ତସ୍ଯ ସା କାଯମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵର୍ଧମାନଂ ମହାକପେଃ। ଵକ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରସାରଯାମାସ ପାତାଲାମ୍ବରସଂନିଭମ୍
ମହାବାନରଙ୍କ ଦେହ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ପାତାଳ ଓ ଆକାଶ ପରି ବିସ୍ତାର କରିଦେଲେ।
ଘନରାଜୀଵ ଗର୍ଜନ୍ତୀ ଵାନରଂ ସମଭିଦ୍ରଵତ୍। ସ ଦଦର୍ଶ ତତସ୍ତସ୍ଯା ଵିକୃତଂ ସୁମହନ୍ମୁଖମ୍
ମେଘମାଳା ପରି ଗର୍ଜନ କରି, ସେ ବାନର ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ। ତେବେ ସେ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ବଡ଼ ମୁହଁ ଦେଖିଲେ।
କାଯମାତ୍ରଂ ଚ ମେଧାଵୀ ମର୍ମାଣି ଚ ମହାକପିଃ। ସ ତସ୍ଯା ଵିକୃତେ ଵକ୍ତ୍ରେ ଵଜ୍ରସଂହନନଃ କପିଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମହାବାନର ତାଙ୍କ ଦେହ ଓ ମୂଳ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ବିକୃତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ବଜ୍ରପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର—
ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ମୁହୁରାତ୍ମାନଂ ନିପପାତ ମହାକପିଃ। ଆସ୍ଯେ ତସ୍ଯା ନିମଜ୍ଜନ୍ତଂ ଦଦୃଶୁଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ
ପୁନିପୁନି ନିଜେକୁ ସଂକୁଚିତ କରି, ମହାବାନର ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଲାଫି ପଡ଼ିଲେ। ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ତାହାର ମୁହଁରେ ବିଲୀନ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଗ୍ରସ୍ଯମାନଂ ଯଥା ଚନ୍ଦ୍ରଂ ପୂର୍ଣଂ ପର୍ଵଣି ରାହୁଣା। ତତସ୍ତସ୍ଯା ନଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମର୍ମାଣ୍ଯୁତ୍କୃତ୍ଯ ଵାନରଃ
ଯେପରି ରାହୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଗିଲେ, ସେହିପରି ସିଂହିକା ତାଙ୍କୁ ଗିଲୁଥିଲେ। ତେବେ ବାନର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ତାଙ୍କର ମୂଳ ସ୍ଥାନ ଫାଟିଦେଲେ।
ଉତ୍ପପାତାଥ ଵେଗେନ ମନଃସମ୍ପାତଵିକ୍ରମଃ। ତାଂ ତୁ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଚ ଧୃତ୍ଯା ଚ ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯେନ ନିପାତ୍ଯ ସଃ
ତାପରେ ମନର ଗତି ସହ ବେଗରେ ଉପରକୁ ଲାଫିଲେ। ଭାଗ୍ୟ, ଧୈର୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷତାରେ ସେ ତାକୁ ପଡ଼ିଦେଲେ।
କପିପ୍ରଵୀରୋ ଵେଗେନ ଵଵୃଧେ ପୁନରାତ୍ମଵାନ୍। ହୃତହୃତ୍ସା ହନୁମତା ପପାତ ଵିଧୁରାମ୍ଭସି। ସ୍ଵଯଂଭୁଵୈଵ ହନୁମାନ୍ ସୃଷ୍ଟସ୍ତସ୍ଯା ନିପାତନେ
ଶୂର ବାନର ଆତ୍ମସଂଯମ ସହିତ ପୁନି ବେଗରେ ବଡ଼ ହେଲେ। ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗି, ଅସ୍ଥିର ଜଳରେ ପଡ଼ିଲେ। ସ୍ୱୟଂ ହନୁମାନ୍ ସିଂହିକାଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।
ତାଂ ହତାଂ ଵାନରେଣାଶୁ ପତିତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସିଂହିକାମ୍। ଭୂତାନ୍ଯାକାଶଚାରୀଣି ତମୂଚୁଃ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମମ୍
ବାନର ଦ୍ୱାରା ହତ ଓ ପଡ଼ିଥିବା ସିଂହିକାକୁ ଦେଖି, ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିବା ଭୂତମାନେ ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭୀମମଦ୍ଯ କୃତଂ କର୍ମ ମହତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ହତମ୍। ସାଧଯାର୍ଥମଭିପ୍ରେତମରିଷ୍ଟଂ ପ୍ଲଵତାଂ ଵର
ଆଜି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି; ଏକ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜୀବ ତୁମେ ହତ କରିଛ। ଏବେ ତୁମେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କର, ଲାଫିବା ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯସ୍ଯ ତ୍ଵେତାନି ଚତ୍ଵାରି ଵାନରେନ୍ଦ୍ର ଯଥା ତଵ। ଧୃତିର୍ଦୃଷ୍ଟିର୍ମତିର୍ଦାକ୍ଷ୍ଯଂ ସ କର୍ମସୁ ନ ସୀଦତି
ବାନରରାଜ, ଯାହା ପାଖରେ ଏହି ଚାରିଟି ଗୁଣ—ଧୃତି, ଦୃଷ୍ଟି, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦକ୍ଷତା ଅଛି, ତାହା କେବେ କାମରେ ଅସଫଳ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ତୁମେ ଅଛ।
ସ ତୈଃ ସମ୍ପୂଜିତଃ ପୂଜ୍ଯଃ ପ୍ରତିପନ୍ନପ୍ରଯୋଜନୈଃ। ଜଗାମାକାଶମାଵିଶ୍ଯ ପନ୍ନଗାଶନଵତ୍ କପିଃ
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିଥିବା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ପୂଜ୍ୟ ବାନର ଗରୁଡ଼ ପରି ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତଭୂଯିଷ୍ଠପାରସ୍ତୁ ସର୍ଵତଃ ପରିଲୋକଯନ୍। ଯୋଜନାନାଂ ଶତସ୍ଯାନ୍ତେ ଵନରାଜୀଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ
ପ୍ରାୟ ଅନ୍ୟ ପାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଶତ ଯୋଜନା ଶେଷରେ ଏକ ବନ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଚ ପତନ୍ନେଵ ଵିଵିଧଦ୍ରୁମଭୂଷିତମ୍। ଦ୍ଵୀପଂ ଶାଖାମୃଗଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମଲଯୋପଵନାନି ଚ
ଓ ଶାଖାମୃଗମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଝରିପଡ଼ୁଥିବାବେଳେ ବିଭିନ୍ନ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ମଲୟ ପର୍ବତର ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିଲେ।
ସାଗରଂ ସାଗରାନୂପାନ୍ ସାଗରାନୂପଜାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍। ସାଗରସ୍ଯ ଚ ପତ୍ନୀନାଂ ମୁଖାନ୍ଯପି ଵିଲୋକଯତ୍
ସେ ସାଗର, ସାଗର କୂଳ ଭୂମି, ସାଗର କୂଳରେ ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ସାଗରର ଜନନୀମାନଙ୍କର ମୁହଁଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ସ ମହାମେଘସଂକାଶଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମଵାନ୍। ନିରୁନ୍ଧନ୍ତମିଵାକାଶଂ ଚକାର ମତିମାନ୍ ମତିମ୍
ସେ ନିଜ ଦେହକୁ ବଡ଼ ମେଘର ଦେଖା ଭଳି ଦେଖି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ହନୁମାନ ଭାବିଲେ, ମୁଁ ଆକାଶକୁ ଅଟକାଇ ଦେଉଛି ବୋଲି।
କାଯଵୃଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଵେଗଂ ଚ ମମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ରାକ୍ଷସାଃ। ମଯି କୌତୂହଲଂ କୁର୍ଯୁରିତି ମେନେ ମହାମତିଃ
ମୋର ଦେହ ବଡ଼ ହେବା ଓ ତୀବ୍ର ଗତିକୁ ଦେଖି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ ବୋଲି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ହନୁମାନ ଭାବିଲେ।
ତତଃ ଶରୀରଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ତନ୍ମହୀଧରସଂନିଭମ୍। ପୁନଃ ପ୍ରକୃତିମାପେଦେ ଵୀତମୋହ ଇଵାତ୍ମଵାନ୍
ତାପରେ, ମହାପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେହକୁ ସଂକୁଚିତ କରି, ହନୁମାନ ନିଜ ସ୍ବାଭାବିକ ଆକାରକୁ ଫେରିଲେ, ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ଭ୍ରମ ହିନ।
ତଦ୍ରୂପମତିସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ହନୂମାନ୍ ପ୍ରକୃତୌ ସ୍ଥିତଃ। ତ୍ରୀନ୍ କ୍ରମାନିଵ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ବଲିଵୀର୍ଯହରୋ ହରିଃ
ହନୁମାନ ନିଜ ଆକାରକୁ ବହୁତ ସଂକୁଚିତ କରି, ନିଜ ସ୍ବାଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ତିନି ପଦକ୍ରମ କରି, ବଳିଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ନେଇଥିବା ହରି ଭଳି ଚାଲିଲେ।
ସ ଚାରୁନାନାଵିଧରୂପଧାରୀ ପରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ସମୁଦ୍ରତୀରମ୍। ପରୈରଶକ୍ଯଂ ପ୍ରତିପନ୍ନରୂପଃ ସମୀକ୍ଷିତାତ୍ମା ସମଵେକ୍ଷିତାର୍ଥଃ
ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଓ ମନୋହର ରୂପ ଧରି, ସେ ଦୂର ଦିଗର ସମୁଦ୍ର ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ନ କରିପାରିବା ଆକାର ନେଇ, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ନିରିକ୍ଷଣ କଲେ।
ତତଃ ସ ଲମ୍ବସ୍ଯ ଗିରେଃ ସମୃଦ୍ଧେ ଵିଚିତ୍ରକୂଟେ ନିପପାତ କୂଟେ। ସକେତକୋଦ୍ଦାଲକନାରିକେଲେ ମହାଭ୍ରକୂଟପ୍ରତିମୋ ମହାତ୍ମା
