thumb|ତୃତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ତୃତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ଲମ୍ବଶିଖରେ ଲମ୍ବେ ଲମ୍ବତୋଯଦସଂନିଭେ। ସତ୍ତ୍ଵମାସ୍ଥାଯ ମେଧାଵୀ ହନୁମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ମେଘ ପରି ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଉପରେ, ମାରୁତିପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରଣା ଶକ୍ତି ଦେଇ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଉଭୟ ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ନିଶି ଲଂକାଂ ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ଵିଵେଶ କପିକୁଞ୍ଜରଃ। ରମ୍ଯକାନନତୋଯାଢ୍ଯାଂ ପୁରୀଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍
ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ କପି ହନୁମାନ୍ ରାତିରେ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁ ସହର ରାବଣ ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ଏହା ରମ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଜଳରେ ଭରିଥିଲା।
ସୁପୁଷ୍ଟବଲସମ୍ପୁଷ୍ଟାଂ ଯଥୈଵ ଵିଟପାଵତୀମ୍। ଚାରୁତୋରଣନିର୍ଯୂହାଂ ପାଣ୍ଡୁରଦ୍ଵାରତୋରଣାମ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ଭବନ ଦେଖିଲେ, ଗଛ ଦଳରେ ଶୋଭିତ, ଚାରିପାଖରେ ସୁନ୍ଦର ତୋରଣ ଓ ଧଳା ଦ୍ୱାର ଥିଲା।
ଭୁଜଗାଚରିତାଂ ଗୁପ୍ତାଂ ଶୁଭାଂ ଭୋଗଵତୀମିଵ। ତାଂ ସଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଘନାକୀର୍ଣାଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣନିଷେଵିତାମ୍
ଭୁଜଙ୍ଗମାନେ ଚଳିଥିବା ରାସ୍ତାରେ ରକ୍ଷିତ ଏହି ଶୁଭ ସହର ଭୋଗବତୀ ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ତାଳ ଉପରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକୁଥିବା ମେଘ ଓ ତାରାମାନେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା।
ଚଣ୍ଡମାରୁତନିର୍ହ୍ରାଦାଂ ଯଥା ଚାପ୍ଯମରାଵତୀମ୍। ଶାତକୁମ୍ଭେନ ମହତା ପ୍ରାକାରେଣାଭିସଂଵୃତାମ୍
ଭୟଙ୍କର ପବନର ଗୁଞ୍ଜନ ରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ଅମରାବତୀ ପରି ଲାଗୁଥିବା, ଏହି ସହର ବଡ଼ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ପ୍ରାକାର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା।
କିଙ୍କିଣୀଜାଲଘୋଷାଭିଃ ପତାକାଭିରଲଂକୃତାମ୍। ଆସାଦ୍ଯ ସହସା ହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରାକାରମଭିପେଦିଵାନ୍
ପତାକା ଓ ଝିଙ୍କି ଘଣ୍ଟିର ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇଥିବା ସେହି ସହରକୁ ହନୁମାନ ଆନନ୍ଦରେ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ପ୍ରାକାର ଉପରେ ଲାଂଘି ଚାଲିଗଲେ।
ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟହୃଦଯଃ ପୁରୀମାଲୋକ୍ଯ ସର୍ଵତଃ। ଜାମ୍ବୂନଦମଯୈର୍ଦ୍ଵାରୈର୍ଵୈଦୂର୍ଯକୃତଵେଦିକୈଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସହରକୁ ଦେଖି, ସୁନା ଦ୍ୱାର ଓ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିର ମଞ୍ଚ ଦେଖି, ହୃଦୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଵଜ୍ରସ୍ଫଟିକମୁକ୍ତାଭିର୍ମଣିକୁଟ୍ଟିମଭୂଷିତୈଃ। ତପ୍ତହାଟକନିର୍ଯୂହୈ ରାଜତାମଲପାଣ୍ଡୁରୈଃ
ହୀରା, ସ୍ଫଟିକ ଓ ମୁକ୍ତାରେ ଶୋଭିତ ତଳମାଟି, ତପ୍ତ ସୁନାର ଦଲାନ ଓ ଚମକୁଥିବା ଶୁଭ୍ର ଚାନ୍ଦିର ରାସ୍ତା ଥିଲା।
ଵୈଦୂର୍ଯକୃତସୋପାନୈଃ ସ୍ଫାଟିକାନ୍ତରପାଂସୁଭିଃ। ଚାରୁସଂଜଵନୋପେତୈଃ ଖମିଵୋତ୍ପତିତୈଃ ଶୁଭୈଃ
ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିର ସିଢ଼ି, ସ୍ଫଟିକ ଧୂଳି ଭରା ମଧ୍ୟରେ, ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସୁନ୍ଦର ଓ ତ୍ୱରିତ ଚାଲିବା ରାସ୍ତା ଥିଲା।
କ୍ରୌଞ୍ଚବର୍ହିଣସଂଘୁଷ୍ଟୈ ରାଜହଂସନିଷେଵିତୈଃ। ତୂର୍ଯାଭରଣନିର୍ଘୋଷୈଃ ସର୍ଵତଃ ପରିନାଦିତାମ୍
କଉଁଚ, ମୟୂର ର ଡାକ ଓ ରାଜହଂସ ରେ ଭରିଥିବା, ସାଙ୍ଗୀତିକ ଉପକରଣ ଓ ଗହନାର ଧ୍ୱନିରେ ସମସ୍ତ ସହର ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲା।
ଵସ୍ଵୋକସାରପ୍ରତିମାଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ନଗରୀଂ ତତଃ। ଖମିଵୋତ୍ପତିତାଂ ଲଂକାଂ ଜହର୍ଷ ହନୁମାନ୍ କପିଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଧନ-ସମ୍ପଦ ସମାନ ସେହି ସହରକୁ ଦେଖି, ଆକାଶକୁ ଉଠିଯାଇଥିବା ପରି ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖି, ବନର ମହାବୀର ହନୁମାନ ଖୁସି ହେଲେ।
ତାଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁରୀଂ ଲଂକାଂ ରାକ୍ଷସାଧିପତେଃ ଶୁଭାମ୍। ଅନୁତ୍ତମାମୃଦ୍ଧିମତୀଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ଏହି ଶୋଭାମୟ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଧନୀ ଲଙ୍କା ସହରକୁ ଦେଖି, ଶୂରବୀର ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ନେଯମନ୍ଯେନ ନଗରୀ ଶକ୍ଯା ଧର୍ଷଯିତୁଂ ବଲାତ୍। ରକ୍ଷିତା ରାଵଣବଲୈରୁଦ୍ଯତାଯୁଧପାଣିଭିଃ
ଏହି ସହରକୁ ରାବଣଙ୍କର ସେନା ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଏହିଠାରେ ଅନ୍ୟ କେହି ବଳପୂର୍ବକ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
କୁମୁଦାଙ୍ଗଦଯୋର୍ଵାପି ସୁଷେଣସ୍ଯ ମହାକପେଃ। ପ୍ରସିଦ୍ଧେଯଂ ଭଵେଦ୍ ଭୂମିର୍ମୈନ୍ଦଦ୍ଵିଵିଦଯୋରପି
କୁମୁଦ, ଅଙ୍ଗଦ, ମହାବୀର ସୁଷେଣ, କିମ୍ବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦା ପାଇଁ ମାତ୍ର ଏହି ଭୂମି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବାକୁ ପାରେ।
ଵିଵସ୍ଵତସ୍ତନୂଜସ୍ଯ ହରେଶ୍ଚ କୁଶପର୍ଵଣଃ। ଋକ୍ଷସ୍ଯ କପିମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ମମ ଚୈଵ ଗତିର୍ଭଵେତ୍
କିମ୍ବା ବିବସ୍ବାନଙ୍କ ପୁଅ, ହରିଙ୍କ ପୁଅ କୁଶପର୍ବଣ, ବନର ମୁଖ୍ୟ ରିକ୍ଷ, କିମ୍ବା ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଯଶସ୍ବୀ ମାର୍ଗ ହେବାକୁ ପାରେ।
ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ମହାବାହୋ ରାଘଵସ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତମଭଵତ୍ ପ୍ରୀତିମାନ୍ କପିଃ
ମହାବାହୁ ରାମଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ବୀରତା ଦେଖି, ବନର ମଧ୍ୟରୁ ହନୁମାନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ତାଂ ରତ୍ନଵସନୋପେତାଂ ଗୋଷ୍ଠାଗାରାଵତଂସିକାମ୍। ଯନ୍ତ୍ରାଗାରସ୍ତନୀମୃଦ୍ଧାଂ ପ୍ରମଦାମିଵ ଭୂଷିତାମ୍
ଅଳଙ୍କୃତ ମହିଳା ପରି, ରତ୍ନର ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଗୋଶାଳା ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଉତ୍ତମ ଉପଟଙ୍କ ଲଗାଇଥିବା ସେହି ସହରକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ନଷ୍ଟତିମିରାଂ ଦୀପୈର୍ଭାସ୍ଵରୈଶ୍ଚ ମହାଗ୍ରହୈଃ। ନଗରୀଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସ ଦଦର୍ଶ ମହାକପିଃ
ଦୀପ ଓ ମହାଗ୍ରହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଅନ୍ଧକାର ହଟିଯାଇଥିବା, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ସହରକୁ ସେହି ମହାବନର ଦେଖିଲେ।
ଅଥ ସା ହରିଶାର୍ଦୂଲଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ମହାକପିମ୍। ନଗରୀ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ ଦଦର୍ଶ ପଵନାତ୍ମଜମ୍
ତାପରେ, ସେହି ସହର ନିଜ ରୂପରେ ବନର ସିଂହ, ବଳବାନ ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିଲା।
ସା ତଂ ହରିଵରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲଂକା ରାଵଣପାଲିତା। ସ୍ଵଯମେଵୋତ୍ଥିତା ତତ୍ର ଵିକୃତାନନଦର୍ଶନା
ରାବଣଙ୍କର ଶାସନ ତଳେ ଥିବା ଲଙ୍କା, ସେହି ବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖାଇ ନିଜେ ଉଠିଆସିଲା।
ପୁରସ୍ତାତ୍ ତସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ଵାଯୁସୂନୋରତିଷ୍ଠତ। ମୁଞ୍ଚମାନା ମହାନାଦମବ୍ରଵୀତ୍ ପଵନାତ୍ମଜମ୍
ସେ ବୀର ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ଦାନବୀ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲା।
କସ୍ତ୍ଵଂ କେନ ଚ କାର୍ଯେଣ ଇହ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵନାଲଯ। କଥଯସ୍ଵେହ ଯତ୍ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯାଵତ୍ ପ୍ରାଣା ଧରନ୍ତି ତେ
"ତୁମେ କିଏ? କେଉଁ କାମରେ ଏଠାରେ ଆସିଛ? ଓ ବନବାସୀ, ତୁମ ଶ୍ୱାସ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସତ୍ୟ କଥା କହ।"
ନ ଶକ୍ଯଂ ଖଲ୍ଵିଯଂ ଲଂକା ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ଵାନର ତ୍ଵଯା। ରକ୍ଷିତା ରାଵଣବଲୈରଭିଗୁପ୍ତା ସମନ୍ତତଃ
"ଏହି ଲଙ୍କାକୁ ରାବଣଙ୍କ ସେନା ଚାରିଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଏଠିକୁ ତୁମେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ, ବନର।"
ଅଥ ତାମବ୍ରଵୀଦ୍ ଵୀରୋ ହନୁମାନଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତାମ୍। କଥଯିଷ୍ଯାମି ତତ୍ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସେ
ତାପରେ, ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିବା ହନୁମାନ୍ ସେଠାରେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ସେଥିରେ ଯାହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ସେଇ କଥା କହିବି।"
କା ତ୍ଵଂ ଵିରୂପନଯନା ପୁରଦ୍ଵାରେଽଵତିଷ୍ଠସେ। କିମର୍ଥଂ ଚାପି ମାଂ କ୍ରୋଧାନ୍ନିର୍ଭର୍ତ୍ସଯସି ଦାରୁଣେ
"ତୁମେ କିଏ, ଏମିତି ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ସହର ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ି ରହିଛ? ଏବଂ କାହିଁକି ତୁମେ ରାଗରେ ମୋତେ ଏତେ କଠୋର କଥା କହୁଛ?"
ହନୁମଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲଂକା ସା କାମରୂପିଣୀ। ଉଵାଚ ଵଚନଂ କ୍ରୁଦ୍ଧା ପରୁଷଂ ପଵନାତ୍ମଜମ୍
ହନୁମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଯେଉଁ ଲଙ୍କା ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେକୌଣସି ଆକାର ଧାରଣ କରିପାରେ, ସେ ରାଗରେ ପବନପୁତ୍ରଙ୍କୁ କଠିନ କଥା କହିଲା।
ଅହଂ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ରାଵଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଆଜ୍ଞାପ୍ରତୀକ୍ଷା ଦୁର୍ଧର୍ଷା ରକ୍ଷାମି ନଗରୀମିମାମ୍
"ମୁଁ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା, ଅଦମ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ସହରର ରକ୍ଷାକାରୀ।"
ନ ଶକ୍ଯଂ ମାମଵଜ୍ଞାଯ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ନଗରୀମିମାମ୍। ଅଦ୍ଯ ପ୍ରାଣୈଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯସେ ନିହତୋ ମଯା
"ମୋତେ ଅବହେଳା କରି ଏହି ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି, ତୁମେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ଶୋଇପଡ଼ିବ।"
ଅହଂ ହି ନଗରୀ ଲଂକା ସ୍ଵଯମେଵ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମ। ସର୍ଵତଃ ପରିରକ୍ଷାମି ଅତସ୍ତେ କଥିତଂ ମଯା
"ହେ ବାନର, ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ଲଙ୍କା ସହର; ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି—ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।"