ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଶାପୋପହତାଂ ହରୀଶ୍ଵର ପୁରୀଂ ଶୁଭାଂ ରାକ୍ଷସମୁଖ୍ଯପାଲିତାମ୍। ଯଦୃଚ୍ଛଯା ତ୍ଵଂ ଜନକାତ୍ମଜାଂ ସତୀଂ ଵିମାର୍ଗ ସର୍ଵତ୍ର ଗତୋ ଯଥାସୁଖମ୍
ଶାପ ଲାଗିଥିବା, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଏହି ପବିତ୍ର ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ହେ ବନରମୁଖ୍ୟ। ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ସମସ୍ତଠାରେ ଯାଇ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜ।
thumb|ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ସ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ପୁରୀଂ ଲଂକାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ତାଂ କାମରୂପିଣୀମ୍। ଵିକ୍ରମେଣ ମହାତେଜା ହନୂମାନ୍ କପିସତ୍ତମଃ
ଶୌର୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ, ବନରମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଲଙ୍କା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ନଗରୀକୁ ବିଜୟ କଲେ।
ଅଦ୍ଵାରେଣ ମହାଵୀର୍ଯଃ ପ୍ରାକାରମଵପୁପ୍ଲୁଵେ। ନିଶି ଲଂକାଂ ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ଵିଵେଶ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ବହୁତ ବଳିୟସି ହୋଇ, ହନୁମାନ ଦ୍ୱାର ଦେଖି ନାହିଁ, ପ୍ରାଚୀର ଉପରେ ଲାଫି ରାତିରେ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଗରୀଂ ଲଂକାଂ କପିରାଜହିତଂକରଃ। ଚକ୍ରେଽଥ ପାଦଂ ସଵ୍ଯଂ ଚ ଶତ୍ରୂଣାଂ ସ ତୁ ମୂର୍ଧନି
ବନରରାଜଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ସତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତାଙ୍କର ବାମ ପାଦ ରଖିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ତାଂ ପୁରୀଂ ଲଂକାଂ ରମ୍ଯାମଭିଯଯୌ କପିଃ। ହସିତୋତ୍କୃଷ୍ଟନିନଦୈସ୍ତୂର୍ଯଘୋଷପୁରସ୍କୃତୈଃ
ତାପରେ ବନର ହସ ଓ ଉଚ୍ଚ ସଙ୍ଗୀତ ଧ୍ୱନି ସହିତ ସେଇ ରମ୍ୟ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଵଜ୍ରାଙ୍କୁଶନିକାଶୈଶ୍ଚ ଵଜ୍ରଜାଲଵିଭୂଷିତୈଃ। ଗୃହମେଘୈଃ ପୁରୀ ରମ୍ଯା ବଭାସେ ଦ୍ଯୌରିଵାମ୍ବୁଦୈଃ
ବଜ୍ର ଆକାର ଜାଲି ଓ ହୀରା ଜାଲରେ ଶୋଭିତ ଘରମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ଶୁଭ ନଗରୀ ମେଘ ଭରା ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ତଦା ଲଂକା ରକ୍ଷୋଗଣଗୃହୈଃ ଶୁଭୈଃ। ସିତାଭ୍ରସଦୃଶୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ପଦ୍ମସ୍ଵସ୍ତିକସଂସ୍ଥିତୈଃ
ସେ ସମୟରେ ଲଙ୍କା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶୁଭ ଘରମାନେ, ଧଳା ମେଘ ପରି ଚିତ୍ର ଏବଂ ପଦ୍ମ, ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଵର୍ଧମାନଗୃହୈଶ୍ଚାପି ସର୍ଵତଃ ସୁଵିଭୂଷିତୈଃ। ତାଂ ଚିତ୍ରମାଲ୍ଯାଭରଣାଂ କପିରାଜହିତଂକରଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ନିତନୂତନ ଘରମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଏହି ନଗରୀକୁ ବନରରାଜଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରୁଥିବା ସେ ଦେଖିଲେ।
ରାଘଵାର୍ଥେ ଚରନ୍ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦଦର୍ଶ ଚ ନନନ୍ଦ ଚ। ଭଵନାଦ୍ ଭଵନଂ ଗଚ୍ଛନ୍ ଦଦର୍ଶ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ରାଘବଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚାଲି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ହନୁମାନ ଘରରୁ ଘରକୁ ଯାଇ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ବନରମଧ୍ୟରେ ହାତୀ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ଏହା ଦେଖିଲେ।
ଵିଵିଧାକୃତିରୂପାଣି ଭଵନାନି ତତସ୍ତତଃ। ଶୁଶ୍ରାଵ ରୁଚିରଂ ଗୀତଂ ତ୍ରିସ୍ଥାନସ୍ଵରଭୂଷିତମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଏଠି-ଓଠି ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଓ ଆକୃତିର ମହଳ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାର ସ୍ୱରରେ ଶୋଭିତ ଆନନ୍ଦମୟ ଗୀତ ଶୁଣିଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମଦନଵିଦ୍ଧାନାଂ ଦିଵି ଚାପ୍ସରସାମିଵ। ଶୁଶ୍ରାଵ କାଞ୍ଚୀନିନଦଂ ନୂପୁରାଣାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନମ୍
ପ୍ରେମରେ ମୁଗ୍ଧ ନାରୀମାନେ, ଯେପରି ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ, ସେମାନଙ୍କର କଞ୍ଚୀର ଝଙ୍କାର ଓ ପାଦସ୍ୱନ ନୂପୁରର ଶବ୍ଦ ସେ ଶୁଣିଲେ।
ସୋପାନନିନଦାଂଶ୍ଚାପି ଭଵନେଷୁ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଆସ୍ଫୋଟିତନିନାଦାଂଶ୍ଚ କ୍ଷ୍ଵେଡିତାଂଶ୍ଚ ତତସ୍ତତଃ
ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ଗୃହମାନେ ଭିତରେ ପାଦଚାପର ଶବ୍ଦ, ହାତ ତାଳି ଓ ଶିସ୍ତିର ଶବ୍ଦ ଏଠି-ଓଠି ଶୁଣିଲେ।
ଶୁଶ୍ରାଵ ଜପତାଂ ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ରକ୍ଷୋଗୃହେଷୁ ଵୈ। ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିରତାଂଶ୍ଚୈଵ ଯାତୁଧାନାନ୍ ଦଦର୍ଶ ସଃ
ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଜ ଘରେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିବାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ପାଠରେ ଲିନ ଯାତୁଧାନମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ରାଵଣସ୍ତଵସଂଯୁକ୍ତାନ୍ ଗର୍ଜତୋ ରାକ୍ଷସାନପି। ରାଜମାର୍ଗଂ ସମାଵୃତ୍ଯ ସ୍ଥିତଂ ରକ୍ଷୋଗଣଂ ମହତ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ରାବଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ଏବଂ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ବଡ଼ ରାକ୍ଷସ ସମୂହ ରାଜପଥକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ।
ଦଦର୍ଶ ମଧ୍ଯମେ ଗୁଲ୍ମେ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଚରାନ୍ ବହୂନ୍। ଦୀକ୍ଷିତାଞ୍ଜଟିଲାନ୍ ମୁଣ୍ଡାନ୍ ଗୋଜିନାମ୍ବରଵାସସଃ
ମଧ୍ୟ ଦଳରେ ସେ ଦେଖିଲେ ବହୁତ ରାକ୍ଷସ ଚରମାନେ, ଯେମାନେ ଦୀକ୍ଷିତ, ଜଟାଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡମୁଣ୍ଡା, ଗୋମୟ ଛାଲର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଦର୍ଭମୁଷ୍ଟିପ୍ରହରଣାନଗ୍ନିକୁଣ୍ଡାଯୁଧାଂସ୍ତଥା। କୂଟମୁଦ୍ଗରପାଣୀଂଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡାଯୁଧଧରାନପି
କେହି ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରିଥିଲେ, କେହି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରିଥିଲେ, କେହି ମୁସଳ ଓ ଗଦା ଧରିଥିଲେ, କେହି ଦଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଏକାକ୍ଷାନେକଵର୍ଣାଂଶ୍ଚ ଲଂବୋଦରପଯୋଧରାନ୍। କରାଲାନ୍ ଭୁଗ୍ନଵକ୍ତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିକଟାନ୍ ଵାମନାଂସ୍ତଥା
ସେ ଦେଖିଲେ କେହି ଏକ ଆଖି, କେହି ବହୁରଙ୍ଗୀ, କେହି ଭଡ଼ ଉଦର ଓ ବଡ଼ ଛାତି, କେହି ଭୟଙ୍କର, କେହି ବାଙ୍କାମୁହଁ, କେହି ବିକଟ ଓ କେହି ବାମନ ଆକୃତିର।
ଧନ୍ଵିନଃ ଖଡ୍ଗିନଶ୍ଚୈଵ ଶତଘ୍ନୀମୁସଲାଯୁଧାନ୍। ପରିଘୋତ୍ତମହସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଵିଚିତ୍ରକଵଚୋଜ୍ଜ୍ଵଲାନ୍
ସେ ଧନୁର୍ଧର, ଖଡ୍ଗଧାରୀ, ଶତଘ୍ନୀ ଓ ମୁସଳ ଧାରୀ, ବଡ଼ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ନାତିସ୍ଥୂଲାନ୍ ନାତିକୃଶାନ୍ ନାତିଦୀର୍ଘାତିହ୍ରସ୍ଵକାନ୍। ନାତିଗୌରାନ୍ ନାତିକୃଷ୍ଣାନ୍ନାତିକୁବ୍ଜାନ୍ନ ଵାମନାନ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ନ କୁବୁଳା, ନ ଅତି ଶୁକ୍ଳ, ନ ଅତି ଦୀଘଳ, ନ ଅତି ଛୋଟ, ନ ଅତି ଗୋରା, ନ ଅତି କଳା, ନ ଅତି କୁବ୍ଜ, ନ ଅତି ବାମନ ରାକ୍ଷସମାନେ।
ଵିରୂପାନ୍ ବହୁରୂପାଂଶ୍ଚ ସୁରୂପାଂଶ୍ଚ ସୁଵର୍ଚସଃ। ଧ୍ଵଜିନଃ ପତାକିନଶ୍ଚୈଵ ଦଦର୍ଶ ଵିଵିଧାଯୁଧାନ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ବିକୃତ ଆକୃତି, ବହୁ ରୂପ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଧ୍ୱଜ ଓ ପତାକା ଧାରଣ କରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ।
ଶକ୍ତିଵୃକ୍ଷାଯୁଧାଂଶ୍ଚୈଵ ପଟ୍ଟିଶାଶନିଧାରିଣଃ। କ୍ଷେପଣୀପାଶହସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାକପିଃ
ସେ ମହାବାନର ଦେଖିଲେ ଶୂଳ, ବୃକ୍ଷ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଖଡ୍ଗ ଓ ବଜ୍ର ଧରିଥିବା, ଏବଂ ହାତରେ ଗୁଳି ଓ ପାଶ ଧରିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ।
ସ୍ରଗ୍ଵିଣସ୍ତ୍ଵନୁଲିପ୍ତାଂଶ୍ଚ ଵରାଭରଣଭୂଷିତାନ୍। ନାନାଵେଷସମାଯୁକ୍ତାନ୍ ଯଥାସ୍ଵୈରଚରାନ୍ ବହୂନ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ଅନେକ ମଣିଷ, ମାଳା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକରେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଥିବା।
ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୂଲଧରାଂଶ୍ଚୈଵ ଵଜ୍ରିଣଶ୍ଚ ମହାବଲାନ୍। ଶତସାହସ୍ରମଵ୍ଯଗ୍ରମାରକ୍ଷଂ ମଧ୍ଯମଂ କପିଃ
ସେ ଦେଖିଲେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ ଧାରଣ କରିଥିବା, ବଳବାନ ବଜ୍ରଧାରୀ, ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ଜାଗ୍ରତ ଓ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ।
ରକ୍ଷୋଽଧିପତିନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦଦର୍ଶାନ୍ତଃପୁରାଗ୍ରତଃ। ସ ତଦା ତଦ୍ ଗୃହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାହାଟକତୋରଣମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ରାକ୍ଷସନାୟକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରାଯାଇଥିବା ଗୃହଟି, ଯାହା ଅନ୍ତଃପୁର ସାମ୍ନାରେ ଥିଲା; ଏବଂ ଏହି ଗୃହଟିକୁ ଦେଖିଲେ ଯାହାର ବଡ଼ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତୋରଣ ଥିଲା।
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଖ୍ଯାତମଦ୍ରିମୂର୍ଧ୍ନି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ପୁଣ୍ଡରୀକାଵତଂସାଭିଃ ପରିଖାଭିଃ ସମାଵୃତମ୍
ଏହା ହେଉଛି ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନିବାସ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ନିର୍ମିତ, ପଦ୍ମମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଖାଳିରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରାକାରାଵୃତମତ୍ଯନ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାକପିଃ। ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପନିଭଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯନାଦଵିନାଦିତମ୍
ସେ ମହାବାନର ଦେଖିଲେ ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁର୍ଗାପ୍ରাচୀର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଦିବ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକ ସଦୃଶ।
ଵାଜିହ୍ରେଷିତସଂଘୁଷ୍ଟଂ ନାଦିତଂ ଭୂଷଣୈସ୍ତଥା। ରଥୈର୍ଯାନୈର୍ଵିମାନୈଶ୍ଚ ତଥା ହଯଗଜୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଏହା ଘୋଡ଼ାର ହିନ୍ହାଡ଼ିର ଶବ୍ଦ, ଗହନାର ରଣକ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ, ଯାନ, ଆକାଶ ଯାନ, ଶୁଭ୍ର ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଵାରଣୈଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦନ୍ତୈଃ ଶ୍ଵେତାଭ୍ରନିଚଯୋପମୈଃ। ଭୂଷିତୈ ରୁଚିରଦ୍ଵାରଂ ମତ୍ତୈଶ୍ଚ ମୃଗପକ୍ଷିଭିଃ
ଚାରିଟି ଦାନ୍ତ ଥିବା ହାତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧଳା ମେଘର ଗୁଛା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ଦ୍ୱାରଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବରେ ସଜାଇ ରଖିଛନ୍ତି । ଏହି ଦ୍ୱାରଗୁଡିକୁ ମଦୋନ୍ମତ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର କରି ରଖିଛନ୍ତି ।
ରକ୍ଷିତଂ ସୁମହାଵୀର୍ଯୈର୍ଯାତୁଧାନୈଃ ସହସ୍ରଶଃ। ରାକ୍ଷସାଧିପତେର୍ଗୁପ୍ତମାଵିଵେଶ ଗୃହଂ କପିଃ
ହଜାର ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ଗୃହକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପତି ଏହି ଗୃହକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ । ବାନର ଏହି ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା ।