ସ ହେମଜାମ୍ବୂନଦଚକ୍ରଵାଲଂ ମହାର୍ହମୁକ୍ତାମଣି ଭୂଷିତାନ୍ତମ୍। ପରାର୍ଘ୍ଯକାଲାଗୁରୁଚନ୍ଦନାର୍ହଂ ସ ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରମାଵିଵେଶ
ସେ ରାବଣଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଯାହା ସୁନା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ରେଳିଂ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା, ମୂଲ୍ୟବାନ ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିରେ ସଜିଥିଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଳାଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନର ସୁଗନ୍ଧରେ ମହକିଥିଲା ।
thumb|ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଏଠି ଶେଷ ହେଲା ।
ତତଃ ସ ମଧ୍ଯଂଗତମଂଶୁମନ୍ତଂ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଵିତାନଂ ମୁହୁରୁଦ୍ଵମନ୍ତମ୍। ଦଦର୍ଶ ଧୀମାନ୍ ଭୁଵି ଭାନୁମନ୍ତଂ ଗୋଷ୍ଠେ ଵୃଷଂ ମତ୍ତମିଵ ଭ୍ରମନ୍ତମ୍
ତାପରେ ସେ ଧୀର ମନୁଷ୍ୟ ଆକାଶରେ ଚାନ୍ଦକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ତାଲି ହେଉଥିଲା, ପ୍ରକାଶ ଫିଲାଉଥିଲା, ଆଉ ଏହି ଚାନ୍ଦ ଏକ ମଦୋନ୍ମତ ବୃଷ ଗୋଷ୍ଠରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ଲୋକସ୍ଯ ପାପାନି ଵିନାଶଯନ୍ତଂ ମହୋଦଧିଂ ଚାପି ସମେଧଯନ୍ତମ୍। ଭୂତାନି ସର୍ଵାଣି ଵିରାଜଯନ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ଶୀତାଂଶୁମଥାଭିଯାନ୍ତମ୍
ସେ ଶୀତଳ କିରଣ ଥିବା ଚାନ୍ଦକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥି ଜଗତର ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲା, ବଡ଼ ସାଗରକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା ।
ଯା ଭାତି ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଭୁଵି ମନ୍ଦରସ୍ଥା ଯଥା ପ୍ରଦୋଷେଷୁ ଚ ସାଗରସ୍ଥା। ତଥୈଵ ତୋଯେଷୁ ଚ ପୁଷ୍କରସ୍ଥା ରରାଜ ସା ଚାରୁନିଶାକରସ୍ଥା
ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ଭୂମିରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯେପରି ଚମକେ, ସାଗରରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଯେପରି ଚମକେ, ପୁଷ୍କର ଜଳରେ ଯେପରି ଚମକେ, ସେପରି ଚାନ୍ଦ ଆକାଶରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଚମକୁଥିଲା ।
ହଂସୋ ଯଥା ରାଜତପଞ୍ଜରସ୍ଥଃ ସିଂହୋ ଯଥା ମନ୍ଦରକନ୍ଦରସ୍ଥଃ। ଵୀରୋ ଯଥା ଗର୍ଵିତକୁଞ୍ଜରସ୍ଥ- ଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଽପି ବଭ୍ରାଜ ତଥାମ୍ବରସ୍ଥଃ
ରୂପା ଖାଞ୍ଚିରେ ହଂସ ଯେପରି ଚମକେ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଗୁହାରେ ସିଂହ ଯେପରି ଚମକେ, ଗର୍ବିତ ହାତୀରେ ବୀର ଯେପରି ଚମକେ, ସେପରି ଚାନ୍ଦ ଆକାଶରେ ଚମକୁଥିଲା ।
ଵିନଷ୍ଟଶୀତାମ୍ବୁତୁଷାରପଙ୍କୋ ମହାଗ୍ରହଗ୍ରାହଵିନଷ୍ଟପଙ୍କଃ। ପ୍ରକାଶଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଶ୍ରଯନିର୍ମଲାଙ୍କୋ ରରାଜ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଭଗଵାନ୍ ଶଶାଙ୍କଃ
ଶୀତଳ ଚାନ୍ଦ, ଯାହା ତୁଷାର ଓ ମହାଗ୍ରହର ଛାୟାରୁ ମୁକ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଚିହ୍ନ ଓ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲା ।
ଶିଲାତଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥା ମୃଗେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାରଣଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥା ଗଜେନ୍ଦ୍ରଃ। ରାଜ୍ଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଯଥା ନରେନ୍ଦ୍ର- ସ୍ତଥା ପ୍ରକାଶୋ ଵିରରାଜ ଚନ୍ଦ୍ରଃ
ଯେପରି ଶିଳା ତଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସିଂହ ଚମକେ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ହାତୀ ଚମକେ, ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ ରାଜା ଚମକେ, ସେପରି ଚାନ୍ଦ ଆକାଶରେ ଚମକୁଥିଲା ।
ପ୍ରକାଶଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯନଷ୍ଟଦୋଷଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧରକ୍ଷଃପିଶିତାଶଦୋଷଃ। ରାମାଭିରାମେରିତଚିତ୍ତଦୋଷଃ ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରକାଶୋ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଦୋଷଃ
ସ୍ୱର୍ଗ ପରି ଚମକୁଥିବା ପ୍ରଦୋଷ, ଚାନ୍ଦ ଉଦୟ ହେବାରେ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିଦେଲା, ବଢୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ଓ ମାଂସ ଖାଇବା ଦୂର କରିଦେଲା, ରାମଙ୍କର ମଧୁରତାରେ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲା ।
ତନ୍ତ୍ରୀସ୍ଵରାଃ କର୍ଣସୁଖାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ ସ୍ଵପନ୍ତି ନାର୍ଯଃ ପତିଭିଃ ସୁଵୃତ୍ତାଃ। ନକ୍ତଂଚରାଶ୍ଚାପି ତଥା ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଵିହର୍ତୁମତ୍ଯଦ୍ଭୁତରୌଦ୍ରଵୃତ୍ତାଃ
ତାନ୍ତ୍ରୀ ଗୀତ ଶ୍ରବଣକୁ ମଧୁର ଲାଗୁଥିଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଶୁଇଥିଲେ, ଏବଂ ରାତିରେ ଘୂରଣା କରୁଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଜା କରିବାକୁ ବାହାରିଲେ ।
ମତ୍ତପ୍ରମତ୍ତାନି ସମାକୁଲାନି ରଥାଶ୍ଵଭଦ୍ରାସନସଂକୁଲାନି। ଵୀରଶ୍ରିଯା ଚାପି ସମାକୁଲାନି ଦଦର୍ଶ ଧୀମାନ୍ ସ କପିଃ କୁଲାନି
ସେ ଧୀର ବାନର ମଦୋନ୍ମତ ଓ ଅସ୍ଥିର ଥିବା କୁଳମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସୁନ୍ଦର ଆସନ ଭିତରେ ଭିଡ଼ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ବୀରମାନଙ୍କର ମହିମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ।
ପରସ୍ପରଂ ଚାଧିକମାକ୍ଷିପନ୍ତି ଭୁଜାଂଶ୍ଚ ପୀନାନଧିଵିକ୍ଷିପନ୍ତି। ମତ୍ତପ୍ରଲାପାନଧିଵିକ୍ଷିପନ୍ତି ମତ୍ତାନି ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯମଧିକ୍ଷିପନ୍ତି
ସେମାନେ ଏକାପରକୁ ବେଶି ଅପମାନ କରୁଥିଲେ, ମଜବୁତ ହାତକୁ ଏକାପରକୁ ଫିଙ୍ଗୁଥିଲେ, ମଦରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ମଦରେ ଏକାପରକୁ ଅପମାନ କରୁଥିଲେ ।
ରକ୍ଷାଂସି ଵକ୍ଷାଂସି ଚ ଵିକ୍ଷିପନ୍ତି ଗାତ୍ରାଣି କାନ୍ତାସୁ ଚ ଵିକ୍ଷିପନ୍ତି। ରୂପାଣି ଚିତ୍ରାଣି ଚ ଵିକ୍ଷିପନ୍ତି ଦୃଢାନି ଚାପାନି ଚ ଵିକ୍ଷିପନ୍ତି
ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କର ଛାତିକୁ ଫିଙ୍ଗୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଗାତ୍ର ଫିଙ୍ଗୁଥିଲେ, ନିଜ ଅନେକ ରୂପକୁ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଏବଂ ମଜବୁତ ଧନୁକୁ ଦେଖାଉଥିଲେ ।
ଦଦର୍ଶ କାନ୍ତାଶ୍ଚ ସମାଲଭନ୍ତ୍ଯ- ସ୍ତଥାପରାସ୍ତତ୍ର ପୁନଃ ସ୍ଵପନ୍ତ୍ଯଃ। ସୁରୂପଵକ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ତଥା ହସନ୍ତ୍ଯଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପରାଶ୍ଚାପି ଵିନିଃଶ୍ଵସନ୍ତ୍ଯଃ
ସେ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ନାରୀମାନେ ଦେଖିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଇଥିଲେ, କିଛି ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଦେଖି ହସୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ତାଗୁଥିଲେ ।
ମହାଗଜୈଶ୍ଚାପି ତଥା ନଦଦ୍ଭିଃ ସୁପୂଜିତୈଶ୍ଚାପି ତଥା ସୁସଦ୍ଭିଃ। ରରାଜ ଵୀରୈଶ୍ଚ ଵିନିଃଶ୍ଵସଦ୍ଭି- ର୍ହ୍ରଦା ଭୁଜଂଗୈରିଵ ନିଃଶ୍ଵସଦ୍ଭିଃ
ବଡ଼ ହାତୀମାନେ ଗଜ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ସମ୍ମାନିତ ଓ ଭଲ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ବୀରମାନେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ତାଗୁଥିଲେ, ଏହି ସହର ହ୍ରଦରେ ସାପ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ତାଗୁଥିବା ପରି ଚମକୁଥିଲା ।
ବୁଦ୍ଧିପ୍ରଧାନାନ୍ ରୁଚିରାଭିଧାନାନ୍ ସଂଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଞ୍ଜଗତଃ ପ୍ରଧାନାନ୍। ନାନାଵିଧାନାନ୍ ରୁଚିରାଭିଧାନାନ୍ ଦଦର୍ଶ ତସ୍ଯାଂ ପୁରି ଯାତୁଧାନାନ୍
ସେ ଏହି ସହରରେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁ ଯାତୁଧାନମାନେ ବୁଦ୍ଧିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନାମରେ ମଧୁର, କାମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଜଗତର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଓ ମଧୁର ନାମ ଥିବା ।
ନନନ୍ଦ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ଚ ତାନ୍ ସୁରୂପାନ୍ ନାନାଗୁଣାନାତ୍ମଗୁଣାନୁରୂପାନ୍। ଵିଦ୍ଯୋତମାନାନ୍ ସ ଚ ତାନ୍ ସୁରୂପାନ୍ ଦଦର୍ଶ କାଂଶ୍ଚିଚ୍ଚ ପୁନର୍ଵିରୂପାନ୍
ସେ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର ଲୋକମାନେ, ନିଜ ଗୁଣ ଓ ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁସରି ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଅତି ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ; ସେଉଁଠି କିଛି ବିକୃତ ଆକୃତିର ଲୋକମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ଵରାର୍ହାଃ ସୁଵିଶୁଦ୍ଧଭାଵା- ସ୍ତେଷାଂ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତତ୍ର ମହାନୁଭାଵାଃ। ପ୍ରିଯେଷୁ ପାନେଷୁ ଚ ସକ୍ତଭାଵା ଦଦର୍ଶ ତାରା ଇଵ ସୁସ୍ଵଭାଵାଃ
ତାପରେ ସେଉଁଠି ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ, ପବିତ୍ର ମନଭାବ ଥିବା, ମହାନ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଧାରଣ କରୁଥିବା, ପ୍ରିୟଜନ ଓ ମଦ୍ୟପାନରେ ଆସକ୍ତ ନାରୀମାନେକୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ଗୁଣରେ ତାରାମାନଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲେ।
ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଜ୍ଵଲନ୍ତୀସ୍ତ୍ରପଯୋପଗୂଢା ନିଶୀଥକାଲେ ରମଣୋପଗୂଢାଃ। ଦଦର୍ଶ କାଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରମଦୋପଗୂଢା ଯଥା ଵିହଂଗା ଵିହଗୋପଗୂଢାଃ
କିଛି ନାରୀ, ଉଜ୍ୱଳ ଦେହରେ, ମଧ୍ୟରାତିରେ ପ୍ରେମିକଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଥିଲେ; କିଛି ଆଉ ମିତ୍ରମାନେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଚଡ଼ିଆ ଚଡ଼ିଆଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଥାଏ।
ଅନ୍ଯାଃ ପୁନର୍ହର୍ମ୍ଯତଲୋପଵିଷ୍ଟା- ସ୍ତତ୍ର ପ୍ରିଯାଙ୍କେଷୁ ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟାଃ। ଭର୍ତୁଃ ପରା ଧର୍ମପରା ନିଵିଷ୍ଟା ଦଦର୍ଶ ଧୀମାନ୍ ମଦନୋପଵିଷ୍ଟାଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ମହଲର ଉପର ତଳରେ, ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ଆଙ୍କରେ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ; ସେମାନେ ପତିଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଭଜୁଥିଲେ, ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ, ଏବଂ କିଛି ଆଉ ମନେ ଅଭିଲାଷାରେ ବସିଥିଲେ।
ଅପ୍ରାଵୃତାଃ କାଞ୍ଚନରାଜିଵର୍ଣାଃ କାଶ୍ଚିତ୍ପରାର୍ଘ୍ଯାସ୍ତପନୀଯଵର୍ଣାଃ। ପୁନଶ୍ଚ କାଶ୍ଚିଚ୍ଛଶଲକ୍ଷ୍ମଵର୍ଣାଃ କାନ୍ତପ୍ରହୀଣା ରୁଚିରାଙ୍ଗଵର୍ଣାଃ
କିଛି ନାରୀ ଅଢ଼ାକା ଥିଲେ, ସୁନା ଲୋଟସ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିଲେ; କିଛି ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଥିଲେ; ଆଉ କିଛି ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲେ, ପ୍ରିୟଜନ ଛାଡ଼ି ଦୁଃଖିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରିଯାନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ମନୋଽଭିରାମାନ୍ ସୁପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତାଃ ସୁମନୋଽଭିରାମାଃ। ଗୃହେଷୁ ହୃଷ୍ଟାଃ ପରମାଭିରାମା ହରିପ୍ରଵୀରଃ ସ ଦଦର୍ଶ ରାମାଃ
ତାପରେ, ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ପାଇ, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଘରେ ହସିଖୁସି ଥିବା, ଅତି ଆକର୍ଷକ ନାରୀମାନେକୁ ଶୂର ବାନର ଦେଖିଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରକାଶାଶ୍ଚ ହି ଵକ୍ତ୍ରମାଲା ଵକ୍ରାଃ ସୁପକ୍ଷ୍ମାଶ୍ଚ ସୁନେତ୍ରମାଲାଃ। ଵିଭୂଷଣାନାଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ମାଲାଃ ଶତହ୍ରଦାନାମିଵ ଚାରୁମାଲାଃ
ସେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପରି ମୁହଁ, ମୋଡ଼ା ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ପାଖୁଡ଼ି ଓ ଆଖି ଥିବା, ଏବଂ ଅଳଙ୍କାରର ମାଳା, ଶତଧାରା ପଦ୍ମସର ମାଳା ପରି ଆକର୍ଷକ, ଦେଖିଲେ।
