ସ ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଭଵନସ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତୋ ମହଦ୍ଵିମାନଂ ମଣିରତ୍ନଚିତ୍ରିତମ୍। ପ୍ରତପ୍ତଜାମ୍ବୂନଦଜାଲକୃତ୍ରିମଂ ଦଦର୍ଶ ଧୀମାନ୍ ପଵନାତ୍ମଜଃ କପିଃ
ସେ ଗୃହର ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାଇ ରହି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଏକ ବଡ଼ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ମହଲ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସୁନାର ଜାଲି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ତଦପ୍ରମେଯପ୍ରତିକାରକୃତ୍ରିମଂ କୃତଂ ସ୍ଵଯଂ ସାଧ୍ଵିତି ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା। ଦିଵଂ ଗତେ ଵାଯୁପଥେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ଵ୍ଯରାଜତାଦିତ୍ଯପଥସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମ ତତ୍
ସେଇ ଅପରିମିତ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ମହଲଟିକୁ ସ୍ୱୟଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏହା ବାୟୁର ମାର୍ଗରେ ଆକାଶକୁ ଉଠିଥିଲା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମାର୍ଗ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନ ତତ୍ର କିଂଚିନ୍ନ କୃତଂ ପ୍ରଯତ୍ନତୋ ନ ତତ୍ର କିଂଚିନ୍ନ ମହାର୍ଘରତ୍ନଵତ୍। ନ ତେ ଵିଶେଷା ନିଯତାଃ ସୁରେଷ୍ଵପି ନ ତତ୍ର କିଂଚିନ୍ନ ମହାଵିଶେଷଵତ୍
ସେଠାରେ କୌଣସି କାମ ଅବହେଳାରେ ରହିନଥିଲା; କୌଣସି ଜିନିଷ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ବିନା ନଥିଲା; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ବିଶେଷତା ଦେଖିନଥିଲେ, କାରଣ ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିନିଷରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟତା ଥିଲା।
ତପଃ ସମାଧାନପରାକ୍ରମାର୍ଜିତଂ ମନଃସମାଧାନଵିଚାରଚାରିଣମ୍। ଅନେକସଂସ୍ଥାନଵିଶେଷନିର୍ମିତଂ ତତସ୍ତତସ୍ତୁଲ୍ଯଵିଶେଷନିର୍ମିତମ୍
ତପସ୍ୟା, ଧ୍ୟାନ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଅର୍ଜିତ, ମନୋନିୟନ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଚାଲିଥିବା, ଏହି ମହଲ ବହୁ ପ୍ରକାର ଆକୃତିରେ ଏବଂ ସମାନ ଭାବରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ମନଃ ସମାଧାଯ ତୁ ଶୀଘ୍ରଗାମିନଂ ଦୁରାସଦଂ ମାରୁତତୁଲ୍ଯଗାମିନମ୍। ମହାତ୍ମନାଂ ପୁଣ୍ଯକୃତାଂ ମହର୍ଦ୍ଧିନାଂ ଯଶସ୍ଵିନାମଗ୍ର଼୍ଯମୁଦାମିଵାଲଯମ୍
ଏହି ମହଲଟି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚଳିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ବାୟୁ ସମାନ ତୀବ୍ର ଗତିଶୀଳ, ମହାନ ଆତ୍ମା, ପୁଣ୍ୟବାନ, ମହାତ୍ମା ଓ ଯଶସ୍ବୀ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ନିବାସସ୍ଥଳ ଥିଲା।
ଵିଶେଷମାଲମ୍ବ୍ଯ ଵିଶେଷସଂସ୍ଥିତଂ ଵିଚିତ୍ରକୂଟଂ ବହୁକୂଟମଣ୍ଡିତମ୍। ମନୋଽଭିରାମଂ ଶରଦିନ୍ଦୁନିର୍ମଲଂ ଵିଚିତ୍ରକୂଟଂ ଶିଖରଂ ଗିରେର୍ଯଥା
ଏହି ମହଲଟି ନିଜ ଅନନ୍ୟ ଭିତିରେ ଭିତିକି, ବହୁ ପ୍ରକାର ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଶରତ୍କାଳୀନ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ପରିଶୁଦ୍ଧ, ଏହାର ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଵହନ୍ତି ଯତ୍କୁଣ୍ଡଲଶୋଭିତାନନା ମହାଶନା ଵ୍ଯୋମଚରାନିଶାଚରାଃ। ଵିଵୃତ୍ତଵିଧ୍ଵସ୍ତଵିଶାଲଲୋଚନା ମହାଜଵା ଭୂତଗଣାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ଏଠାରେ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁ କୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ, ବଡ଼ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଚକୁ ଓ ବିକୃତ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ତେଜସ୍ବୀ ଭୂତମାନେ ହଜାରେ ହଜାରେ ଏଠାକୁ ଉଠାଇ ନେଉଥିଲେ।
thumb|ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଏଠାରେ ନବମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉ।
ତସ୍ଯାଲଯଵରିଷ୍ଠସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଵିମଲମାଯତମ୍। ଦଦର୍ଶ ଭଵନଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ହନୁମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ସେ ଉତ୍ତମ ଗୃହର ମଧ୍ୟରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଏକ ପରିଶୁଦ୍ଧ ଓ ବିସ୍ତୃତ ମହଲ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଘରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲା।
ଅର୍ଧଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣମାଯତଂ ଯୋଜନଂ ମହତ୍। ଭଵନଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ବହୁପ୍ରାସାଦସଂକୁଲମ୍
ସେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ମହଲ ଅର୍ଧ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଓ ଏକ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଥିଲା, ଏବଂ ବହୁ ଉଚ୍ଚ ମହଲ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା।
ମାର୍ଗମାଣସ୍ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ସୀତାମାଯତଲୋଚନାମ୍। ସର୍ଵତଃ ପରିଚକ୍ରାମ ହନୂମାନରିସୂଦନଃ
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ହନୁମାନ, ବଡ଼ ଚକୁ ଥିବା ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଉତ୍ତମଂ ରାକ୍ଷସାଵାସଂ ହନୁମାନଵଲୋକଯନ୍। ଆସସାଦାଥ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରନିଵେଶନମ୍
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ନିବାସ ଦେଖି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ହନୁମାନ ପରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ଗୃହକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଚତୁର୍ଵିଷାଣୈର୍ଦ୍ଵିରଦୈସ୍ତ୍ରିଵିଷାଣୈସ୍ତଥୈଵ ଚ। ପରିକ୍ଷିପ୍ତମସମ୍ବାଧଂ ରକ୍ଷ୍ଯମାଣମୁଦାଯୁଧୈଃ
ସେ ଗୃହଟି ଚାରି ଶୁଣ୍ଡ ଓ ତିନି ଶୁଣ୍ଡ ଥିବା ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା, ଯାହା ଅସୀମ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ରାକ୍ଷସୀଭିଶ୍ଚ ପତ୍ନୀଭୀ ରାଵଣସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍। ଆହୃତାଭିଶ୍ଚ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ରାଜକନ୍ଯାଭିରାଵୃତମ୍
ରାବଣଙ୍କର ଗୃହଟି ତାଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀ ପତ୍ନୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜକୁମାରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ତନ୍ନକ୍ରମକରାକୀର୍ଣଂ ତିମିଂଗିଲଝଷାକୁଲମ୍। ଵାଯୁଵେଗସମାଧୂତଂ ପନ୍ନଗୈରିଵ ସାଗରମ୍
ସେଠାରେ ମହାମାଛ, ମକର ଓ ମଗରମାଛ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା, ବାୟୁର ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଉତ୍ତେଜିତ, ଏହା ସାପ ଭରିଥିବା ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଯା ହି ଵୈଶ୍ରଵଣେ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯା ଚନ୍ଦ୍ରେ ହରିଵାହନେ। ସା ରାଵଣଗୃହେ ରମ୍ଯା ନିତ୍ଯମେଵାନପାଯିନୀ
ଯେ ଶ୍ରୀ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କଠାରେ ଅଛି, ଯେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗରୁଡ଼ଙ୍କଠାରେ ଅଛି, ସେଇ ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରୀ ସଦା ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ରାବଣଙ୍କ ଗୃହରେ ବସିଥିଲା।
ତସ୍ଯ ହର୍ମ୍ଯସ୍ଯ ମଧ୍ଯସ୍ଥଵେଶ୍ମ ଚାନ୍ଯତ୍ ସୁନିର୍ମିତମ୍। ବହୁନିର୍ଯୂହସଂଯୁକ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ପଵନାତ୍ମଜଃ
ସେହି ମହଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଘର ଥିଲା, ଯାହାରେ ବହୁତ ରାସ୍ତା ଓ ଦ୍ୱାର ଥିଲା; ପବନପୁତ୍ର ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋଽର୍ଥେ କୃତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵି ଯଦ୍ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା। ଵିମାନଂ ପୁଷ୍ପକଂ ନାମ ସର୍ଵରତ୍ନଵିଭୂଷିତମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିବା ଦିବ୍ୟ ଓ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ପୁଷ୍ପକ ନାମକ ଆକାଶରଥ ଏଠାରେ ଥିଲା।
ପରେଣ ତପସା ଲେଭେ ଯତ୍ କୁବେରଃ ପିତାମହାତ୍। କୁବେରମୋଜସା ଜିତ୍ଵା ଲେଭେ ତଦ୍ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
କୁବେର ତାଙ୍କର ଭାରି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପିତାମହଙ୍କଠାରୁ ଏହା ପାଇଥିଲେ; ପରେ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜିତି, ଏହି ରଥକୁ ନେଇଥିଲେ।
ଈହାମୃଗସମାଯୁକ୍ତୈଃ କାର୍ତସ୍ଵରହିରଣ୍ମଯୈଃ। ସୁକୃତୈରାଚିତଂ ସ୍ତମ୍ଭୈଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ଚ ଶ୍ରିଯା
ଏହି ରଥ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ଓ ଚାଁଦିର ତିଆରି ଥମ୍ଭରେ ଭରିଥିଲା, ଅନେକ ଆକୃତିର ହରିଣ ଚିତ୍ର ଲାଗିଥିଲା, ଏବଂ ଏହା ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା ଯେ ଦେଖିଲେ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା।
ମେରୁମନ୍ଦରସଂକାଶୈରୁଲ୍ଲିଖଦ୍ଭିରିଵାମ୍ବରମ୍। କୂଟାଗାରୈଃ ଶୁଭାଗାରୈଃ ସର୍ଵତଃ ସମଲଂକୃତମ୍
ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଉଚ୍ଚ ଓ ଶୋଭାମୟ ମଣ୍ଡପ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ସଜାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶକୁ ଛୁଁଇଯିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ଜ୍ଵଲନାର୍କପ୍ରତୀକାଶୈଃ ସୁକୃତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା। ହେମସୋପାନଯୁକ୍ତଂ ଚ ଚାରୁପ୍ରଵରଵେଦିକମ୍
ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୁନାର ସିଢ଼ି ଓ ଶୋଭାମୟ ବେଦି ଥିଲା।
ଜାଲଵାତାଯନୈର୍ଯୁକ୍ତଂ କାଞ୍ଚନୈଃ ସ୍ଫାଟିକୈରପି। ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲମହାନୀଲମଣିପ୍ରଵରଵେଦିକମ୍
ସୁନା ଓ ସ୍ଫଟିକର ଜାଲି ଜାନେଲା, ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ଓ ବଡ଼ ନୀଳମଣିର ବେଦି ସହିତ ଏହି ଘର ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଵିଦ୍ରୁମେଣ ଵିଚିତ୍ରେଣ ମଣିଭିଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ। ନିସ୍ତୁଲାଭିଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାଭିସ୍ତଲେନାଭିଵିରାଜିତମ୍
ବିଚିତ୍ର ପାଗା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, ଅପୂର୍ବ ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଘର ଚାରିଦିଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା।
ଚନ୍ଦନେନ ଚ ରକ୍ତେନ ତପନୀଯନିଭେନ ଚ। ସୁପୁଣ୍ଯଗନ୍ଧିନା ଯୁକ୍ତମାଦିତ୍ଯତରୁଣୋପମମ୍
ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ମଧୁର ଗନ୍ଧ ମାଡ଼ିଥିଲା, ଏହି ଘର ଶୁଭ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା ଏବଂ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା।
କୂଟାଗାରୈର୍ଵରାକାରୈର୍ଵିଵିଧୈଃ ସମଲଂକୃତମ୍। ଵିମାନଂ ପୁଷ୍ପକଂ ଦିଵ୍ଯମାରୁରୋହ ମହାକପିଃ। ତତ୍ରସ୍ଥଃ ସର୍ଵତୋ ଗନ୍ଧଂ ପାନଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ନସମ୍ଭଵମ୍
ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣ୍ଡପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମହାବାନର ପୁଷ୍ପକ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ; ସେଠାରେ ଦାଉଁଥିବାବେଳେ ସେ ପାନ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାରରୁ ଉଠୁଥିବା ଗନ୍ଧ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଦିଵ୍ଯଂ ସମ୍ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଜିଘ୍ରନ୍ ରୂପଵନ୍ତମିଵାନିଲମ୍। ସ ଗନ୍ଧସ୍ତଂ ମହାସତ୍ତ୍ଵଂ ବନ୍ଧୁର୍ବନ୍ଧୁମିଵୋତ୍ତମମ୍
ସେ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ମିଶ୍ରିତ ଗନ୍ଧକୁ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ଯାହା ଶୋଭାମୟ ବାତାସ ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ସେଇ ଗନ୍ଧ ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ବନ୍ଧୁ ଅନ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ସହିତ ମିଳୁଥିବା ପରି ଅନୁଭବ ହେଉଥିଲା।
ଇତ ଏହୀତ୍ଯୁଵାଚେଵ ତତ୍ର ଯତ୍ର ସ ରାଵଣଃ। ତତସ୍ତାଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଃ ଶାଲାଂ ଦଦର୍ଶ ମହତୀଂ ଶିଵାମ୍
‘ଏଠାକୁ ଆସ’ ବୋଲି କହି, ସେ ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ; ପରେ ଯିବାବେଳେ ସେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଶୁଭ ଶାଳା ଦେଖିଲେ।
ରାଵଣସ୍ଯ ମହାକାନ୍ତାଂ କାନ୍ତାମିଵ ଵରସ୍ତ୍ରିଯମ୍। ମଣିସୋପାନଵିକୃତାଂ ହେମଜାଲଵିରାଜିତାମ୍
ଏହା ରାବଣଙ୍କର ଥିଲା ଏବଂ ଏକ ପ୍ରିୟା ଜନୀ ପରି ଶୋଭାମୟ ଥିଲା; ମଣିର ସିଢ଼ି ଓ ସୁନାର ଜାଲି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଚମକୁଥିଲା।
ସ୍ଫାଟିକୈରାଵୃତତଲାଂ ଦନ୍ତାନ୍ତରିତରୂପିକାମ୍। ମୁକ୍ତାଵଜ୍ରପ୍ରଵାଲୈଶ୍ଚ ରୂପ୍ଯଚାମୀକରୈରପି
ଏହାର ତଳ ଫ୍ୟାଟିକରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା, ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟର ଖାଲି ସ୍ଥାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ମୁକ୍ତା, ହୀରା, ପାଗା, ଚାଁଦି ଓ ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।