ତତସ୍ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସମୁଦ୍ରତୀରଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଲଂକାଂ ଗିରିଵର୍ଯମୂର୍ଧ୍ନି। କପିସ୍ତୁ ତସ୍ମିନ୍ ନିପପାତ ପର୍ଵତେ ଵିଧୂଯ ରୂପଂ ଵ୍ଯଥଯନ୍ମୃଗଦ୍ଵିଜାନ୍
ସମୁଦ୍ର ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ାରେ ଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖି, ବାନର ହନୁମାନ ସେହି ପାହାଡ଼ରେ ଉତରିଲେ; ନିଜ ଆକାରକୁ ଛାଡ଼ି, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଲେ।
ସ ସାଗରଂ ଦାନଵପନ୍ନଗାଯୁତଂ ବଲେନ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ମହୋର୍ମିମାଲିନମ୍। ନିପତ୍ଯ ତୀରେ ଚ ମହୋଦଧେସ୍ତଦା ଦଦର୍ଶ ଲଂକାମମରାଵତୀମିଵ
ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଦାନବ ଓ ସର୍ପମାନେ ଥିବା, ବଡ଼ ତରଙ୍ଗରେ ଆବୃତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମହାସାଗର ତୀରରେ ଉତରି, ହନୁମାନ ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଦେବମାନେ ବସନ୍ତି।
thumb|ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ସୁନିବେ।
ସ ସାଗରମନାଧୃଷ୍ଯମତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାବଲଃ। ତ୍ରିକୂଟସ୍ଯ ତଟେ ଲଂକାଂ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଦଦର୍ଶ ହ
ଅଜୟ ସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ତ୍ରିକୂଟ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଲଙ୍କାକୁ ନିରିକ୍ଷଣ କଲେ।
ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତୀର୍ତ୍ଵାପ୍ଯୁତ୍ତମଵିକ୍ରମଃ। ଅନିଃଶ୍ଵସନ୍ କପିସ୍ତତ୍ର ନ ଗ୍ଲାନିମଧିଗଚ୍ଛତି
ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାନର, ହନୁମାନ ସେଠାରେ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ ନାହିଁ, କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।
ଶତାନ୍ଯହଂ ଯୋଜନାନାଂ କ୍ରମେଯଂ ସୁବହୂନ୍ଯପି। କିଂ ପୁନଃ ସାଗରସ୍ଯାନ୍ତଂ ସଂଖ୍ଯାତଂ ଶତଯୋଜନମ୍
ମୁଁ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ଅନେକ ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବି; ତେଣୁ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶତ ଯୋଜନା ସାଗର ମୋ ପାଇଁ କିଛି ନୁହେଁ।
ସ ତୁ ଵୀର୍ଯଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ଲଵତାମପି ଚୋତ୍ତମଃ। ଜଗାମ ଵେଗଵାଁଲ୍ଲଂକାଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ମହୋଦଧିମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଉଡ଼ିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ହନୁମାନ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ମହାସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଶାଦ୍ଵଲାନି ଚ ନୀଲାନି ଗନ୍ଧଵନ୍ତି ଵନାନି ଚ। ମଧୁମନ୍ତି ଚ ମଧ୍ଯେନ ଜଗାମ ନଗଵନ୍ତି ଚ
ସେ ମଧ୍ୟରେ ହରିତ ଘାସ ଭରି ମାଇଦାନ, ଗାଢ଼ ଗଛ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଭରି ଜଙ୍ଗଲ, ମଧୁ ଭରି ଉପବନ ଓ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ଶୈଲାଂଶ୍ଚ ତରୁସଂଛନ୍ନାନ୍ ଵନରାଜୀଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ। ଅଭିଚକ୍ରାମ ତେଜସ୍ଵୀ ହନୂମାନ୍ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭଃ
ତାପରେ, ତରୁମାନେ ଆବୃତ ପାହାଡ଼ ଓ ଫୁଲ ଭରି ଉପବନମାନଙ୍କୁ, ତେଜସ୍ୱୀ ବାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ସ ତସ୍ମିନ୍ନଚଲେ ତିଷ୍ଠନ୍ ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ। ସ ନଗାଗ୍ରେ ସ୍ଥିତାଂ ଲଂକାଂ ଦଦର୍ଶ ପଵନାତ୍ମଜଃ
ସେହି ପାହାଡ଼ରେ ଦଢ଼ି ରହି, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପବନ ମଧ୍ୟରେ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ାରେ ଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସରଲାନ୍ କର୍ଣିକାରାଂଶ୍ଚ ଖର୍ଜୂରାଂଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତାନ୍। ପ୍ରିଯାଲାନ୍ ମୁଚୁଲିନ୍ଦାଂଶ୍ଚ କୁଟଜାନ୍ କେତକାନପି
ସେ ସାଲ ଗଛ, କର୍ଣିକାର, ଫୁଲ ଭରି ଖଜୁରୀ, ପ୍ରିୟାଳ, ମୁଚୁଲିନ୍ଦ, କୁଟଜ ଓ କେତକୀ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରିଯଙ୍ଗୂନ୍ ଗନ୍ଧପୂର୍ଣାଂଶ୍ଚ ନୀପାନ୍ ସପ୍ତଚ୍ଛଦାଂସ୍ତଥା। ଅସନାନ୍ କୋଵିଦାରାଂଶ୍ଚ କରଵୀରାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାନ୍
ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଗଛ, ସୁଗନ୍ଧି ଭରି ନୀପ, ସପ୍ତଚ୍ଛଦ, ଅସନ, କୋବିଦାର ଓ ଫୁଲ ଭରି କରବୀର ଦେଖିଲେ।
ପୁଷ୍ପଭାରନିବଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ତଥା ମୁକୁଲିତାନପି। ପାଦପାନ୍ ଵିହଗାକୀର୍ଣାନ୍ ପଵନାଧୂତମସ୍ତକାନ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଛ, କିଛି ଗଛରେ ମୁଡି ଫୁଟି ଆସୁଥିଲା, ପବନରେ ଗଛର ମୁଣ୍ଡ ହଲେଇଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିଡ଼ିଆରେ ଭରିଗଲା ।
ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣା ଵାପୀଃ ପଦ୍ମୋତ୍ପଲାଵୃତାଃ। ଆକ୍ରୀଡାନ୍ ଵିଵିଧାନ୍ ରମ୍ଯାନ୍ ଵିଵିଧାଂଶ୍ଚ ଜଲାଶଯାନ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ରେ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀ, ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ମନୋହର ଖେଳସ୍ଥଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପାଣି ଜମା ଥିବା ସ୍ଥାନ ।
ସଂତତାନ୍ ଵିଵିଧୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ସର୍ଵର୍ତୁଫଲପୁଷ୍ପିତୈଃ। ଉଦ୍ଯାନାନି ଚ ରମ୍ଯାଣି ଦଦର୍ଶ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ବଳିଶାଳ ବାନର ଦେଖିଲେ ଉଦ୍ୟାନ ମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ରହିଛି, ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଲଗିଥିଲା ।
ସମାସାଦ୍ଯ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାଁଲ୍ଲଂକାଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍। ପରିଖାଭିଃ ସପଦ୍ମାଭିଃ ସୋତ୍ପଲାଭିରଲଂକୃତାମ୍
ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀରେ ଭରିଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ଆସିଲେ, ଯାହା ରାବଣ ରାଜ କରୁଥିଲେ, ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ରେ ଭରିଥିବା ଖାଇ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା ।
ସୀତାପହରଣାତ୍ ତେନ ରାଵଣେନ ସୁରକ୍ଷିତାମ୍। ସମନ୍ତାଦ୍ ଵିଚରଦ୍ଭିଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସୈରୁଗ୍ରଧନ୍ଵଭିଃ
ସୀତାଙ୍କୁ ଚୋରି ନେଇଥିବା ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲା, ଚାରିପାଖରେ ଭୟାନକ ଧନୁ ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖା ଦେଉଥିଲେ ।
କାଞ୍ଚନେନାଵୃତାଂ ରମ୍ଯାଂ ପ୍ରାକାରେଣ ମହାପୁରୀମ୍। ଗୃହୈଶ୍ଚ ଗିରିସଂକାଶୈଃ ଶାରଦାମ୍ବୁଦସଂନିଭୈଃ
ସୁନା ଦେଉଁଥିବା ଦେଉଁଥିବା ପ୍ରାକାର ଦ୍ୱାରା ଏହି ମହାପୁରୀ ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଗିରିପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଘର ଓ ଶରଦ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଘର ରହିଥିଲା ।
ପାଣ୍ଡୁରାଭିଃ ପ୍ରତୋଲୀଭିରୁଚ୍ଚାଭିରଭିସଂଵୃତାମ୍। ଅଟ୍ଟାଲକଶତାକୀର୍ଣାଂ ପତାକାଧ୍ଵଜଶୋଭିତାମ୍
ଉଚ୍ଚ ଓ ପାଣ୍ଡୁର ରସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଶତାଧିକ ଅଟ୍ଟାଳିକା ରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ରେ ଚମକିଉଠିଲା ।
ତୋରଣୈଃ କାଞ୍ଚନୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଲତାପଙ୍କ୍ତିଵିରାଜିତୈଃ। ଦଦର୍ଶ ହନୁମାଁଲ୍ଲଂକାଂ ଦେଵୋ ଦେଵପୁରୀମିଵ
ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ ଲଙ୍କା, ଦିବ୍ୟ ସୁନା ତୋରଣ ଓ ଲତାର ଶାରି ରେ ଚମକିଉଠିଲା, ଦେବତାଙ୍କ ପୁରୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ଗିରିମୂର୍ଧ୍ନି ସ୍ଥିତାଂ ଲଂକାଂ ପାଣ୍ଡୁରୈର୍ଭଵନୈଃ ଶୁଭୈଃ। ଦଦର୍ଶ ସ କପିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୁରୀମାକାଶଗାମିଵ
ଶ୍ରୀମାନ ବାନର ଦେଖିଲେ ଗିରିର ଚୁଡ଼ିରେ ଥିବା ଲଙ୍କା, ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୁଭ୍ର ଘର ରେ ଶୋଭିତ, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପୁରୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ପାଲିତାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ନିର୍ମିତାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା। ପ୍ଲଵମାନାମିଵାକାଶେ ଦଦର୍ଶ ହନୁମାନ୍ କପିଃ
ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ ଏହି ପୁରୀ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ଵପ୍ରପ୍ରାକାରଜଘନାଂ ଵିପୁଲାମ୍ବୁଵନାମ୍ବରାମ୍। ଶତଘ୍ନୀଶୂଲକେଶାନ୍ତାମଟ୍ଟାଲକାଵତଂସକାମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ଏହାର ପ୍ରାକାର ଓ ଦେଉଁଥିବା ଦେଉଁଥିବା ଦିଅଁଥିବା ଜଘନ, ବିଶାଳ ଜଳ ଭଣ୍ଡାର ରେ ଅମ୍ବର ପରି ଶୋଭିତ, ଅଟ୍ଟାଳିକା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ରେ ଅଳଙ୍କୃତ ।
ମନସେଵ କୃତାଂ ଲଂକାଂ ନିର୍ମିତାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା। ଦ୍ଵାରମୁତ୍ତରମାସାଦ୍ଯ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାନରଃ
ବାନର ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ମନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିବା ପରି ଭାବିଲେ ।
କୈଲାସନିଲଯପ୍ରଖ୍ଯମାଲିଖନ୍ତମିଵାମ୍ବରମ୍। ଧ୍ରିଯମାଣମିଵାକାଶମୁଚ୍ଛ୍ରିତୈର୍ଭଵନୋତ୍ତମୈଃ
ଉଚ୍ଚ ଘର ଦ୍ୱାରା, କୈଳାସ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଆକାଶକୁ ଚିତ୍ରିତ କରୁଥିବା ପରି, ମେଘକୁ ଧରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ସମ୍ପୂର୍ଣା ରାକ୍ଷସୈର୍ଘୋରୈର୍ନାଗୈର୍ଭୋଗଵତୀମିଵ। ଅଚିନ୍ତ୍ଯାଂ ସୁକୃତାଂ ସ୍ପଷ୍ଟାଂ କୁବେରାଧ୍ଯୁଷିତାଂ ପୁରା
ଭୟାନକ ରାକ୍ଷସମାନେ ରେ ଭରିଥିବା, ଭୋଗବତୀରେ ନାଗ ଭରିଥିବା ପରି, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ କୁବେର ରହିଥିବା ପୁରୀ ।
ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଭିର୍ବହୁଭିଃ ଶୂରୈଃ ଶୂଲପଟ୍ଟିଶପାଣିଭିଃ। ରକ୍ଷିତାଂ ରାକ୍ଷସୈର୍ଘୋରୈର୍ଗୁହାମାଶୀଵିଷୈରିଵ
ଅନେକ ଭୟାନକ ଦାନ୍ତ ଓ ଶୂଳ, ପଟ୍ଟିଶ ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହା ରକ୍ଷିତ, ଭୟାନକ ସାପ ରେ ରକ୍ଷିତ ଗୁହା ପରି ।
ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ମହତୀଂ ଗୁପ୍ତିଂ ସାଗରଂ ଚ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ସଃ। ରାଵଣଂ ଚ ରିପୁଂ ଘୋରଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାନରଃ
ସେ ଏହାର ବଡ଼ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସାଗରକୁ ଦେଖି, ଭୟାନକ ଶତ୍ରୁ ରାବଣକୁ ଭାବି, ବାନର ଚିନ୍ତା କରିଲେ ।
ଆଗତ୍ଯାପୀହ ହରଯୋ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନିରର୍ଥକାଃ। ନହି ଯୁଦ୍ଧେନ ଵୈ ଲଂକା ଶକ୍ଯା ଜେତୁଂ ସୁରୈରପି
ଯଦି ବାନରମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିବେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର କୌଣସି ଫଳ ହେବ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଙ୍କାକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଇମାଂ ତ୍ଵଵିଷମାଂ ଲଂକାଂ ଦୁର୍ଗାଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍। ପ୍ରାପ୍ଯାପି ସୁମହାବାହୁଃ କିଂ କରିଷ୍ଯତି ରାଘଵଃ
ଏହି ଅପରିଚୟ ଓ ଦୁର୍ଗମ ଲଙ୍କା, ରାବଣ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ଯଦି ବଳିଶାଳ ରାଘବ ଆସିବେ ମଧ୍ୟ, ସେ କଣ କରିପାରିବେ ?