ତାପରେ, ଉଚ୍ଚ ଲମ୍ବା ପାହାଡ଼ର ଅଦ୍ଭୁତ ଚୂଡ଼ାରେ, କେତକୀ, ଉଦାଳକ ଓ ନାରିକେଳ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦେହ ନେଇ ଉତରିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସମୁଦ୍ରତୀରଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଲଂକାଂ ଗିରିଵର୍ଯମୂର୍ଧ୍ନି। କପିସ୍ତୁ ତସ୍ମିନ୍ ନିପପାତ ପର୍ଵତେ ଵିଧୂଯ ରୂପଂ ଵ୍ଯଥଯନ୍ମୃଗଦ୍ଵିଜାନ୍
ସମୁଦ୍ର ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ାରେ ଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖି, ବାନର ହନୁମାନ ସେହି ପାହାଡ଼ରେ ଉତରିଲେ; ନିଜ ଆକାରକୁ ଛାଡ଼ି, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଲେ।
ସ ସାଗରଂ ଦାନଵପନ୍ନଗାଯୁତଂ ବଲେନ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ମହୋର୍ମିମାଲିନମ୍। ନିପତ୍ଯ ତୀରେ ଚ ମହୋଦଧେସ୍ତଦା ଦଦର୍ଶ ଲଂକାମମରାଵତୀମିଵ
ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଦାନବ ଓ ସର୍ପମାନେ ଥିବା, ବଡ଼ ତରଙ୍ଗରେ ଆବୃତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମହାସାଗର ତୀରରେ ଉତରି, ହନୁମାନ ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଦେବମାନେ ବସନ୍ତି।
thumb|ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ସୁନିବେ।
ସ ସାଗରମନାଧୃଷ୍ଯମତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାବଲଃ। ତ୍ରିକୂଟସ୍ଯ ତଟେ ଲଂକାଂ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଦଦର୍ଶ ହ
ଅଜୟ ସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ତ୍ରିକୂଟ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଲଙ୍କାକୁ ନିରିକ୍ଷଣ କଲେ।
ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତୀର୍ତ୍ଵାପ୍ଯୁତ୍ତମଵିକ୍ରମଃ। ଅନିଃଶ୍ଵସନ୍ କପିସ୍ତତ୍ର ନ ଗ୍ଲାନିମଧିଗଚ୍ଛତି
ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାନର, ହନୁମାନ ସେଠାରେ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ ନାହିଁ, କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।
ଶତାନ୍ଯହଂ ଯୋଜନାନାଂ କ୍ରମେଯଂ ସୁବହୂନ୍ଯପି। କିଂ ପୁନଃ ସାଗରସ୍ଯାନ୍ତଂ ସଂଖ୍ଯାତଂ ଶତଯୋଜନମ୍
ମୁଁ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ଅନେକ ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବି; ତେଣୁ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶତ ଯୋଜନା ସାଗର ମୋ ପାଇଁ କିଛି ନୁହେଁ।
ସ ତୁ ଵୀର୍ଯଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ଲଵତାମପି ଚୋତ୍ତମଃ। ଜଗାମ ଵେଗଵାଁଲ୍ଲଂକାଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ମହୋଦଧିମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଉଡ଼ିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ହନୁମାନ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ମହାସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଶାଦ୍ଵଲାନି ଚ ନୀଲାନି ଗନ୍ଧଵନ୍ତି ଵନାନି ଚ। ମଧୁମନ୍ତି ଚ ମଧ୍ଯେନ ଜଗାମ ନଗଵନ୍ତି ଚ
ସେ ମଧ୍ୟରେ ହରିତ ଘାସ ଭରି ମାଇଦାନ, ଗାଢ଼ ଗଛ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଭରି ଜଙ୍ଗଲ, ମଧୁ ଭରି ଉପବନ ଓ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ଶୈଲାଂଶ୍ଚ ତରୁସଂଛନ୍ନାନ୍ ଵନରାଜୀଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ। ଅଭିଚକ୍ରାମ ତେଜସ୍ଵୀ ହନୂମାନ୍ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭଃ
ତାପରେ, ତରୁମାନେ ଆବୃତ ପାହାଡ଼ ଓ ଫୁଲ ଭରି ଉପବନମାନଙ୍କୁ, ତେଜସ୍ୱୀ ବାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ସ ତସ୍ମିନ୍ନଚଲେ ତିଷ୍ଠନ୍ ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ। ସ ନଗାଗ୍ରେ ସ୍ଥିତାଂ ଲଂକାଂ ଦଦର୍ଶ ପଵନାତ୍ମଜଃ
ସେହି ପାହାଡ଼ରେ ଦଢ଼ି ରହି, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପବନ ମଧ୍ୟରେ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ାରେ ଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ।