ଅପ୍ରାଵୃତାଃ କାଞ୍ଚନରାଜିଵର୍ଣାଃ କାଶ୍ଚିତ୍ପରାର୍ଘ୍ଯାସ୍ତପନୀଯଵର୍ଣାଃ। ପୁନଶ୍ଚ କାଶ୍ଚିଚ୍ଛଶଲକ୍ଷ୍ମଵର୍ଣାଃ କାନ୍ତପ୍ରହୀଣା ରୁଚିରାଙ୍ଗଵର୍ଣାଃ
କିଛି ନାରୀ ଅଢ଼ାକା ଥିଲେ, ସୁନା ଲୋଟସ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିଲେ; କିଛି ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଥିଲେ; ଆଉ କିଛି ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲେ, ପ୍ରିୟଜନ ଛାଡ଼ି ଦୁଃଖିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରିଯାନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ମନୋଽଭିରାମାନ୍ ସୁପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତାଃ ସୁମନୋଽଭିରାମାଃ। ଗୃହେଷୁ ହୃଷ୍ଟାଃ ପରମାଭିରାମା ହରିପ୍ରଵୀରଃ ସ ଦଦର୍ଶ ରାମାଃ
ତାପରେ, ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ପାଇ, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଘରେ ହସିଖୁସି ଥିବା, ଅତି ଆକର୍ଷକ ନାରୀମାନେକୁ ଶୂର ବାନର ଦେଖିଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରକାଶାଶ୍ଚ ହି ଵକ୍ତ୍ରମାଲା ଵକ୍ରାଃ ସୁପକ୍ଷ୍ମାଶ୍ଚ ସୁନେତ୍ରମାଲାଃ। ଵିଭୂଷଣାନାଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ମାଲାଃ ଶତହ୍ରଦାନାମିଵ ଚାରୁମାଲାଃ
ସେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପରି ମୁହଁ, ମୋଡ଼ା ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ପାଖୁଡ଼ି ଓ ଆଖି ଥିବା, ଏବଂ ଅଳଙ୍କାରର ମାଳା, ଶତଧାରା ପଦ୍ମସର ମାଳା ପରି ଆକର୍ଷକ, ଦେଖିଲେ।
ନ ତ୍ଵେଵ ସୀତାଂ ପରମାଭିଜାତାଂ ପଥି ସ୍ଥିତେ ରାଜକୁଲେ ପ୍ରଜାତାମ୍। ଲତାଂ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲାମିଵ ସାଧୁଜାତାଂ ଦଦର୍ଶ ତନ୍ଵୀଂ ମନସାଭିଜାତାମ୍
କିନ୍ତୁ ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେନି, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚ ବଂଶର, ରାଜପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ରାସ୍ତାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଫୁଲିଥିବା ଲତା ପରି ସୁନ୍ଦର ଓ ମନେ ଉଚ୍ଚ।
ସନାତନେ ଵର୍ତ୍ମନି ସଂନିଵିଷ୍ଟାଂ ରାମେକ୍ଷଣୀଂ ତାଂ ମଦନାଭିଵିଷ୍ଟାମ୍। ଭର୍ତୁର୍ମନଃ ଶ୍ରୀମଦନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟାଂ ସ୍ତ୍ରୀଭ୍ଯଃ ପରାଭ୍ଯଶ୍ଚ ସଦା ଵିଶିଷ୍ଟାମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ପୁରୁଣା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ହରିଣୀ ଆଖି, ମନରେ ଅଭିଲାଷା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପତିଙ୍କ ମହିମା ମନରେ ଭରିଥିବା, ସବୁ ନାରୀଠାରୁ ସର୍ବଦା ଅଲଗା।
ଉଷ୍ଣାର୍ଦିତାଂ ସାନୁସୃତାସ୍ରକଣ୍ଠୀଂ ପୁରା ଵରାର୍ହୋତ୍ତମନିଷ୍କକଣ୍ଠୀମ୍। ସୁଜାତପକ୍ଷ୍ମାମଭିରକ୍ତକଣ୍ଠୀଂ ଵନେ ପ୍ରନୃତ୍ତାମିଵ ନୀଲକଣ୍ଠୀମ୍
ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ, ଗଳାରେ ଅଶ୍ରୁ ଲାଗିଥିବା, ପୂର୍ବେ ମୂଲ୍ୟବାନ ହାର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୁନ୍ଦର ପାଖୁଡ଼ି ଓ ଗଭୀର ରଙ୍ଗର ଗଳା, ଜଙ୍ଗଲରେ ନାଚୁଥିବା ନୀଳ ଗଳା ପକ୍ଷୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତରେଖାମିଵ ଚନ୍ଦ୍ରଲେଖାଂ ପାଂସୁପ୍ରଦିଗ୍ଧାମିଵ ହେମରେଖାମ୍। କ୍ଷତପ୍ରରୂଢାମିଵ ଵର୍ଣରେଖାଂ ଵାଯୁପ୍ରଭୁଗ୍ନାମିଵ ମେଘରେଖାମ୍
ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଚନ୍ଦ୍ରରେଖା ପରି, ଧୂଳିରେ ଢାକା ସୁନା ରେଖା ପରି, ଛେଦ ହୋଇ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିବା ଚିହ୍ନ ପରି, ପବନରେ ବଙ୍କା ମେଘରେଖା ପରି।
ସୀତାମପଶ୍ଯନ୍ମନୁଜେଶ୍ଵରସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ପତ୍ନୀଂ ଵଦତାଂ ଵରସ୍ଯ। ବଭୂଵ ଦୁଃଖୋପହତଶ୍ଚିରସ୍ଯ ପ୍ଲଵଂଗମୋ ମନ୍ଦ ଇଵାଚିରସ୍ଯ
ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାନ ବକ୍ତା ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ବାନର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ, ଯେପରି କିଛି ସମୟ ଶାନ୍ତି ପରେ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।
thumb|ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଛଅଟିଏ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ନିକାମଂ ଵିମାନେଷୁ ଵିଚରନ୍ କାମରୂପଧୃକ୍। ଵିଚଚାର କପିର୍ଲଙ୍କାଂ ଲାଘଵେନ ସମନ୍ଵିତଃ
ଯେହେତୁ ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିପାରୁଥିଲେ, ବାନର ଲଘୁତ୍ୱରେ ଲଙ୍କାର ଭିତରେ ରହୁଥିବା ମହଲମାନେ ଭିତରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଆସସାଦ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରନିଵେଶନମ୍। ପ୍ରାକାରେଣାର୍କଵର୍ଣେନ ଭାସ୍ଵରେଣାଭିସଂଵୃତମ୍
ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗର ଉଜ୍ୱଳ ପ୍ରାଚୀରରେ ଘିରା ଦାନବରାଜାଙ୍କ ଗୃହକୁ ନିକଟରେ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ।
ରକ୍ଷିତଂ ରାକ୍ଷସୈର୍ଭୀମୈଃ ସିଂହୈରିଵ ମହଦ୍ ଵନମ୍। ସମୀକ୍ଷମାଣୋ ଭଵନଂ ଚକାଶେ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେପରି ମହାବନକୁ ସିଂହମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଭବନକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ବାନର ଗଜ ଏହି ଭବନକୁ ଦେଖି ଅତି ଉଜ୍ୱଳ ଲାଗିଲା।
ରୂପ୍ଯକୋପହିତୈଶ୍ଚିତ୍ରୈସ୍ତୋରଣୈର୍ହେମଭୂଷଣୈଃ। ଵିଚିତ୍ରାଭିଶ୍ଚ କକ୍ଷ୍ଯାଭିର୍ଦ୍ଵାରୈଶ୍ଚ ରୁଚିରୈର୍ଵୃତମ୍
ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ଲଗାଇଥିବା ରୂପା ତୋରଣ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଅଂଗନା ଓ ସୁନ୍ଦର ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଘିରା ଥିଲା।
ଗଜାସ୍ଥିତୈର୍ମହାମାତ୍ରୈଃ ଶୂରୈଶ୍ଚ ଵିଗତଶ୍ରମୈଃ। ଉପସ୍ଥିତମସଂହାର୍ଯୈର୍ହଯୈଃ ସ୍ଯନ୍ଦନଯାଯିଭିଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଚାଳକ ଓ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଶୂର ବୀରମାନେ, ଅଜୟ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥଚାଳକମାନେ ସେଠାରେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ।
ବହୁରତ୍ନସମାକୀର୍ଣଂ ପରାର୍ଘ୍ଯାସନଭୂଷିତମ୍। ମହାରଥସମାଵାପଂ ମହାରଥମହାସନମ୍
ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା, ଉଚ୍ଚ ମୂଲ୍ୟର ଆସନ ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ବଡ଼ ବଡ଼ ରଥୀ ଓ ମହାନ ରଥ ଆସନରେ ଭରିପୁରା ଥିଲା।
ଦୃଶ୍ଯୈଶ୍ଚ ପରମୋଦାରୈସ୍ତୈସ୍ତୈଶ୍ଚ ମୃଗପକ୍ଷିଭିଃ। ଵିଵିଧୈର୍ବହୁସାହସ୍ରୈଃ ପରିପୂର୍ଣଂ ସମନ୍ତତଃ
ଚାରିପଟେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଉତ୍ତମ ଦୃଶ୍ୟ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅନେକ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଵିନୀତୈରନ୍ତପାଲୈଶ୍ଚ ରକ୍ଷୋଭିଶ୍ଚ ସୁରକ୍ଷିତମ୍। ମୁଖ୍ଯାଭିଶ୍ଚ ଵରସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ପରିପୂର୍ଣଂ ସମନ୍ତତଃ
ଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ତଃପାଳ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷିତ, ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ମୁଦିତପ୍ରମଦାରତ୍ନଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରନିଵେଶନମ୍। ଵରାଭରଣସଂହ୍ରାଦୈଃ ସମୁଦ୍ରସ୍ଵନନିଃସ୍ଵନମ୍
ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ନିବାସ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଶୋଭାମୟୀ ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଆଭୂଷଣର ରବେ ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଗଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା।
ତଦ୍ ରାଜଗୁଣସମ୍ପନ୍ନଂ ମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵରଚନ୍ଦନୈଃ। ମହାଜନସମାକୀର୍ଣଂ ସିଂହୈରିଵ ମହଦ୍ ଵନମ୍
ସେହି ରାଜପ୍ରସାଦ ରାଜସିକ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉତ୍ତମ ଚନ୍ଦନର ସୁଗନ୍ଧରେ ମନୋହର, ବଡ଼ ବଡ଼ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଶିଂହମାନେ ଦ୍ୱାରା।
ଭେରୀମୃଦଙ୍ଗାଭିରୁତଂ ଶଙ୍ଖଘୋଷଵିନାଦିତମ୍। ନିତ୍ଯାର୍ଚିତଂ ପର୍ଵସୁତଂ ପୂଜିତଂ ରାକ୍ଷସୈଃ ସଦା
ବେରି ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା, ଶଂଖର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, ପ୍ରତିଦିନ ଓ ପର୍ବଦିନରେ ପୂଜିତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ସଦା ମାନ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ସମୁଦ୍ରମିଵ ଗମ୍ଭୀରଂ ସମୁଦ୍ରସମନିଃସ୍ଵନମ୍। ମହାତ୍ମନୋ ମହଦ୍ ଵେଶ୍ମ ମହାରତ୍ନପରିଚ୍ଛଦମ୍
ସମୁଦ୍ର ପରି ଗଭୀର ଓ ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଗଞ୍ଜିଉଠୁଥିବା, ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କର ବଡ଼ ଗୃହ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଧନରେ ଭରିଥିଲା।
ମହାରତ୍ନସମାକୀର୍ଣଂ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାକପିଃ। ଵିରାଜମାନଂ ଵପୁଷା ଗଜାଶ୍ଵରଥସଂକୁଲମ୍
ସେ ମହାବାନର ଏହି ମହାନ ଗୃହକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ଶୋଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭିଡ଼ ଥିଲା।