ନ ତ୍ଵେଵ ସୀତାଂ ପରମାଭିଜାତାଂ ପଥି ସ୍ଥିତେ ରାଜକୁଲେ ପ୍ରଜାତାମ୍। ଲତାଂ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲାମିଵ ସାଧୁଜାତାଂ ଦଦର୍ଶ ତନ୍ଵୀଂ ମନସାଭିଜାତାମ୍
କିନ୍ତୁ ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେନି, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚ ବଂଶର, ରାଜପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ରାସ୍ତାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଫୁଲିଥିବା ଲତା ପରି ସୁନ୍ଦର ଓ ମନେ ଉଚ୍ଚ।
ସନାତନେ ଵର୍ତ୍ମନି ସଂନିଵିଷ୍ଟାଂ ରାମେକ୍ଷଣୀଂ ତାଂ ମଦନାଭିଵିଷ୍ଟାମ୍। ଭର୍ତୁର୍ମନଃ ଶ୍ରୀମଦନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟାଂ ସ୍ତ୍ରୀଭ୍ଯଃ ପରାଭ୍ଯଶ୍ଚ ସଦା ଵିଶିଷ୍ଟାମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ପୁରୁଣା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ହରିଣୀ ଆଖି, ମନରେ ଅଭିଲାଷା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପତିଙ୍କ ମହିମା ମନରେ ଭରିଥିବା, ସବୁ ନାରୀଠାରୁ ସର୍ବଦା ଅଲଗା।
ଉଷ୍ଣାର୍ଦିତାଂ ସାନୁସୃତାସ୍ରକଣ୍ଠୀଂ ପୁରା ଵରାର୍ହୋତ୍ତମନିଷ୍କକଣ୍ଠୀମ୍। ସୁଜାତପକ୍ଷ୍ମାମଭିରକ୍ତକଣ୍ଠୀଂ ଵନେ ପ୍ରନୃତ୍ତାମିଵ ନୀଲକଣ୍ଠୀମ୍
ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ, ଗଳାରେ ଅଶ୍ରୁ ଲାଗିଥିବା, ପୂର୍ବେ ମୂଲ୍ୟବାନ ହାର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୁନ୍ଦର ପାଖୁଡ଼ି ଓ ଗଭୀର ରଙ୍ଗର ଗଳା, ଜଙ୍ଗଲରେ ନାଚୁଥିବା ନୀଳ ଗଳା ପକ୍ଷୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତରେଖାମିଵ ଚନ୍ଦ୍ରଲେଖାଂ ପାଂସୁପ୍ରଦିଗ୍ଧାମିଵ ହେମରେଖାମ୍। କ୍ଷତପ୍ରରୂଢାମିଵ ଵର୍ଣରେଖାଂ ଵାଯୁପ୍ରଭୁଗ୍ନାମିଵ ମେଘରେଖାମ୍
ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଚନ୍ଦ୍ରରେଖା ପରି, ଧୂଳିରେ ଢାକା ସୁନା ରେଖା ପରି, ଛେଦ ହୋଇ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିବା ଚିହ୍ନ ପରି, ପବନରେ ବଙ୍କା ମେଘରେଖା ପରି।
ସୀତାମପଶ୍ଯନ୍ମନୁଜେଶ୍ଵରସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ପତ୍ନୀଂ ଵଦତାଂ ଵରସ୍ଯ। ବଭୂଵ ଦୁଃଖୋପହତଶ୍ଚିରସ୍ଯ ପ୍ଲଵଂଗମୋ ମନ୍ଦ ଇଵାଚିରସ୍ଯ
ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାନ ବକ୍ତା ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ବାନର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ, ଯେପରି କିଛି ସମୟ ଶାନ୍ତି ପରେ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।
thumb|ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଛଅଟିଏ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ନିକାମଂ ଵିମାନେଷୁ ଵିଚରନ୍ କାମରୂପଧୃକ୍। ଵିଚଚାର କପିର୍ଲଙ୍କାଂ ଲାଘଵେନ ସମନ୍ଵିତଃ
ଯେହେତୁ ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିପାରୁଥିଲେ, ବାନର ଲଘୁତ୍ୱରେ ଲଙ୍କାର ଭିତରେ ରହୁଥିବା ମହଲମାନେ ଭିତରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଥିଲେ।