ଵିଵିଧାକୃତିରୂପାଣି ଭଵନାନି ତତସ୍ତତଃ। ଶୁଶ୍ରାଵ ରୁଚିରଂ ଗୀତଂ ତ୍ରିସ୍ଥାନସ୍ଵରଭୂଷିତମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଏଠି-ଓଠି ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଓ ଆକୃତିର ମହଳ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାର ସ୍ୱରରେ ଶୋଭିତ ଆନନ୍ଦମୟ ଗୀତ ଶୁଣିଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମଦନଵିଦ୍ଧାନାଂ ଦିଵି ଚାପ୍ସରସାମିଵ। ଶୁଶ୍ରାଵ କାଞ୍ଚୀନିନଦଂ ନୂପୁରାଣାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନମ୍
ପ୍ରେମରେ ମୁଗ୍ଧ ନାରୀମାନେ, ଯେପରି ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ, ସେମାନଙ୍କର କଞ୍ଚୀର ଝଙ୍କାର ଓ ପାଦସ୍ୱନ ନୂପୁରର ଶବ୍ଦ ସେ ଶୁଣିଲେ।
ସୋପାନନିନଦାଂଶ୍ଚାପି ଭଵନେଷୁ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଆସ୍ଫୋଟିତନିନାଦାଂଶ୍ଚ କ୍ଷ୍ଵେଡିତାଂଶ୍ଚ ତତସ୍ତତଃ
ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ଗୃହମାନେ ଭିତରେ ପାଦଚାପର ଶବ୍ଦ, ହାତ ତାଳି ଓ ଶିସ୍ତିର ଶବ୍ଦ ଏଠି-ଓଠି ଶୁଣିଲେ।
ଶୁଶ୍ରାଵ ଜପତାଂ ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ରକ୍ଷୋଗୃହେଷୁ ଵୈ। ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିରତାଂଶ୍ଚୈଵ ଯାତୁଧାନାନ୍ ଦଦର୍ଶ ସଃ
ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଜ ଘରେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିବାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ପାଠରେ ଲିନ ଯାତୁଧାନମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ରାଵଣସ୍ତଵସଂଯୁକ୍ତାନ୍ ଗର୍ଜତୋ ରାକ୍ଷସାନପି। ରାଜମାର୍ଗଂ ସମାଵୃତ୍ଯ ସ୍ଥିତଂ ରକ୍ଷୋଗଣଂ ମହତ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ରାବଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ଏବଂ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ବଡ଼ ରାକ୍ଷସ ସମୂହ ରାଜପଥକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ।
ଦଦର୍ଶ ମଧ୍ଯମେ ଗୁଲ୍ମେ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଚରାନ୍ ବହୂନ୍। ଦୀକ୍ଷିତାଞ୍ଜଟିଲାନ୍ ମୁଣ୍ଡାନ୍ ଗୋଜିନାମ୍ବରଵାସସଃ
ମଧ୍ୟ ଦଳରେ ସେ ଦେଖିଲେ ବହୁତ ରାକ୍ଷସ ଚରମାନେ, ଯେମାନେ ଦୀକ୍ଷିତ, ଜଟାଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡମୁଣ୍ଡା, ଗୋମୟ ଛାଲର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଦର୍ଭମୁଷ୍ଟିପ୍ରହରଣାନଗ୍ନିକୁଣ୍ଡାଯୁଧାଂସ୍ତଥା। କୂଟମୁଦ୍ଗରପାଣୀଂଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡାଯୁଧଧରାନପି
କେହି ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରିଥିଲେ, କେହି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରିଥିଲେ, କେହି ମୁସଳ ଓ ଗଦା ଧରିଥିଲେ, କେହି ଦଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଏକାକ୍ଷାନେକଵର୍ଣାଂଶ୍ଚ ଲଂବୋଦରପଯୋଧରାନ୍। କରାଲାନ୍ ଭୁଗ୍ନଵକ୍ତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିକଟାନ୍ ଵାମନାଂସ୍ତଥା
ସେ ଦେଖିଲେ କେହି ଏକ ଆଖି, କେହି ବହୁରଙ୍ଗୀ, କେହି ଭଡ଼ ଉଦର ଓ ବଡ଼ ଛାତି, କେହି ଭୟଙ୍କର, କେହି ବାଙ୍କାମୁହଁ, କେହି ବିକଟ ଓ କେହି ବାମନ ଆକୃତିର।
ଧନ୍ଵିନଃ ଖଡ୍ଗିନଶ୍ଚୈଵ ଶତଘ୍ନୀମୁସଲାଯୁଧାନ୍। ପରିଘୋତ୍ତମହସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଵିଚିତ୍ରକଵଚୋଜ୍ଜ୍ଵଲାନ୍
ସେ ଧନୁର୍ଧର, ଖଡ୍ଗଧାରୀ, ଶତଘ୍ନୀ ଓ ମୁସଳ ଧାରୀ, ବଡ଼ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ନାତିସ୍ଥୂଲାନ୍ ନାତିକୃଶାନ୍ ନାତିଦୀର୍ଘାତିହ୍ରସ୍ଵକାନ୍। ନାତିଗୌରାନ୍ ନାତିକୃଷ୍ଣାନ୍ନାତିକୁବ୍ଜାନ୍ନ ଵାମନାନ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ନ କୁବୁଳା, ନ ଅତି ଶୁକ୍ଳ, ନ ଅତି ଦୀଘଳ, ନ ଅତି ଛୋଟ, ନ ଅତି ଗୋରା, ନ ଅତି କଳା, ନ ଅତି କୁବ୍ଜ, ନ ଅତି ବାମନ ରାକ୍ଷସମାନେ।
ଵିରୂପାନ୍ ବହୁରୂପାଂଶ୍ଚ ସୁରୂପାଂଶ୍ଚ ସୁଵର୍ଚସଃ। ଧ୍ଵଜିନଃ ପତାକିନଶ୍ଚୈଵ ଦଦର୍ଶ ଵିଵିଧାଯୁଧାନ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ବିକୃତ ଆକୃତି, ବହୁ ରୂପ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଧ୍ୱଜ ଓ ପତାକା ଧାରଣ କରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ।
ଶକ୍ତିଵୃକ୍ଷାଯୁଧାଂଶ୍ଚୈଵ ପଟ୍ଟିଶାଶନିଧାରିଣଃ। କ୍ଷେପଣୀପାଶହସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାକପିଃ
ସେ ମହାବାନର ଦେଖିଲେ ଶୂଳ, ବୃକ୍ଷ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଖଡ୍ଗ ଓ ବଜ୍ର ଧରିଥିବା, ଏବଂ ହାତରେ ଗୁଳି ଓ ପାଶ ଧରିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ।
ସ୍ରଗ୍ଵିଣସ୍ତ୍ଵନୁଲିପ୍ତାଂଶ୍ଚ ଵରାଭରଣଭୂଷିତାନ୍। ନାନାଵେଷସମାଯୁକ୍ତାନ୍ ଯଥାସ୍ଵୈରଚରାନ୍ ବହୂନ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ଅନେକ ମଣିଷ, ମାଳା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକରେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଥିବା।
ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୂଲଧରାଂଶ୍ଚୈଵ ଵଜ୍ରିଣଶ୍ଚ ମହାବଲାନ୍। ଶତସାହସ୍ରମଵ୍ଯଗ୍ରମାରକ୍ଷଂ ମଧ୍ଯମଂ କପିଃ
ସେ ଦେଖିଲେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ ଧାରଣ କରିଥିବା, ବଳବାନ ବଜ୍ରଧାରୀ, ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ଜାଗ୍ରତ ଓ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ।
ରକ୍ଷୋଽଧିପତିନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦଦର୍ଶାନ୍ତଃପୁରାଗ୍ରତଃ। ସ ତଦା ତଦ୍ ଗୃହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାହାଟକତୋରଣମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ରାକ୍ଷସନାୟକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରାଯାଇଥିବା ଗୃହଟି, ଯାହା ଅନ୍ତଃପୁର ସାମ୍ନାରେ ଥିଲା; ଏବଂ ଏହି ଗୃହଟିକୁ ଦେଖିଲେ ଯାହାର ବଡ଼ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତୋରଣ ଥିଲା।
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଖ୍ଯାତମଦ୍ରିମୂର୍ଧ୍ନି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ପୁଣ୍ଡରୀକାଵତଂସାଭିଃ ପରିଖାଭିଃ ସମାଵୃତମ୍
ଏହା ହେଉଛି ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନିବାସ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ନିର୍ମିତ, ପଦ୍ମମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଖାଳିରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରାକାରାଵୃତମତ୍ଯନ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାକପିଃ। ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପନିଭଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯନାଦଵିନାଦିତମ୍
ସେ ମହାବାନର ଦେଖିଲେ ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁର୍ଗାପ୍ରাচୀର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଦିବ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକ ସଦୃଶ।
ଵାଜିହ୍ରେଷିତସଂଘୁଷ୍ଟଂ ନାଦିତଂ ଭୂଷଣୈସ୍ତଥା। ରଥୈର୍ଯାନୈର୍ଵିମାନୈଶ୍ଚ ତଥା ହଯଗଜୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଏହା ଘୋଡ଼ାର ହିନ୍ହାଡ଼ିର ଶବ୍ଦ, ଗହନାର ରଣକ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ, ଯାନ, ଆକାଶ ଯାନ, ଶୁଭ୍ର ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଵାରଣୈଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦନ୍ତୈଃ ଶ୍ଵେତାଭ୍ରନିଚଯୋପମୈଃ। ଭୂଷିତୈ ରୁଚିରଦ୍ଵାରଂ ମତ୍ତୈଶ୍ଚ ମୃଗପକ୍ଷିଭିଃ
ଚାରିଟି ଦାନ୍ତ ଥିବା ହାତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧଳା ମେଘର ଗୁଛା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ଦ୍ୱାରଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବରେ ସଜାଇ ରଖିଛନ୍ତି । ଏହି ଦ୍ୱାରଗୁଡିକୁ ମଦୋନ୍ମତ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର କରି ରଖିଛନ୍ତି ।
ରକ୍ଷିତଂ ସୁମହାଵୀର୍ଯୈର୍ଯାତୁଧାନୈଃ ସହସ୍ରଶଃ। ରାକ୍ଷସାଧିପତେର୍ଗୁପ୍ତମାଵିଵେଶ ଗୃହଂ କପିଃ
ହଜାର ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ଗୃହକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପତି ଏହି ଗୃହକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ । ବାନର ଏହି ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା ।
ସ ହେମଜାମ୍ବୂନଦଚକ୍ରଵାଲଂ ମହାର୍ହମୁକ୍ତାମଣି ଭୂଷିତାନ୍ତମ୍। ପରାର୍ଘ୍ଯକାଲାଗୁରୁଚନ୍ଦନାର୍ହଂ ସ ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରମାଵିଵେଶ
ସେ ରାବଣଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଯାହା ସୁନା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ରେଳିଂ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା, ମୂଲ୍ୟବାନ ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିରେ ସଜିଥିଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଳାଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନର ସୁଗନ୍ଧରେ ମହକିଥିଲା ।
thumb|ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଏଠି ଶେଷ ହେଲା ।
ତତଃ ସ ମଧ୍ଯଂଗତମଂଶୁମନ୍ତଂ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଵିତାନଂ ମୁହୁରୁଦ୍ଵମନ୍ତମ୍। ଦଦର୍ଶ ଧୀମାନ୍ ଭୁଵି ଭାନୁମନ୍ତଂ ଗୋଷ୍ଠେ ଵୃଷଂ ମତ୍ତମିଵ ଭ୍ରମନ୍ତମ୍
ତାପରେ ସେ ଧୀର ମନୁଷ୍ୟ ଆକାଶରେ ଚାନ୍ଦକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ତାଲି ହେଉଥିଲା, ପ୍ରକାଶ ଫିଲାଉଥିଲା, ଆଉ ଏହି ଚାନ୍ଦ ଏକ ମଦୋନ୍ମତ ବୃଷ ଗୋଷ୍ଠରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ଲୋକସ୍ଯ ପାପାନି ଵିନାଶଯନ୍ତଂ ମହୋଦଧିଂ ଚାପି ସମେଧଯନ୍ତମ୍। ଭୂତାନି ସର୍ଵାଣି ଵିରାଜଯନ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ଶୀତାଂଶୁମଥାଭିଯାନ୍ତମ୍
ସେ ଶୀତଳ କିରଣ ଥିବା ଚାନ୍ଦକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥି ଜଗତର ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲା, ବଡ଼ ସାଗରକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା ।
ଯା ଭାତି ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଭୁଵି ମନ୍ଦରସ୍ଥା ଯଥା ପ୍ରଦୋଷେଷୁ ଚ ସାଗରସ୍ଥା। ତଥୈଵ ତୋଯେଷୁ ଚ ପୁଷ୍କରସ୍ଥା ରରାଜ ସା ଚାରୁନିଶାକରସ୍ଥା
ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ଭୂମିରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯେପରି ଚମକେ, ସାଗରରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଯେପରି ଚମକେ, ପୁଷ୍କର ଜଳରେ ଯେପରି ଚମକେ, ସେପରି ଚାନ୍ଦ ଆକାଶରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଚମକୁଥିଲା ।
ହଂସୋ ଯଥା ରାଜତପଞ୍ଜରସ୍ଥଃ ସିଂହୋ ଯଥା ମନ୍ଦରକନ୍ଦରସ୍ଥଃ। ଵୀରୋ ଯଥା ଗର୍ଵିତକୁଞ୍ଜରସ୍ଥ- ଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଽପି ବଭ୍ରାଜ ତଥାମ୍ବରସ୍ଥଃ
ରୂପା ଖାଞ୍ଚିରେ ହଂସ ଯେପରି ଚମକେ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଗୁହାରେ ସିଂହ ଯେପରି ଚମକେ, ଗର୍ବିତ ହାତୀରେ ବୀର ଯେପରି ଚମକେ, ସେପରି ଚାନ୍ଦ ଆକାଶରେ ଚମକୁଥିଲା ।
ଵିନଷ୍ଟଶୀତାମ୍ବୁତୁଷାରପଙ୍କୋ ମହାଗ୍ରହଗ୍ରାହଵିନଷ୍ଟପଙ୍କଃ। ପ୍ରକାଶଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଶ୍ରଯନିର୍ମଲାଙ୍କୋ ରରାଜ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଭଗଵାନ୍ ଶଶାଙ୍କଃ
ଶୀତଳ ଚାନ୍ଦ, ଯାହା ତୁଷାର ଓ ମହାଗ୍ରହର ଛାୟାରୁ ମୁକ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଚିହ୍ନ ଓ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲା ।
ଶିଲାତଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥା ମୃଗେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାରଣଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥା ଗଜେନ୍ଦ୍ରଃ। ରାଜ୍ଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଯଥା ନରେନ୍ଦ୍ର- ସ୍ତଥା ପ୍ରକାଶୋ ଵିରରାଜ ଚନ୍ଦ୍ରଃ
ଯେପରି ଶିଳା ତଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସିଂହ ଚମକେ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ହାତୀ ଚମକେ, ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ ରାଜା ଚମକେ, ସେପରି ଚାନ୍ଦ ଆକାଶରେ ଚମକୁଥିଲା ।
ପ୍ରକାଶଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯନଷ୍ଟଦୋଷଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧରକ୍ଷଃପିଶିତାଶଦୋଷଃ। ରାମାଭିରାମେରିତଚିତ୍ତଦୋଷଃ ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରକାଶୋ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଦୋଷଃ
ସ୍ୱର୍ଗ ପରି ଚମକୁଥିବା ପ୍ରଦୋଷ, ଚାନ୍ଦ ଉଦୟ ହେବାରେ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିଦେଲା, ବଢୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ଓ ମାଂସ ଖାଇବା ଦୂର କରିଦେଲା, ରାମଙ୍କର ମଧୁରତାରେ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲା ।
ତନ୍ତ୍ରୀସ୍ଵରାଃ କର୍ଣସୁଖାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ ସ୍ଵପନ୍ତି ନାର୍ଯଃ ପତିଭିଃ ସୁଵୃତ୍ତାଃ। ନକ୍ତଂଚରାଶ୍ଚାପି ତଥା ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଵିହର୍ତୁମତ୍ଯଦ୍ଭୁତରୌଦ୍ରଵୃତ୍ତାଃ
ତାନ୍ତ୍ରୀ ଗୀତ ଶ୍ରବଣକୁ ମଧୁର ଲାଗୁଥିଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଶୁଇଥିଲେ, ଏବଂ ରାତିରେ ଘୂରଣା କରୁଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଜା କରିବାକୁ ବାହାରିଲେ ।