି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସେମାନେ ଭାବ ଓ ଯଶ ଧରି ନଦୀ ପାର ମାନେ ଶୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ମୃଦୁଷ୍ଵଂଗେଷୁ କାସାଂଚିତ୍ କୁଚାଗ୍ରେଷୁ ଚ ସଂସ୍ଥିତାଃ। ବଭୂଵୁର୍ଭୂଷଣାନୀଵ ଶୁଭା ଭୂଷଣରାଜଯଃ
କିଛି ଜଣୀଙ୍କ ମୃଦୁ ଅଙ୍ଗ ଓ ଶୋଣିତ ଶୀର୍ଷରେ ଶୁଭ୍ର ଅଲଙ୍କାର ଶୃଙ୍ଖଳା ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭୂଷଣ।
ଅଂଶୁକାନ୍ତାଶ୍ଚ କାସାଂଚିନ୍ମୁଖମାରୁତକମ୍ପିତାଃ। ଉପର୍ଯୁପରି ଵକ୍ତ୍ରାଣାଂ ଵ୍ଯାଧୂଯନ୍ତେ ପୁନଃ ପୁନଃ
କିଛି ଜଣୀଙ୍କ ଅଂଶୁକ ଶେଷ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ବାହାରୁଥିବା ଶ୍ୱାସରେ ହଲୁକ ହଲୁକ କମ୍ପିଥିଲା, ଏବଂ ମୁଖ ଉପରେ ପୁଣିପୁଣି ଉଡ଼ୁଥିଲା।