ଲଂକାଭରଣମିତ୍ଯେଵ ସୋଽମନ୍ଯତ ମହାକପିଃ। ଚଚାର ହନୁମାଂସ୍ତତ୍ର ରାଵଣସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ସେ ମହାବାନର ଭାବିଲେ, 'ଏହି ଲଙ୍କାର ଶୋଭା', ଏବଂ ହନୁମାନ ରାବଣଙ୍କ ନିକଟରେ ସେଠାରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଗୃହାଦ୍ ଗୃହଂ ରାକ୍ଷସାନାମୁଦ୍ଯାନାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଵୀକ୍ଷମାଣୋଽପ୍ଯସଂତ୍ରସ୍ତଃ ପ୍ରାସାଦାଂଶ୍ଚ ଚଚାର ସଃ
ସେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଘରୁ ଘର, ସମସ୍ତ ବାଗିଚା ଓ ପ୍ରସାଦଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଘୁରୁଥିଲେ।
ଅଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ମହାଵେଗଃ ପ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍। ତତୋଽନ୍ଯତ୍ ପୁପ୍ଲୁଵେ ଵେଶ୍ମ ମହାପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତେବେ, ବଡ଼ ତ୍ୱରାରେ ଲାଫି ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତାହାଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ବଡ଼ପାର୍ଶ୍ୱଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଲେ।
ଅଥ ମେଘପ୍ରତୀକାଶଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣନିଵେଶନମ୍। ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ଚ ତଥା ପୁପ୍ଲୁଵେ ସ ମହାକପିଃ
ତାପରେ, ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଗୃହ ଏବଂ ଭଳିଭାବେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଘରକୁ ମହାବାନର ଲାଫିଗଲେ।
ମହୋଦରସ୍ଯ ଚ ତଥା ଵିରୂପାକ୍ଷସ୍ଯ ଚୈଵ ହି। ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵସ୍ଯ ଭଵନଂ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲେସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏଭଳି ମହୋଦର, ବିରୂପାକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱ, ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳିଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଯାଇଲେ।
ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଚ ତଥା ପୁପ୍ଲୁଵେ ସ ମହାକପିଃ। ଶୁକସ୍ଯ ଚ ମହାଵେଗଃ ସାରଣସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ
ଏଭଳି ମହାବାନର ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଘରକୁ, ଶୁକ, ତ୍ୱରିତ ଚଳିତ ସାରଣ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଲାଫିଗଲେ।
ତଥା ଚେନ୍ଦ୍ରଜିତୋ ଵେଶ୍ମ ଜଗାମ ହରିଯୂଥପଃ। ଜମ୍ବୁମାଲେଃ ସୁମାଲେଶ୍ଚ ଜଗାମ ହରିସତ୍ତମଃ
ଏଭଳି ବାନରମାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ମହଲକୁ ଯାଇଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ଜମ୍ବୁମାଳି ଓ ସୁମାଳିଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରଶ୍ମିକେତୋଶ୍ଚ ଭଵନଂ ସୂର୍ଯଶତ୍ରୋସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଵଜ୍ରକାଯସ୍ଯ ଚ ତଥା ପୁପ୍ଲୁଵେ ସ ମହାକପିଃ
ସେ ରଶ୍ମିକେତୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଶତ୍ରୁ ଏବଂ ବଜ୍ରକାୟଙ୍କ ଘରକୁ ଏଭଳି ଲାଫିଲେ।